Shloka 25

Jarāsandha’s Siege of Mathurā, Kṛṣṇa-Balarāma’s Victory, and the Founding of Dvārakā amid Kālayavana’s Threat

Devanagari script

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

Transliteration

sañchidyamāna-dvipadebha-vājinām aṅga-prasūtāḥ śataśo ’sṛg-āpagāḥ bhujāhayaḥ pūruṣa-śīrṣa-kacchapā hata-dvipa-dvīpa-haya grahākulāḥ

Translation

യുദ്ധഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരും ആനകളും കുതിരകളും ചിതറിക്കീറപ്പെട്ടതോടെ അവരുടെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്തത്തിന്റെ നൂറുകണക്കിന് നദികൾ ഒഴുകി. ആ രക്തനദികളിൽ ഭുജങ്ങൾ പാമ്പുകളെപ്പോലെ, മനുഷ്യശിരസ്സുകൾ ആമകളെപ്പോലെ, മരിച്ച ആനകൾ ദ്വീപുകളെപ്പോലെ, മരിച്ച കുതിരകൾ മുതലകളെപ്പോലെ തോന്നി; കൈകളും തുടകളും മീനുകളെപ്പോലെ, മുടി ജലശൈവലത്തെപ്പോലെ, വില്ലുകൾ തിരകളെപ്പോലെ, പല ആയുധങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളെപ്പോലെ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Synonyms

• sañchidyamāna-dvipada-ibha-vājinām: of the footmen, elephants, and horses being cut down
• sañchidyamāna-dvipada-ibha-vājinām: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: sam+chid (धातु) + dvipada (प्रातिपदिक) + ibha (प्रातिपदिक) + vājin (प्रातिपदिक)
• Form: ‘sañchidyamāna’ = वर्तमानकाले कर्मणि शानच् (Present passive participle); षष्ठी बहुवचन (Gen. Pl.) ‘...-nām’; द्वन्द्व-समाहारार्थक: द्विपद-इभ-वाजिनाम् (of footmen, elephants, and horses)

• aṅga-prasūtāḥ: issuing from the bodies
• aṅga-prasūtāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: aṅga (प्रातिपदिक) + prasūta (prasū धातु, क्त)
• Form: तत्पुरुष: अङ्गेभ्यः प्रसूताः (issued from limbs); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masc. Nom. Pl.)

• śataśaḥ: by the hundreds
• śataśaḥ: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: śataśas (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाणवाचक (by hundreds)

• asṛk-āpagāḥ: rivers of blood
• asṛk-āpagāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asṛj/asṛk (प्रातिपदिक) + āpagā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Fem. Nom. Pl.); कर्मधारय: असृग् एव आपगाः (rivers of blood)

• bhujāhayaḥ: arms (like) horses
• bhujāhayaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhuja (प्रातिपदिक) + haya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masc. Nom. Pl.); कर्मधारय: भुजाः एव हयाः (arms as horses)

• pūruṣa-śīrṣa-kacchapāḥ: human heads (like) turtles
• pūruṣa-śīrṣa-kacchapāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pūruṣa (प्रातिपदिक) + śīrṣa (प्रातिपदिक) + kacchapa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masc. Nom. Pl.); कर्मधारय: पूरुषशीर्षाणि एव कच्छपाः (human heads as turtles)

• hata-dvipa-dvīpa-haya-grahākulāḥ: crowded with slain elephants, ‘islands’, horses, and crocodiles
• hata-dvipa-dvīpa-haya-grahākulāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: hata (han धातु, क्त) + dvipa (प्रातिपदिक) + dvīpa (प्रातिपदिक) + haya (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक) + ākula (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: हतैः द्विपैः द्वीपैः हयैः ग्रहैश्च आकुलाः (crowded with slain elephants/islands/horses/crocodiles); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masc. Nom. Pl.)

Purport

Chariot wheels looked like terrifying whirlpools, and precious gems and ornaments resembled stones and gravel in the rushing red rivers, which aroused fear in the timid, joy in the wise. With the blows of His plow weapon the immeasurably powerful Lord Balarāma destroyed Magadhendra’s military force. And though this force was as unfathomable and fearsome as an impassable ocean, for the two sons of Vasudeva, the Lords of the universe, the battle was hardly more than play.