Shloka 12
Uddhava Meets the Gopīs: Bhramara-gītā and Kṛṣṇa’s Message of Separation
गोप्युवाच मधुप कितवबन्धो मा स्पृशाङ्घ्रिं सपत्न्या: कुचविलुलितमालाकुङ्कुमश्मश्रुभिर्न: । वहतु मधुपतिस्तन्मानिनीनां प्रसादं यदुसदसि विडम्ब्यं यस्य दूतस्त्वमीदृक् ॥ १२ ॥
gopy uvāca madhupa kitava-bandho mā spṛśaṅghriṁ sapatnyāḥ kuca-vilulita-mālā-kuṅkuma-śmaśrubhir naḥ vahatu madhu-patis tan-māninīnāṁ prasādaṁ yadu-sadasi viḍambyaṁ yasya dūtas tvam īdṛk
ഗോപീ പറഞ്ഞു—ഓ മധുപാ, കപടന്റെ കൂട്ടുകാരാ! എന്റെ പാദം നിന്റെ മീശപോലുള്ള രോമങ്ങളാൽ സ്പർശിക്കരുത്; അത് എതിരാളിയായ പ്രിയസഖിയുടെ স্তനങ്ങൾ ചതച്ച കൃഷ്ണമാലയിൽ നിന്നുള്ള കുങ്കുമം പുരണ്ടതാണ്. മധുപതി കൃഷ്ണൻ മഥുരയിലെ മാനിനികളെ തന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കട്ടെ; ഇത്തരമൊരു ദൂതനെ അയക്കുന്നവൻ യദുസഭയിൽ പരിഹസിക്കപ്പെടും।
Śrīmatī Rādhārāṇī indirectly chastised Kṛṣṇa by chastising the bumblebee, which She took for His messenger. She addressed the bumblebee as madhupa, “one who drinks the nectar (of flowers),” and She addressed Kṛṣṇa as madhu-pati, “the Lord of Madhu.”
FAQs
This verse shows that the gopīs’ sharp words are not ordinary resentment but intense love in separation—so deep that even Kṛṣṇa’s messenger (symbolized by the bee) becomes unbearable when it reminds them of His other associations.
She imagines the bee’s whiskers are stained with kuṅkuma from Kṛṣṇa’s other beloveds, so she rejects even the gesture of reverence, expressing the pain of feeling “replaced” while still being wholly absorbed in Him.
Transform feelings of distance, disappointment, or longing into remembrance of the Divine—using the mind’s intensity to deepen prayer, chanting, and steadiness rather than letting it turn into cynicism.