Shloka 49
The Brāhmaṇas’ Wives Blessed (Brāhmaṇa-patnī-prasāda) — Ritualism Humbled by Bhakti
देश: काल: पृथग्द्रव्यं मन्त्रतन्त्रर्त्विजोऽग्नय: । देवता यजमानश्च क्रतुर्धर्मश्च यन्मय: ॥ ४८ ॥ स एव भगवान् साक्षाद् विष्णुर्योगेश्वरेश्वर: । जातो यदुष्वित्याशृण्म ह्यपि मूढा न विद्महे ॥ ४९ ॥
deśaḥ kālaḥ pṛthag dravyaṁ mantra-tantrartvijo ’gnayaḥ devatā yajamānaś ca kratur dharmaś ca yan-mayaḥ
യാഗത്തിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും—ശുഭ ദേശവും കാലവും, വിവിധ ദ്രവ്യങ്ങൾ, വേദമന്ത്രങ്ങൾ, വിധി-തന്ത്രങ്ങൾ, ഋത്വിജർ, യാഗാഗ്നികൾ, ദേവതകൾ, യജമാനൻ, ക്രതു, അതിൽ നിന്നുള്ള ധർമ്മഫലം—ഇവയെല്ലാം അവന്റെ വൈഭവങ്ങളുടെ പ്രകടനങ്ങളാണ്. എങ്കിലും, യദുവംശത്തിൽ യോഗേശ്വരേശ്വരനായ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു ജനിച്ചതായി കേട്ടിട്ടും, ഞങ്ങൾ മൂഢർ ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാനായില്ല।
FAQs
This verse states that every component of sacrifice—time, place, priests, mantras, fires, deities, and the resulting merit—exists within and is pervaded by the Supreme Lord; thus yajña is ultimately meant for Him.
To establish that the Lord is the ultimate reality behind ritual religion, so external performance without recognizing Him misses the essence.
Whatever worship or duty one performs, one should consciously offer it to Bhagavān, remembering Him as the indwelling purpose and recipient rather than treating practice as mere formality.