Shloka 64

शनैरथोत्थाय विमृज्य लोचने मुकुन्दमुद्वीक्ष्य विनम्रकन्धर: । कृताञ्जलि: प्रश्रयवान् समाहित: सवेपथुर्गद्गदयैलतेलया ॥ ६४ ॥ ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिता: श्रुतिगतां तनुवाङ्‌मनोभि- र्ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥

śanair athotthāya vimṛjya locane mukundam udvīkṣya vinamra-kandharaḥ kṛtāñjaliḥ praśrayavān samāhitaḥ sa-vepathur gadgadayailatelayā

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റ് കണ്ണുകൾ തുടച്ച് മുകുന്ദനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ നോക്കി. തല താഴ്ത്തി, കൈകൂപ്പി, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി, ശരീരം വിറച്ച്, ഗദ്ഗദസ്വരത്തിൽ വിനയത്തോടെ സ്തുതി ആരംഭിച്ചു।

शनैःslowly
शनैः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘slowly, gradually’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अनन्तरार्थक particle): ‘then/now’
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Kriyā (क्रिया—पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; ‘having risen’
विमृज्यhaving wiped
विमृज्य:
Kriyā (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-मृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having wiped/cleansed’
लोचने(his) eyes
लोचने:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा द्विवचन (Acc./Nom. dual); ‘the two eyes’
मुकुन्दम्Mukunda (Krishna)
मुकुन्दम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुकुन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)
उद्वीक्ष्यhaving looked at
उद्वीक्ष्य:
Kriyā (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-वीक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having looked up/seen’
विनम्रकन्धरः(he) with bowed neck
विनम्रकन्धरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविनम्र (प्रातिपदिक) + कन्धर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); ‘with bowed neck’
कृताञ्जलिःwith folded hands
कृताञ्जलिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु-क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/कर्मधारय-प्राय तत्पुरुष (कृतः अञ्जलिः यस्य/कृताञ्जलिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘hands joined’
प्रश्रयवान्humble
प्रश्रयवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रश्रयवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘humble, respectful’
समाहितःcomposed
समाहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त/क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘composed, collected’
सवेपथुःtrembling
सवेपथुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + वेपथु (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (स-वेपथुः = वेपथुना सह); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘trembling’
गद्गदयाwith a choked voice
गद्गदया:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootगद्गद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instr. sg.); ‘with faltering (voice)’
इलतelayāwith (tearful) wetness (uncertain)
इलतelayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootइलतेला (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-शब्द)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instr. sg.); अर्थः ‘अश्रु-धारा/आर्द्रता’ इति संदिग्ध (rare/uncertain reading)

Brahmā, being very joyful, began to shed tears, and he washed the lotus feet of Kṛṣṇa with his tears. Repeatedly he fell and rose as he recalled the wonderful activities of the Lord. After repeating obeisances for a long time, Brahmā stood up and smeared his hands over his eyes. Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura comments that the word locane indicates that with his two hands he wiped the two eyes on each of his four faces. Seeing the Lord before him, Brahmā began to offer prayers with great humility, respect and attention.

B
Brahmā
M
Mukunda (Śrī Kṛṣṇa)

FAQs

It portrays Brahmā as humbled and overwhelmed—wiping tears, bowing his head, folding his hands, trembling, and speaking with a choked voice while offering prayers to Kṛṣṇa.

After realizing Kṛṣṇa’s inconceivable supremacy in the Brahma-vimohana episode, Brahmā’s pride dissolves; awe and devotion arise, naturally causing trembling and a voice choked with emotion.

Even the greatest intellect must bow before the Lord; spiritual progress deepens through humility, repentance for pride, and sincere prayerful surrender.