Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

The Deliverance of Nalakūvara and Maṇigrīva

Yamala-Arjuna Līlā Prelude and Culmination

तत्र श्रिया परमया ककुभ: स्फुरन्तौ सिद्धावुपेत्य कुजयोरिव जातवेदा: । कृष्णं प्रणम्य शिरसाखिललोकनाथं बद्धाञ्जली विरजसाविदमूचतु: स्म ॥ २८ ॥

tatra śriyā paramayā kakubhaḥ sphurantau siddhāv upetya kujayor iva jāta-vedāḥ kṛṣṇaṁ praṇamya śirasākhila-loka-nāthaṁ baddhāñjalī virajasāv idam ūcatuḥ sma

ആ രണ്ടു വൃക്ഷങ്ങൾ വീണ അതേ സ്ഥലത്ത്, അഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ള രണ്ട് സിദ്ധപുരുഷന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവരുടെ പരമശ്രീ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു. അവർ തലകുനിച്ച് അഖിലലോകനാഥനായ കൃഷ്ണനെ प्रणമിച്ചു, കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
श्रियाwith splendor
श्रिया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
परमयाsupreme
परमया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘श्रियाः’ विशेषण
ककुभःthe directions (quarters)
ककुभः:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense)
TypeNoun
Rootककुभ्/ककुभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘दिशः’ (quarters/directions)
स्फुरन्तौshining
स्फुरन्तौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्फुर् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शतृ), प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन, पुंलिङ्ग; ‘shining/flashing’
सिद्धौthe two Siddhas
सिद्धौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; ‘two perfected beings’
उपेत्यhaving approached
उपेत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप+इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having approached’
कुजयोर्of the two (trees)
कुजयोर्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानसूचक (comparative particle)
जात-वेदाःfires (Agni)
जात-वेदाः:
Upamana (उपमान/standard of comparison)
TypeNoun
Rootजात (कृदन्त; √जन्) + वेदस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘जातं वेदः यस्य’ (अग्निः)
कृष्णम्Krishna
कृष्णम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रणम्यhaving bowed to
प्रणम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+नम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) ‘having bowed’
शिरसाwith (their) head
शिरसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अखिल-लोक-नाथम्the lord of all worlds
अखिल-लोक-नाथम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअखिल (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘अखिलानां लोकानां नाथः’
बद्ध-अञ्जलीwith joined palms
बद्ध-अञ्जली:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त; √बन्ध्) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; समासः ‘बद्धौ अञ्जली ययोः’ (hands joined)
विरजसौfree from impurity
विरजसौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; बहुव्रीहिः ‘विगतं रजः ययोः’
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ऊचतुःthey said
ऊचतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, द्विवचन; परस्मैपद
स्मindeed/then (in past narration)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formअव्यय; भूतार्थ-निपात (particle indicating past narration)
Ś
Śrī Kṛṣṇa
N
Nalakuvara
M
Maṇigrīva
K
Kuvera

FAQs

In this verse, 'Akhila-loka-nātha' describes Śrī Kṛṣṇa as the supreme Lord and protector of all worlds, before whom even liberated celestial beings bow with reverence.

They are Nalakuvara and Maṇigrīva, the sons of Kuvera, who were previously cursed to stand as the twin Arjuna trees and were delivered by Kṛṣṇa.

True purification is shown through humility—bowing down, offering respect, and speaking with folded hands—signifying gratitude and surrender rather than pride in status or achievement.