Adhyaya 7

Verse 1

मैत्रेय उवाच इत्यजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयतामिति ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹു വിദുരാ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകളാൽ ശമിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഭവൻ (ശിവൻ) സന്തുഷ്ടനായി, പുഞ്ചിരിച്ച്—“കേൾക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 2

महादेव उवाच नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये । देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया ॥ २ ॥

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവേ (പിതാവേ)! ദേവന്മാരുടെ അപരാധങ്ങളെ ഞാൻ വലുതാക്കി പറയുകയുമില്ല, മനസ്സിൽ പിടിച്ചുവെക്കുകയുമില്ല. ദേവമായയിൽ മയങ്ങിയ അവർ കുട്ടികളുപോലെയാണ്; അതിനാൽ തിരുത്തുവാൻ മാത്രമാണ് ഞാൻ ദണ്ഡം എടുത്തത്.

Verse 3

प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्वजमुखं शिर: । मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भग: ॥ ३ ॥

ശിവൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷന്റെ തല കത്തിപ്പോയതിനാൽ അവന് ആട്ടിൻ തല ലഭിക്കട്ടെ. ഭഗൻ എന്ന ദേവൻ മിത്രന്റെ കണ്ണുകളിലൂടെ തന്റെ യജ്ഞഭാഗം കാണട്ടെ.

Verse 4

पूषा तु यजमानस्य दद्‌भिर्जक्षतु पिष्टभुक् । देवा: प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददु: ॥ ४ ॥

ശിവൻ പറഞ്ഞു—പൂഷാ യജമാനന്റെ ശിഷ്യരുടെ പല്ലുകൾകൊണ്ടുമാത്രം ചവയ്ക്കാൻ കഴിയും; ഒറ്റയ്ക്കായാൽ കടലമാവുകൊണ്ടുള്ള മാവ്‌ഗോളം തിന്നി തൃപ്തിപ്പെടണം. എന്നാൽ എനിക്ക് യജ്ഞഭാഗം നൽകാൻ സമ്മതിച്ച ദേവന്മാർ എല്ലാവരും പരിക്കുകളിൽ നിന്ന് സുഖം പ്രാപിച്ച് അംഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകും.

Verse 5

बाहुभ्यामश्विनो: पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहव: । भवन्‍त्वध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत् ॥ ५ ॥

ഭുജങ്ങൾ മുറിക്കപ്പെട്ടവർ അശ്വിനീകുമാരന്മാരുടെ ഭുജങ്ങളാൽ പ്രവർത്തിക്കട്ടെ; കൈകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടവർ പൂഷയുടെ കൈകളാൽ തങ്ങളുടെ ജോലി ചെയ്യട്ടെ. അധ്വര്യു യാജകരും അതുപോലെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കട്ടെ. ഭൃഗുവിന് ആട്ടുതലയുടെ താടി ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 6

मैत्रेय उवाच तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् । परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥ ६ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയ വിദുരാ, അനുഗ്രഹദാതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ (ശിവൻ) ഉച്ചരിച്ച വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും ഹൃദയവും ആത്മാവും നിറഞ്ഞു തൃപ്തരായി ‘സാധു, സാധു’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 7

ततो मीढ्‍वांसमामन्‍त्र्‍य शुनासीरा: सहर्षिभि: । भूयस्तद्देवयजनं समीढ्‍वद्वेधसो ययु: ॥ ७ ॥

അതിനുശേഷം ശുനാസീര ഭൃഗു ഋഷിമാരോടൊപ്പം വരദാതാവായ രുദ്രനെ (ശിവനെ) യാഗശാലയിലേക്കു ക്ഷണിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, ഋഷികൾ, ഭഗവാൻ ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവ്—എല്ലാവരും ചേർന്ന് മഹായാഗം നടക്കുകയായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്കു പോയി.

Verse 8

विधाय कार्त्स्‍न्येन च तद्यदाह भगवान् भव: । सन्दधु: कस्य कायेन सवनीयपशो: शिर: ॥ ८ ॥

ഭഗവാൻ ഭവൻ (ശിവൻ) പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവർ ദക്ഷന്റെ ശരീരത്തിൽ യാഗത്തിനായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന മൃഗത്തിന്റെ തല ചേർത്തു.

Verse 9

सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षित: । सद्य: सुप्त इवोत्तस्थौ दद‍ृशे चाग्रतो मृडम् ॥ ९ ॥

മൃഗത്തിന്റെ തല ദക്ഷന്റെ ശരീരത്തിൽ ചേർക്കപ്പെടുമ്പോൾ, രുദ്രന്റെ ദൃഷ്ടി പതിയുന്നതോടെ ദക്ഷൻ ഉടൻ തന്നെ ഉറക്കത്തിൽ നിന്നുണർന്നവനെപ്പോലെ എഴുന്നേറ്റു; തന്റെ മുമ്പിൽ മൃഡൻ (ശിവൻ) നിൽക്കുന്നതു കണ്ടു.

Verse 10

तदा वृषध्वजद्वेषकलिलात्मा प्रजापति: । शिवावलोकादभवच्छरद्‌ध्रद इवामल: ॥ १० ॥

അപ്പോൾ വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ, ശിവദ്വേഷംകൊണ്ട് മലിനമായിരുന്ന ദക്ഷന്റെ ഹൃദയം ശരദ്‌വൃഷ്ടിയാൽ തടാകജലം ശുദ്ധമാകുന്നതുപോലെ ഉടൻ നിർമലമായി।

Verse 11

भवस्तवाय कृतधीर्नाशक्नोदनुरागत: । औत्कण्ठ्याद्बाष्पकलया सम्परेतां सुतां स्मरन् ॥ ११ ॥

ദക്ഷൻ ഭഗവാൻ ശിവനെ സ്തുതിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ പരലോകഗതയായ മകൾ സതിയെ ഓർത്തതുമാത്രത്തിൽ വ്യാകുലതയിൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു, ദുഃഖത്തിൽ കണ്ഠം മുട്ടി ഒന്നും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 12

कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मन: प्रेमविह्वलित: सुधी: । शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापति: ॥ १२ ॥

അപ്പോൾ പ്രേമത്തിൽ വിഹ്വലനായിരുന്നെങ്കിലും, ബുദ്ധിമാനായ ദക്ഷൻ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ മനസ്സിനെ ശമിപ്പിച്ചു, വികാരങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചു, കപടമില്ലാത്ത ശുദ്ധചേതനയിൽ ഈശ്വരനായ ശിവനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 13

दक्ष उवाच भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्ध: । न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्नवज्ञा तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु ॥ १३ ॥

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവാൻ ഭവ (ശിവ)! ഞാൻ അങ്ങേയ്ക്കെതിരെ മഹാപരാധം ചെയ്തു; എങ്കിലും അങ്ങ് ദയാലുവാണ്, കൃപ പിൻവലിക്കാതെ ശിക്ഷയിലൂടെ തന്നെ എനിക്ക് ഉപകാരം ചെയ്തു. അങ്ങും ഭഗവാൻ ഹരിയും അയോഗ്യ ബ്രഹ്മബന്ധുക്കളെയും അവഗണിക്കില്ല; പിന്നെ യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ നിരതനായ എന്നെ, ഹേ ധൃതവ്രത, എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 14

विद्यातपोव्रतधरान् मुखत: स्म विप्रान् ब्रह्मात्मतत्त्वमवितुं प्रथमं त्वमस्राक् । तद्ब्राह्मणान् परम सर्वविपत्सु पासि पाल: पशूनिव विभो प्रगृहीतदण्ड: ॥ १४ ॥

ഹേ വിഭോ! വിദ്യ, തപസ്, വ്രതം ധരിക്കുന്ന വിപ്രന്മാർ ബ്രഹ്മാത്മതത്ത്വം അനുഷ്ഠിക്കുവാൻ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതിനാൽ, അങ്ങ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ വിപത്തുകളിലും അങ്ങ് ബ്രാഹ്മണരെ കാക്കുന്നു; ഗോപ്പാലൻ കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച് പശുക്കളെ കാക്കുന്നതുപോലെ അവരുടെ നിയമങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 15

योऽसौ मयाविदिततत्त्वद‍ृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम् । अर्वाक् पतन्तमर्हत्तमनिन्दयापाद् द‍ृष्टय‍ार्द्रया स भगवान्स्वकृतेन तुष्येत् ॥ १५ ॥

ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മഹിമ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞില്ല; അതുകൊണ്ട് സഭയിൽ കടുത്ത വാക്കുകളുടെ അമ്പുകൾ നിങ്ങളിലേക്കെറിഞ്ഞു, നിങ്ങൾ അവയെ ഗണിച്ചില്ല. പരമപൂജ്യനായ നിങ്ങളെ അവജ്ഞിച്ചതിനാൽ ഞാൻ നരകപാതത്തിലേക്ക് വീഴുകയായിരുന്നു; എന്നാൽ നിങ്ങൾ കരുണകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ തന്നെ ദണ്ഡം നൽകി എന്നെ രക്ഷിച്ചു. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ സ്വകൃപയാൽ തന്നെ ഭഗവാൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ; എന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല।

Verse 16

मैत्रेय उवाच क्षमाप्यैवं स मीढ्‍वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रित: । कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभि: ॥ १६ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ശങ്കരനാൽ ക്ഷമിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ, രാജാവ് ദക്ഷൻ ഉപാധ്യായന്മാരും ഋത്വിക്കുകളും മറ്റുള്ളവരുമൊത്ത് വീണ്ടും യജ്ഞകർമ്മം ആരംഭിച്ചു।

Verse 17

वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमा: । पुरोडाशं निरवपन् वीरसंसर्गशुद्धये ॥ १७ ॥

യജ്ഞപ്രവർത്തനം വീണ്ടും തുടർക്കുന്നതിനായി ദ്വിജോത്തമ ബ്രാഹ്മണർ ആദ്യം വീരഭദ്രാദി ഭൂതഗണങ്ങളുടെ സ്പർശം മൂലമുള്ള മലിനത ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ത്രികപാല പുരോഡാശം അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു।

Verse 18

अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते । धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरि: ॥ १८ ॥

ഹേ വിശാംപതേ! അധ്വര്യു യജുർമന്ത്രങ്ങളാൽ അർപ്പിച്ച ഘൃതഹവിഷ് യജമാനനായ രാജാവ് ദക്ഷൻ ശുദ്ധമായ ധ്യാനബുദ്ധിയോടെ സമർപ്പിച്ചതുമാത്രം, ഹരി തന്റെ മൂലസ്വരൂപമായ നാരായണനായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 19

तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । मुष्णंस्तेज उपानीतस्तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना ॥ १९ ॥

അപ്പോൾ വലിയ ചിറകുകളുള്ള സ്തോത്രവാഹകനായ താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) ഭുജത്തിൽ ഇരുന്ന ഭഗവാൻ നാരായണൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവന്റെ സ്വപ്രഭ പത്തു ദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ചു, ബ്രഹ്മാദികളുടെ തേജസ്സും മങ്ങിപ്പോയി।

Verse 20

श्यामो हिरण्यरशनोऽर्ककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्य: । शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्म- व्यग्रैर्हिरण्मयभुजैरिव कर्णिकार: ॥ २० ॥

അവൻ ശ്യാമവർണ്ണൻ; സ്വർണ്ണനിറമുള്ള പീതാംബരം ധരിച്ചവൻ; സൂര്യസമ ദീപ്തിയുള്ള കിരീടം അണിഞ്ഞവൻ. നീലഭ്രമരങ്ങളെപ്പോലുള്ള കേശം, കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മുഖം; എട്ടു കൈകളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം, അമ്പ്, വില്ല്, പരിച, ഖഡ്ഗം എന്നിവ ധരിച്ചു. സ്വർണ്ണ കങ്കണാദി ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അവന്റെ ദേഹം പുഷ്പിത വൃക്ഷംപോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 21

वक्षस्यधिश्रितवधूर्वनमाल्युदार हासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् । पार्श्वभ्रमद्वय‍जनचामरराजहंस: श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमान: ॥ २१ ॥

അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ശ്രീലക്ഷ്മീദേവിയും വനമാലയും അധിഷ്ഠിതമായതിനാൽ അവൻ അത്യന്തം മനോഹരനായി ദീപ്തിച്ചു. മന്ദഹാസവും ദൃഷ്ടിയുടെ കലയും കൊണ്ട് അവൻ സർവ്വവിശ്വത്തെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്തരെയും, ആനന്ദിപ്പിച്ചു. ഇരുവശങ്ങളിലും വെളുത്ത ചാമരങ്ങൾ രാജഹംസങ്ങളെപ്പോലെ ഇളകി, മുകളിലെ വെളുത്ത കുട ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 22

तमुपागतमालक्ष्य सर्वे सुरगणादय: । प्रणेमु: सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायका: ॥ २२ ॥

ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ദൃശ്യമാകുന്നയുടൻ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും—ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, ത്രിനേത്രനായ ശിവൻ, ഗന്ധർവാദികൾ—ഒരുമിച്ച് എഴുന്നേറ്റ് ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം അർപ്പിച്ചു.

Verse 23

तत्तेजसा हतरुच: सन्नजिह्वा: ससाध्वसा: । मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम् ॥ २३ ॥

നാരായണന്റെ ദേഹകാന്തിയുടെ ദീപ്തതയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രകാശം മങ്ങി, വാക്കുകൾ നിലച്ചു. ഭക്തിവിസ്മയത്തോടെ ഭയഭക്തിയിലായി എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി അത് തലയിൽ സ്പർശിച്ച്, അധോക്ഷജ പരമപുരുഷനോട് പ്രാർത്ഥിക്കാൻ തയ്യാറായി നിന്നു.

Verse 24

अप्यर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्वात्मभुवादय: । यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम् ॥ २४ ॥

ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുടെ ബുദ്ധിക്കും പ്രഭുവിന്റെ അനന്ത മഹിമ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാനാകാതിരുന്നാലും, അവന്റെ കൃപയാൽ അവർ പരമപുരുഷന്റെ ദിവ്യരൂപം ദർശിക്കാൻ সক্ষমരായി. ആ കൃപയാൽ തന്നെയാണ് അവർ തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഭക്തിയോടെ സ്തുതികൾ അർപ്പിച്ചത്.

Verse 25

दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् । सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयत: कृताञ्जलि: ॥ २५ ॥

യജ്ഞേശ്വരനായ ശ്രീവിഷ്ണു യാഗത്തിൽ അർപ്പിച്ച ഹവിസ് സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, പ്രജാപതി ദക്ഷൻ അത്യന്താനന്ദത്തോടെ കൃതാഞ്ജലിയായി, വിശ്വസൃജന്മാരായ പ്രജാപതികളുടെ പരമഗുരുവും സർവ്വയജ്ഞങ്ങളുടെ അധിപതിയുമായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു; നന്ദ-സുനന്ദാദി പാർഷദന്മാരും അവനെ സേവിക്കുന്നു।

Verse 26

दक्ष उवाच शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् । तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्या- मास्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्र: ॥ २६ ॥

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ! നിങ്ങൾ സ്വധാമത്തിൽ പരമശുദ്ധൻ, എല്ലാ ബുദ്ധി-അവസ്ഥകളെയും അതീതൻ, ശുദ്ധചൈതന്യസ്വരൂപൻ, ഏകവും നിർഭയവും. മായയെ നിയന്ത്രിച്ച് അതിനകത്തുതന്നെ നിലകൊണ്ടിട്ടും പുരുഷരൂപം സ്വീകരിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു; എങ്കിലും നിങ്ങൾ ആത്മതന്ത്രൻ, അതിനാൽ ഒരിക്കലും അശുദ്ധനല്ല।

Verse 27

ऋत्विज ऊचु: तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात् कर्मण्यवग्रहधियो भगवन्विदाम: । धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्था: ॥ २७ ॥

ഋത്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ മലിനതയറ്റവൻ; എന്നാൽ രുദ്രന്റെ ശാപം മൂലം ഞങ്ങളുടെ ബുദ്ധി കർമ്മഫലാസക്തിയായി, അതിനാൽ നിങ്ങളെ തത്ത്വമായി അറിയുന്നില്ല. യജ്ഞം എന്ന പേരിൽ വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളിലെ വിധി-നിഷേധങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും ദേവന്മാർക്ക് അവരുടെ ഓഹരികൾ വിതരണം ചെയ്യാനുള്ള ക്രമീകരണം നിങ്ങൾ തന്നെയാണെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു।

Verse 28

सदस्या ऊचु: उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्र व्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभार: । द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थ: पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्ट: ॥ २८ ॥

സഭാസദസ്സുകൾ പറഞ്ഞു—ശരണദാ! ജനനമരണപഥത്തിൽ ആശ്രയമില്ലാത്ത ജീവികൾക്ക് ഏക ആശ്രയം നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. ഈ ഭീകര ക്ലേശദുര്‍ഗത്തിൽ കാലം എന്ന ഉഗ്രസർപ്പം അവസരം തേടി കാത്തിരിക്കുന്നു. വിഷയമൃഗതൃഷ്ണ മോഹിപ്പിക്കുന്നു, വ്യാജഗൃഹഭാരത്തിന്റെ ചുമട് ഞെരുക്കുന്നു; സുഖദുഃഖത്തിന്റെ കുഴികൾ, ദുഷ്ടമൃഗഭയം, ശോകദാവാഗ്നി എല്ലായ്പ്പോഴും ജ്വലിക്കുന്നു. കാമം ബാധിച്ച ഈ അജ്ഞജനസംഘം എപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മാശ്രയം സ്വീകരിക്കും?

Verse 29

रुद्र उवाच तव वरद वराङ्‌घ्रावाशिषेहाखिलार्थे ह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये । यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धं जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण ॥ २९ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—വരദാ! നിങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠ പാദങ്ങൾ സർവ്വ ആശീർവാദങ്ങളുടെ മൂലവും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ സിദ്ധിയും നൽകുന്നതുമാണ്; അസക്ത മഹർഷിമാരും ആദരത്തോടെ അവയെ ആരാധിക്കുന്നു. എന്റെ മനസ്സ് ആ പാദപദ്മങ്ങളിൽ സ്ഥിരമാണ്; അതിനാൽ എന്നെ അശുദ്ധനെന്ന് നിന്ദിക്കുന്നവരെ ഞാൻ ഗണിക്കുന്നില്ല. നിങ്ങളുടെ തത്ത്വാനുഗ്രഹം കൊണ്ടു ഞാൻ കരുണയോടെ അവരെ ക്ഷമിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ സർവ്വജീവികളോടും ദയ കാണിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 30

भृगुरुवाच यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्त: । नात्मन् श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वं सोऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धु: ॥ ३० ॥

ശ്രീ ഭൃഗു പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ ദുര്‍ഗമമായ മായയാൽ ബ്രഹ്മാദികളായ എല്ലാ ദേഹധാരികളും ആത്മസ്വരൂപബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തി അജ്ഞാനാന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ഓരോ ജീവിയിലും പരമാത്മാവായി വസിക്കുന്നതും നിങ്ങളുടെ പരമസ്ഥിതിയും അവർ ഇന്നും ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ശരണാഗതരുടെ നിത്യസുഹൃത്തും രക്ഷകനുമാകുന്ന നിങ്ങൾ ദയചെയ്ത് പ്രസന്നനായി ഞങ്ങളുടെ അപരാധങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ।

Verse 31

ब्रह्मोवाच नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थ भेदग्रहै: पुरुषो यावदीक्षेत् । ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद्वय‍‌तिरिक्तो मतस्त्वम् ॥ ३१ ॥

ശ്രീ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഭഗവാനേ, വസ്തുഭേദങ്ങളുടെ ധാരണകളിലൂടെ നിങ്ങളെ അറിയാൻ ശ്രമിക്കുന്നവന് നിങ്ങളുടെ നിത്യസ്വരൂപം ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. നിങ്ങൾ ജ്ഞാനം, ലക്ഷ്യം, ഗുണം എന്നിവയുടെ ആശ്രയമായിട്ടും, മായാജനിത ദ്വൈതത്തെ അതിക്രമിച്ച അദ്വയ പരതത്ത്വമാണ്।

Verse 32

इन्द्र उवाच इदमप्यच्युत विश्वभावनं वपुरानन्दकरं मनोद‍ृशाम् । सुरविद्विट्‌क्षपणैरुदायुधै र्भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभि: ॥ ३२ ॥

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അച്യുതാ, വിശ്വഭാവനാ, എട്ട് കൈകളിലും ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ ദിവ്യരൂപം സർവ്വലോകഹിതത്തിനായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അത് മനസ്സിനും ദൃഷ്ടിക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നു; ഭക്തദ്വേഷികളായ അസുരരെ ശിക്ഷിക്കാൻ എപ്പോഴും സന്നദ്ധമാണ്।

Verse 33

पत्‍न्य ऊचु: यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्त: पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् । तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधं यज्ञात्मन्नलिनरुचा द‍ृशा पुनीहि ॥ ३३ ॥

പത്നിമാർ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നിങ്ങളുടെ ആരാധനയ്ക്കായി ഈ യജ്ഞം ഒരുക്കിയതായിരുന്നു; എന്നാൽ ദക്ഷന്റെ കോപം മൂലം പശുപതി ശിവൻ അതിനെ തകർത്തു. യജ്ഞത്തിനായിരുന്ന മൃഗങ്ങൾ മരിച്ചുകിടക്കുന്നു; യജ്ഞത്തിന്റെ പവിത്രത നഷ്ടപ്പെട്ടു. യജ്ഞാത്മനേ, താമരക്കണ്ണുകളുടെ ദീപ്തദൃഷ്ടിയാൽ ഈ യജ്ഞഭൂമിയെ വീണ്ടും ശുദ്ധീകരിക്കണമേ।

Verse 34

ऋषय ऊचु: अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे । विभूतये यत उपसेदुरीश्वरीं न मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान् ॥ ३४ ॥

ഋഷിമാർ പ്രാർത്ഥിച്ചു—ഭഗവാനേ, നിങ്ങളുടെ ലീലകൾ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമാണ്. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വിവിധ ശക്തികളാൽ എല്ലാം ചെയ്തിട്ടും കർമങ്ങളിൽ ഒട്ടും ആസക്തനല്ല. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ കൃപയ്ക്കായി ആരാധിക്കുന്ന ശ്രീലക്ഷ്മീദേവിയും നിങ്ങളുടെ അനുഗാമിനിയാണ്; എങ്കിലും നിങ്ങൾ അവളോടും ആസക്തനല്ല।

Verse 35

सिद्धा ऊचु: अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारण: क्लेशदावाग्निदग्ध: । तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्न: ॥ ३५ ॥

സിദ്ധന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! നിന്റെ ദിവ്യലീലാകഥകളുടെ അമൃതനദിയിൽ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സെന്ന ആന, ക്ലേശദാവാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായി തൃഷ്ണാർത്തനായി മുങ്ങി എല്ലാ ദുഃഖവും മറക്കുന്നു. ബ്രഹ്മസുഖസമമായ പരമാനന്ദത്തിൽ ലീനമായി അത് പുറത്തേക്കിറങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

Verse 36

यजमान्युवाच स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नम: श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि न: । त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मख: शोभते शीर्षहीन: कबन्धो यथा पुरुष: ॥ ३६ ॥

ദക്ഷന്റെ ഭാര്യ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! ഈ യജ്ഞവേദിയിൽ നിങ്ങളുടെ അവതരണം ഞങ്ങൾക്ക് മഹാസൗഭാഗ്യം. ഹേ ശ്രീനിവാസാ, നമസ്കാരം; ദയചെയ്ത് പ്രസന്നനായി ശ്രീലക്ഷ്മിയോടുകൂടെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ അധീശാ! നിങ്ങളില്ലാതെ യജ്ഞം ശോഭിക്കില്ല; തലമില്ലാത്ത ശരീരത്തെപ്പോലെ.

Verse 37

लोकपाला ऊचु: द‍ृष्ट: किं नो द‍ृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वं प्रत्यग्द्रष्टा द‍ृश्यते येन विश्वम् । माया ह्येषा भवदीया हि भूमन् यस्त्वं षष्ठ: पञ्चभिर्भासि भूतै: ॥ ३७ ॥

ലോകപാലകർ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! ഞങ്ങളുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അസത്തിനെ മാത്രമേ പിടിക്കൂ; അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ സത്യത്തിൽ നിങ്ങളെ കണ്ടുവോ? നിങ്ങൾ അന്തർദ്രഷ്ടാവാണ്; നിങ്ങളുടെ വഴിയിലൂടെയാണ് വിശ്വം ദൃശ്യമാകുന്നത്. ഹേ ഭൂമൻ! ഇത് നിങ്ങളുടെ മായ തന്നെ—പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചിട്ടും ആറാം തത്ത്വമായി നിങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 38

योगेश्‍वरा ऊचु प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मन: । अथापि भक्त्येश तयोपधावता- मनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥ ३८ ॥

യോഗേശ്വരന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങളെ സർവ്വജീവികളുടെ പരമാത്മാവായി അറിഞ്ഞ്, ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെയെന്ന് കാണാത്തവർ നിങ്ങള്ക്ക് അത്യന്തം പ്രിയരാണ്. എങ്കിലും, ഹേ ഈശാ! അനന്യഭക്തിയോടെ നിങ്ങളുടെ ശരണത്തിലേക്ക് ഓടിവരുന്നവർക്കു വാത്സല്യത്തോടെ കൃപ ചെയ്യണമേ; നിങ്ങൾ വത്സലനല്ലോ.

Verse 39

जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयात्ममायया । रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नम: ॥ ३९ ॥

ജഗത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, സ്ഥിതി, ലയം എന്നിവ നടത്തിക്കുന്ന പരമദൈവത്തിന് നമസ്കാരം; അവൻ തന്റെ ആത്മമായയാൽ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ പലഭേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയം നടത്തുന്നു. എന്നാൽ അവൻ സ്വയം ബാഹ്യശക്തിയുടെ അധീനനല്ല; തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ ഗുണവൈചിത്ര്യവും വ്യാജാത്മാഭിമാനഭ്രമവും ഇല്ലാത്തവൻ.

Verse 40

ब्रह्मोवाच नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च ॥ ४० ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, നമസ്കാരം. നിങ്ങൾ സത്ത്വഗുണത്തിന്റെ ആശ്രയം; അതുകൊണ്ട് ധർമ്മം, തപസ്സ്, വ്രതങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഉറവിടവും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. നിങ്ങൾ ത്രിഗുണാതീതൻ; നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി ഞാൻക്കും മറ്റാർക്കും പൂർണ്ണമായി അറിയാനാവില്ല.

Verse 41

अग्निरुवाच यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् । तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभि: स्विष्टं यजुर्भि: प्रणतोऽस्मि यज्ञम् ॥ ४१ ॥

അഗ്നിദേവൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞാൻ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ദീപ്തിമാനാണ്; നെയ്യിൽ നനഞ്ഞ ഹവിസ്സിനെ യജ്ഞത്തിൽ വഹിക്കുന്നു. യജുര്‍വേദപ്രകാരം അഞ്ചുവിധ ആഹുതികൾ നിങ്ങളുടെ ശക്തികളുടെ ഭേദങ്ങളാണ്; അഞ്ചുവിധ വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ നിങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നു. യജ്ഞം എന്നതിന്റെ സാരാർത്ഥം നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്—പരമപുരുഷൻ.

Verse 42

देवा ऊचु: पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं त्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने । पुमान्शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदवि: स एवाद्याक्ष्णोर्य: पथि चरसि भृत्यानवसि न: ॥ ४२ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, പ്രളയകാലത്ത് സൃഷ്ടിയുടെ വിവിധ ശക്തികളെ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ സംരക്ഷിച്ചു ചേർത്തു; അപ്പോൾ ആദിപുരുഷനായി പ്രളയജലത്തിൽ ശേഷനാഗത്തിന്റെ ശയ്യയിൽ നിങ്ങൾ വിശ്രമിച്ചു. ആ സമയത്ത് സനകാദി സിദ്ധർ അധ്യാത്മപഥത്തിൽ ഹൃദയത്തിൽ നിങ്ങളെ ധ്യാനിച്ചു. ഇന്ന് നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ ദൃശ്യമാകുന്നു; ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഭൃത്യർ—ദയവായി ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളുക.

Verse 43

गन्धर्वा ऊचु: अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगा: । क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम ॥ ४३ ॥

ഗന്ധർവ്വർ പറഞ്ഞു—ദേവാ, മരീചി മുതലായ ഋഷികളും ബ്രഹ്മാവും ഇന്ദ്രനും രുദ്രനെ മുൻനിർത്തിയ ദേവഗണങ്ങളും എല്ലാം നിങ്ങളുടെ അംശങ്ങളുടെ അംശങ്ങളാണ്. വിഭോ, ഈ സർവ്വവിശ്വം നിങ്ങളുടെ ക്രീഡയുടെ കളിപ്പാട്ടംപോലെ. നാഥാ, ഞങ്ങൾ നിത്യവും നിങ്ങളെ നമസ്കരിച്ച് നിങ്ങളെയേ പരമപുരുഷനായി സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 44

विद्याधरा ऊचु: त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन् कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथै: स्वै: । क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहं युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्वय‍ुदस्येत् ॥ ४४ ॥

വിദ്യാധരർ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, ഈ മനുഷ്യദേഹം പരമസിദ്ധിക്കായുള്ളതാണ്; എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ മായയുടെ പ്രേരണയിൽ ജീവൻ ‘ഞാൻ’ ‘എന്റെത്’ എന്നു കരുതി ഈ ശരീരവുമായി താദാത്മ്യം പ്രാപിച്ച്, സ്വന്തം കുപഥങ്ങളിൽ തെറ്റി അസത്യവിഷയങ്ങളുടെ ലാലസയിൽ ആത്മമോഹത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ കഥാമൃതം നിരന്തരം ശ്രവണം-കീർത്തനം ചെയ്ത് സേവിക്കുന്നവൻ ആ മോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാം.

Verse 45

ब्राह्मणा ऊचु: त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताश: स्वयंत्वं हि मन्त्र: समिद्दर्भपात्राणि च । त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवताअग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशु: ॥ ४५ ॥

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, നീയേ യജ്ഞസ്വരൂപൻ; നീയേ ഹവി, നീയേ അഗ്നി. നീയേ വേദമന്ത്രം, സമിധ, ജ്വാല, ദർഭ, യജ്ഞപാത്രങ്ങൾ. നീയേ ഋത്വിജർ, യജമാന ദമ്പതി, ഇന്ദ്രാദി ദേവതകൾ, അഗ്നിഹോത്രം, സ്വധാ, സോമം, ആജ്യം, യജ്ഞപശു; അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നതെല്ലാം നീയോ നിന്റെ ശക്തിയോ ആകുന്നു.

Verse 46

त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा । स्तूयमानो नदल्लीलया योगिभि- र्व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतु: ॥ ४६ ॥

ഹേ ത്രയീഗാത്ര, യജ്ഞകർത്താവായ പ്രഭോ! പുരാതന കല്പത്തിൽ നീ മഹാവരാഹാവതാരമായി, ആന തടാകത്തിൽ നിന്ന് താമര എടുക്കുന്നതുപോലെ, രസാതലജലത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ നിന്റെ ദന്തംകൊണ്ട് ഉയർത്തി കൊണ്ടുവന്നു. ആ വിരാട് വരാഹരൂപത്തിൽ നീ ഉച്ചരിച്ച ദിവ്യനാദം യജ്ഞസ്തോത്രമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു; സനകാദി യോഗികൾ ധ്യാനിച്ച് നിന്റെ മഹിമയെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 47

स प्रसीद त्वमस्माकमाकाङ्‌क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञविघ्ना: क्षयं यान्ति तस्मै नम: ॥ ४७ ॥

ഹേ യജ്ഞേശ പ്രഭോ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ചു കാത്തിരുന്നു; കാരണം വേദവിധിപ്രകാരം യജ്ഞകർമ്മം നടത്തുന്നതിൽ ഞങ്ങൾ വഴുതി പോയിരിക്കുന്നു. ദയവായി ഞങ്ങളോട് പ്രസന്നനാകണമേ. മനുഷ്യർ നിങ്ങളുടെ പവിത്ര നാമം കീർത്തിച്ചാൽ യജ്ഞത്തിലെ വിഘ്നങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 48

मैत्रेय उवाच इति दक्ष: कविर्यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञभावने ॥ ४८ ॥

ശ്രീ മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിദുര, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും ഹൃഷീകേശനെ കീർത്തിച്ചതിനുശേഷം ദക്ഷന്റെ ബോധം ശുദ്ധമായി; ശിവന്റെ അനുചരന്മാർ നശിപ്പിച്ച യജ്ഞം അവൻ വീണ്ടും ആരംഭിക്കുവാൻ ക്രമീകരിച്ചു.

Verse 49

भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् । दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ॥ ४९ ॥

മൈത്രേയൻ തുടർന്നു: ഹേ പാപരഹിതനായ വിദുര, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു എല്ലാ യജ്ഞഫലങ്ങളുടെയും ഭോക്താവായിട്ടും, സർവ്വാത്മനായതിനാൽ തന്റെ ഭാഗം മാത്രം കൊണ്ടു തൃപ്തനായി. അതിനാൽ പ്രസന്നഭാവത്തോടെ അദ്ദേഹം ദക്ഷനോട് മധുരമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 50

श्रीभगवानुवाच अहं ब्रह्मा च शर्वश्च जगत: कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंद‍ृगविशेषण: ॥ ५० ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാനും ബ്രഹ്മാവും ശർവ്വൻ (ശിവൻ)യും ജഗത്തിന്റെ പരമ കാരണമാകുന്നു. ഞാൻ അന്തര്യാമി പരമാത്മാവ്, സ്വയംസിദ്ധ സാക്ഷി; നിരാകാര ദൃഷ്ടിയിൽ ബ്രഹ്മ-ശിവന്മാരും ഞാനും അഭേദം.

Verse 51

आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विज । सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम् ॥ ५१ ॥

ഹേ ദ്വിജ ദക്ഷാ! ഞാൻ എന്റെ ആത്മമായയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഗുണമയീ ശക്തിയിലൂടെ സൃഷ്ടി, പരിപാലനം, സംഹാരം നടത്തുന്നു; പ്രവർത്തനഭേദമനുസരിച്ച് എന്റെ പ്രതിനിധി രൂപങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത നാമങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 52

तस्मिन् ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि । ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति ॥ ५२ ॥

ആ അദ്വിതീയ, ശുദ്ധ പരമാത്മ-ബ്രഹ്മനിൽ അജ്ഞൻ ബ്രഹ്മ-രുദ്രന്മാരെയും സകല ജീവികളെയും ഭേദത്തോടെ, സ്വതന്ത്രരെന്നു കണ്ടു കരുതുന്നു.

Verse 53

यथा पुमान्न स्वाङ्गेषु शिर:पाण्यादिषु क्‍वचित् । पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्पर: ॥ ५३ ॥

മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരത്തിലെ തല, കൈ മുതലായ അവയവങ്ങളെ ഒരിക്കലും പരമായെന്ന് കരുതാത്തതുപോലെ, എന്നിൽ പരായണനായ ഭക്തൻ സകല ജീവികളിലും ഭേദം കാണുന്നില്ല.

Verse 54

त्रयाणामेकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् । सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिमधिगच्छति ॥ ५४ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിവരുടെയും സകല ജീവികളുടെയും ഏകഭാവത്തിൽ ഭേദം കാണാത്തവൻ ബ്രഹ്മത്തെ അറിഞ്ഞ് യഥാർത്ഥ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അല്ല.

Verse 55

मैत्रेय उवाच एवं भगवतादिष्ट: प्रजापतिपतिर्हरिम् । अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवानुभयतोऽयजत् ॥ ५५ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാന്റെ ഉപദേശം ലഭിച്ച പ്രജാപതികളുടെ അധിപനായ ദക്ഷൻ തന്റെ ക്രതു (യജ്ഞ) പ്രകാരം യഥാവിധി ശ്രീഹരിയെ ആരാധിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെയും ശിവനെയും വേർതിരിച്ച് പൂജിച്ചു.

Verse 56

रुद्रं च स्वेन भागेन ह्युपाधावत्समाहित: । कर्मणोदवसानेन सोमपानितरानपि । उदवस्य सहर्त्विग्भि: सस्‍नाववभृथं तत: ॥ ५६ ॥

ദക്ഷൻ ഏകാഗ്രചിത്തനായി യജ്ഞശേഷത്തിലെ തന്റെ ഭാഗം കൊണ്ടു ആദരത്തോടെ രുദ്രനെ (ശിവനെ) ആരാധിച്ചു. കർമകാണ്ഡം അവസാനിച്ചപ്പോൾ സോമപാനം ചെയ്യുന്ന മറ്റു ദേവന്മാരെയും അവിടെ കൂടിയ ജനങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ഋത്വിക്കുകളോടൊപ്പം അവഭൃതസ്നാനം ചെയ്ത് പരിതൃപ്തനായി.

Verse 57

तस्मा अप्यनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे । धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास्ते दिवं ययु: ॥ ५७ ॥

സ്വാനുഭവശക്തിയാൽ തന്നെ പുണ്യസിദ്ധി നേടിയ ദക്ഷനോട് ദേവന്മാർ ‘ധർമ്മപഥത്തിൽ നിന്റെ ബുദ്ധി സ്ഥിരമാകട്ടെ’ എന്ന മതി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു; പിന്നെ ആ ത്രിദശന്മാർ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 58

एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् । जज्ञे हिमवत: क्षेत्रे मेनायामिति शुश्रुम ॥ ५८ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷനിൽ നിന്നു ലഭിച്ച മുൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് ദാക്ഷായണി സതി ഹിമവാന്റെ രാജ്യത്തിൽ മേനാദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുത്രിയായി ജനിച്ചു എന്നു ഞാൻ പ്രാമാണിക സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നു കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 59

तमेव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिमम्बिका । अनन्यभावैकगतिं शक्ति: सुप्तेव पूरुषम् ॥ ५९ ॥

ദാക്ഷായണി സതി എന്നറിയപ്പെട്ട അംബിക (ദുർഗ്ഗ) വീണ്ടും അതേ പ്രിയതമനായ ശിവനെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിച്ചു. പുതുസൃഷ്ടിയുടെ പ്രവാഹത്തിൽ ഭഗവാന്റെ ശക്തി ഏകനിഷ്ഠഭാവത്തോടെ പുരുഷനെ (പരമേശ്വരനെ) ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 60

एतद्भगवत: शम्भो: कर्म दक्षाध्वरद्रुह: । श्रुतं भागवताच्छिष्यादुद्धवान्मे बृहस्पते: ॥ ६० ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിദുരാ! ദക്ഷയജ്ഞം നശിപ്പിച്ച ഭഗവാൻ ശംഭുവിന്റെ ഈ ചരിതം ഞാൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ ശിഷ്യനും മഹാഭക്തനുമായ ഉദ്ധവനിൽ നിന്ന് കേട്ടതാണ്।

Verse 61

इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं यशस्यमायुष्यमघौघमर्षणम् । यो नित्यदाकर्ण्य नरोऽनुकीर्तयेद् धुनोत्यघं कौरव भक्तिभावत: ॥ ६१ ॥

ഇത് പരമേശ്വരന്റെ ലീലാചരിതം—അത്യന്തം പവിത്രം, യശസ്സും ആയുസ്സും വർധിപ്പിക്കുന്നതും പാപസമൂഹം നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ഹേ കൗരവാ, ആരെങ്കിലും ഇത് നിത്യമായി ഭക്തിഭാവത്തോടെ കേട്ട് വീണ്ടും കീർത്തനം ചെയ്‌താൽ, അവൻ പാപം കഴുകിമാറ്റുന്നു।