Adhyaya 4

Verse 1

मैत्रेय उवाच एतावदुक्त्वा विरराम शङ्कर: पत्‍न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् । सुहृद्दिद‍ृक्षु: परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇത്ര പറഞ്ഞ ശേഷം ശങ്കരൻ മൗനമായി, ഭാര്യ സതിയുടെ ഇരുവശത്തെയും ഫലങ്ങൾ ചിന്തിച്ചു. സതി പിതൃഗൃഹത്തിലെ ബന്ധുക്കളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ ഭവന്റെ മുന്നറിയിപ്പിൽ ഭയപ്പെട്ടു; അതിനാൽ മനസ്സ് അലയുകയും അവൾ മുറിക്കുള്ളിലും പുറത്തുമായി വരികയും പോകികയും ചെയ്തു.

Verse 2

सुहृद्दिद‍ृक्षाप्रतिघातदुर्मना: स्‍नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला । भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथु: ॥ २ ॥

ബന്ധുക്കളെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹം തടയപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് സതി ദുഃഖിതയായി; സ്നേഹത്താൽ അവൾ കരഞ്ഞു, കണ്ണുനീർ കൊണ്ട് അത്യന്തം വ്യാകുലയായി. വിറയലോടെ, അവൾ തന്റെ അപൂർവ ഭർത്താവായ ഭവനെ (ശിവനെ) ക്രോധത്തോടെ അങ്ങനെ നോക്കി—നോട്ടംകൊണ്ടുതന്നെ ദഹിപ്പിക്കുമെന്നപോലെ.

Verse 3

ततो विनि:श्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा । पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान् प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रिय: ॥ ३ ॥

അപ്പോൾ സതി ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട്, ശോകവും കോപവും ഹൃദയം ദഹിപ്പിക്കെ, സ്നേഹവശാൽ തനിക്കു അർദ്ധദേഹം നൽകിയ സത്പ്രിയനായ ശങ്കരനെ വിട്ട് പിതൃഗൃഹത്തിലേക്കു പോയി; സ്ത്രീഭാവമൂലമുള്ള മോഹിതബുദ്ധി കാരണം ഇത് അൽപബുദ്ധിയുടെ പ്രവൃത്തിയായി।

Verse 4

तामन्वगच्छन् द्रुतविक्रमां सतीम् एकां त्रिनेत्रानुचरा: सहस्रश: । सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादय: पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथा: ॥ ४ ॥

സതി ഒറ്റയ്ക്കായി അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടത് കണ്ടപ്പോൾ, ത്രിനേത്രനായ ശിവന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് അനുചരന്മാർ—മണിമാൻ, മദ മുതലായവർ—യക്ഷന്മാരും പാർഷദന്മാരും കൂടെ, മുന്നിൽ നന്ദി വൃഷഭനെ നിർത്തി, വേഗത്തിൽ അവളെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 5

तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभि: । गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभि- र्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु: ॥ ५ ॥

അവർ സതിയെ വൃഷഭത്തിന്റെ പുറത്ത് ഇരുത്തി, അവളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട പക്ഷി, പന്ത്, ദർപ്പണം, താമര, വെളുത്ത കുട, ചാമരം, പുഷ്പമാലകൾ മുതലായ ഉപകരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചു. ഗായകസംഘവും മൃദംഗം, ശംഖം, വേണു എന്നിവയുടെ നാദവും കൂടെ, ആ ഘോഷയാത്ര രാജകീയ പരേഡുപോലെ ഗംഭീരമായി നീങ്ങി।

Verse 6

आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वश: । मृद्दार्वय:काञ्चनदर्भचर्मभि- र्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ॥ ६ ॥

അവൾ പിന്നെ പിതൃഗൃഹത്തിലെത്തി, ബ്രഹ്മഘോഷമായി വേദമന്ത്രോച്ചാരണം മുഴങ്ങുന്ന യാഗശാലയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ ബ്രാഹ്മണരും മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും എല്ലാടവും സമവേതരായിരുന്നു; മണ്ണ്, മരം, കല്ല്/ലോഹം, സ്വർണം, ദർഭ, ചർമ്മം എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പല പാത്രങ്ങളും യാഗത്തിനാവശ്യമായ മൃഗങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 7

तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जन: । ऋते स्वसृर्वै जननीं च सादरा: प्रेमाश्रुकण्ठ्य: परिषस्वजुर्मुदा ॥ ७ ॥

സതി അനുചരന്മാരോടുകൂടെ യാഗശാലയിലെത്തിയപ്പോൾ, ദക്ഷന്റെ ഭയത്താൽ അവിടെ കൂടിയിരുന്നവർ ആരും അവളെ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചില്ല. അവളുടെ അമ്മയും സഹോദരിമാരുമാത്രം സാദരമായി മുന്നോട്ട് വന്നു; പ്രേമാശ്രുക്കൾ കൊണ്ട് കണ്ഠം നിറഞ്ഞ്, സന്തോഷത്തോടെ അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് മധുരമായി സംസാരിച്ചു।

Verse 8

सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् । दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ॥ ८ ॥

അമ്മയും സഹോദരിമാരും അമ്മാവിമാരും സാദരമായി കുശലം ചോദിച്ച് ആസനവും സമ്മാനങ്ങളും നൽകിയെങ്കിലും; പിതാവ് ദക്ഷൻ സ്വാഗതം ചെയ്യാതെയും കുശലം അന്വേഷിക്കാതെയും ഇരുന്നതിനാൽ സതി മറുപടി പറയാതെ ഒന്നും സ്വീകരിച്ചില്ല।

Verse 9

अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ । अनाद‍ृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ॥ ९ ॥

യജ്ഞവേദിയിൽ സതി രുദ്രഭാഗം ഇല്ലെന്ന് കണ്ടു; പിതാവ് ദക്ഷൻ സർവ്വവിഭുവായ ദേവൻ ശിവനെ അവഹേളിച്ചതും ഗ്രഹിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ സതിയെയും ആദരിച്ചില്ല. അപ്പോൾ യജ്ഞസഭയുടെ അധിഷ്ഠാത്രിയായ സതി മഹാക്രോധത്തോടെ പിതാവിനെ കണ്ണുകളാൽ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുമെന്നപോലെ നോക്കി।

Verse 10

जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् । स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिश‍ृण्वत: ॥ १० ॥

കോപവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ സതി കടുത്ത വാക്കുകളാൽ ശിവദ്വേഷിയായ, പുകമാർഗ്ഗത്തിലെ കഷ്ടയജ്ഞങ്ങളിൽ അഭിമാനം കൊള്ളുന്ന ദക്ഷനെ ശാസിച്ചു. ശിവന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾ ദക്ഷനെ ആക്രമിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ ദേവി തന്റെ തേജസ്സാൽ അവരെ തടഞ്ഞു; ലോകം കേൾക്കുന്ന വിധം പിതാവിനെ പ്രത്യേകമായി നിന്ദിച്ചു।

Verse 11

देव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायन: प्रिय- स्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन: । तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतम: प्रतीपयेत् ॥ ११ ॥

ദേവി പറഞ്ഞു—ദേഹധാരികളിൽ ശിവനേക്കാൾ പ്രിയൻ മറ്റാരുമില്ല; അവനു മത്സരക്കാരനുമില്ല. ആരും അവനു അതിപ്രിയനല്ല, ആരും ശത്രുവുമല്ല; അവൻ സർവ്വത്തിന്റെ ആത്മാവ്, വൈരരഹിതൻ. അത്തരം സർവ്വാത്മനോട് വൈരാഗ്യം കാണിക്കുക നിങ്ങളെക്കാൾ മറ്റാർക്ക് കഴിയും?

Verse 12

दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवाद‍ृशो द्विज । गुणांश्च फल्गून् बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ॥ १२ ॥

ഹേ ദ്വിജ ദക്ഷാ! സാദുജനങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ദോഷം പിടിക്കാറില്ല; ആരിൽ അല്പം ഗുണം കണ്ടാലും അതിനെ വലുതാക്കി മാനിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണങ്ങളിലും ദോഷം മാത്രമേ തേടൂ. ദുഃഖകരമായി, അത്തരം മഹാത്മാവായ ശിവനിലും നിങ്ങൾ ദോഷം കണ്ടെടുത്തു।

Verse 13

नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभि- र्निरस्ततेज:सु तदेव शोभनम् ॥ १३ ॥

ക്ഷണഭംഗുരമായ ദേഹത്തെ തന്നെ ആത്മാവെന്ന് കരുതുന്നവർ എപ്പോഴും മഹാത്മാക്കളെ നിന്ദിക്കുന്നത് അത്ഭുതമല്ല. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഭൗതികരുടെ അസൂയ തന്നെയാണ് അവരുടെ പതനത്തിന് കാരണം; മഹാപുരുഷന്മാരുടെ പാദധൂളി അവരുടെ തേജസ്സിനെ മങ്ങിക്കുന്നു—അതുതന്നെ ശ്രേയസ്കരം.

Verse 14

यद्वय‍क्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्तिं तमलङ्‌घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर: ॥ १४ ॥

പ്രിയ പിതാവേ! ഭഗവാൻ ശിവനോടു ദ്വേഷം പുലർത്തുന്നത് മഹാ അപരാധമാണ്. ‘ശി’ ‘വ’ എന്ന രണ്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ള അവിടുത്തെ നാമം സത്സംഗത്തിൽ ഒരിക്കൽ ഉച്ചരിച്ചാൽ പോലും പാപങ്ങൾ വേഗം നശിക്കുന്നു. പവിത്രകീർത്തിയുള്ള, ലംഘിക്കാനാകാത്ത ആജ്ഞയുള്ള ആ ശുദ്ധ ശിവനെ നിങ്ങൾ മാത്രമാണ് ദ്വേഷിക്കുന്നത്.

Verse 15

यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभि- र्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभि: । लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिन- स्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ॥ १५ ॥

ത്രിലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സുഹൃത്തായ ഭഗവാൻ ശിവനോടാണ് നിങ്ങൾ അസൂയ കാണിക്കുന്നത്. ബ്രഹ്മാനന്ദരസം തേടുന്ന മഹാത്മാക്കളുടെ മനോഭ്രമരങ്ങൾ അവിടുത്തെ പാദപദ്മം സേവിച്ച് അതിലെ മധു ആസ്വദിക്കുന്നു. സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹിച്ച അനുഗ്രഹങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്യിക്കുന്ന ആ വിശ്വബന്ധുവിനോടാണ് നിങ്ങൾ ദ്രോഹിക്കുന്നത്.

Verse 16

किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटा: श्मशाने । तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचै- र्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ॥ १६ ॥

നിങ്ങളേക്കാൾ മഹത്തായ ബ്രഹ്മാദി മഹാപുരുഷന്മാർ, ജനങ്ങൾ ശിവൻ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആ ‘അശിവ’നെ അറിയില്ലെന്ന് നിങ്ങൾ കരുതുന്നുവോ? ശ്മശാനത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ജടകൾ ചിതറിയിരിക്കുന്ന, മനുഷ്യകപാലമാല ധരിച്ച് ഭസ്മം പുരട്ടിയ, പിശാചുകളോടൊപ്പം കഴിയുന്ന അവനെ—എങ്കിലും ബ്രഹ്മാദികൾ അവിടുത്തെ പാദങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ച പുഷ്പങ്ങളെ ഭക്തിയോടെ തങ്ങളുടെ ശിരസ്സിൽ ധരിക്കുന്നു.

Verse 17

कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने । छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चे- ज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्म: ॥ १७ ॥

സതി പറഞ്ഞു: ധർമ്മത്തിന്റെ അധിപനായ ഈശ്വരനെ ഉത്തരവാദിത്വമില്ലാതെ നിന്ദിക്കുന്ന ദുഷ്ടനെ കേട്ടാൽ, ശിക്ഷിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ ചെവികൾ അടച്ച് അവിടെ നിന്ന് മാറിപ്പോകണം. എന്നാൽ കഴിവുള്ളവൻ ബലമായി നിന്ദകന്റെ നാവ് മുറിച്ച് അവനെ വധിക്കണം; പിന്നെ ധർമ്മരക്ഷയ്ക്കായി സ്വന്തം ജീവനും ഉപേക്ഷിക്കണം—അതുതന്നെ ധർമ്മം.

Verse 18

अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिण: । जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ॥ १८ ॥

അതുകൊണ്ട്, ശിതികണ്ഠനെ നിന്ദിച്ച നിന്നിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ഈ നിന്ദ്യമായ ശരീരം ഞാൻ ഇനി ധരിക്കുകയില്ല. വിഷമയമായ ആഹാരം കഴിച്ചാൽ ശുദ്ധിക്കുള്ള ഉത്തമ ചികിത്സ ഛർദ്ദിയാണെന്നപോലെ, ഞാൻ ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കും।

Verse 19

न वेदवादाननुवर्तते मति: स्व एव लोके रमतो महामुने: । यथा गतिर्देवमनुष्ययो: पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थित: ॥ १९ ॥

ഹേ മഹാമുനേ! സ്വന്തം ആത്മലോകത്തിൽ രമിക്കുന്ന മഹാത്മാവിന്റെ ബുദ്ധി നിർബന്ധമായി വേദവാദങ്ങളെ പിന്തുടരണമെന്നില്ല. ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ഗതി വ്യത്യസ്തമായതുപോലെ, സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട് പരധർമ്മത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്।

Verse 20

कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् । विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ॥ २० ॥

വേദങ്ങളിൽ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നിർദ്ദേശങ്ങളുണ്ട്—ഭോഗാസക്തർക്കായി പ്രവൃത്തി-കർമ്മവും വിരക്തർക്കായി നിവൃത്തി-കർമ്മവും. ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തം; ഒരേ കർത്താവിൽ രണ്ടും ഒരേസമയം കാണുന്നത് വിരോധമാണ്. എന്നാൽ ബ്രഹ്മസ്ഥിതനായവൻ രണ്ടും അതിക്രമിക്കാം।

Verse 21

मा व: पदव्य: पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभि: । तदन्नतृप्तैरसुभृद्‌भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविता: ॥ २१ ॥

പിതാവേ, ഞങ്ങൾക്കുള്ള പദവിയും ഐശ്വര്യവും നിനക്കും നിന്റെ ചാട്ടുകാർക്കും കൽപ്പനയ്ക്കതീതമാണ്. യജ്ഞശാലകളിൽ ധൂമവർത്ത്മങ്ങളിലൂടെ കർമകാണ്ഡ യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ യജ്ഞാന്നം കഴിച്ച് ദേഹാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിലേർപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ ഇച്ഛാമാത്രംകൊണ്ട് തന്നെ ഐശ്വര്യം പ്രകടിപ്പിക്കാം; ഇത് ത്യാഗികളും ആത്മസിദ്ധരും അവധൂതസേവിത മഹാപുരുഷന്മാർക്കേ സാധ്യമാകൂ।

Verse 22

नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना । व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गत- स्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ॥ २२ ॥

ഹേ ഹരേ! നീ ശിതികണ്ഠൻ (ശിവൻ)ന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ അപരാധിയാണ്; ദുഃഖകരമായി എന്റെ ദേഹവും നിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചു. ഈ ദേഹബന്ധം എന്നെ അത്യന്തം ലജ്ജിപ്പിക്കുന്നു; മഹാപുരുഷന്റെ പാദങ്ങളിൽ അപരാധം ചെയ്തവനുമായി ബന്ധമുള്ളതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ ജന്മത്തെ തന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു।

Verse 23

गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मना: । व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाऽहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ॥ २३ ॥

ഗോത്രബന്ധം മൂലം ഭഗവാൻ വൃഷധ്വജനായ ശിവൻ എന്നെ ‘ദാക്ഷായണി’ എന്നു വിളിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഞാൻ ഉടൻ ദുഃഖിതയാകുന്നു; എന്റെ സന്തോഷവും പുഞ്ചിരിയും ക്ഷണത്തിൽ അകലുന്നു. നിങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ചാക്കുപോലെയുള്ള ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വലിയ ഖേദം; അതിനാൽ ഞാൻ ഇതിനെ ഉപേക്ഷിക്കും।

Verse 24

मैत्रेय उवाच इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन् क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् । स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य द‍ृग्योगपथं समाविशत् ॥ २४ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശത്രുഹൻ വിദുരാ! യജ്ഞവേദിയിൽ പിതാവായ ദക്ഷനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം സതി ശാന്തവാക്യത്തോടെ നിലത്ത് ഇരുന്നു വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ചു. കാഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചു ജലം സ്പർശിച്ച് ശുദ്ധയായി, കണ്ണുകൾ അടച്ച് യോഗപഥത്തിൽ ലയിച്ചു।

Verse 25

कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रत: । शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥ २५ ॥

ആദ്യം അവൾ ആവശ്യമായ ആസനം ജയിച്ച് പ്രാണവായുവിനെ സമസ്ഥിതിയിലാക്കി. പിന്നെ ഉദാനവായുവിനെ നാഭിചക്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി സമത്വത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ബുദ്ധിയോടുകൂടി ചേർന്ന പ്രാണനെ പതുക്കെ ഹൃദയത്തിൽ നിർത്തി, അവിടെ നിന്ന് കണ്ഠമാർഗ്ഗം വഴി ക്രമേണ ഭ്രൂമധ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി।

Verse 26

एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहु: समारोपितमङ्कमादरात् । जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ॥ २६ ॥

ഇങ്ങനെ സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ—മഹർഷിമാർ ആരാധിക്കുന്ന മഹിമാവാൻ ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ സ്നേഹത്തോടും ആദരത്തോടും കൂടി പലവട്ടം മടിയിൽ ഇരുത്തിയിരുന്ന ആ ദേഹം—സതി പിതാവിനോടുള്ള ക്രോധം മൂലം മനസ്സുറപ്പിച്ച് ശരീരത്തിൽ അനില-അഗ്നി ധാരണയുടെ ധ്യാനം പിടിച്ചു।

Verse 27

तत: स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् । ददर्श देहो हतकल्मष: सती सद्य: प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ॥ २७ ॥

അതിനുശേഷം സതി മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ, തന്റെ ഭർത്താവായ ജഗദ്ഗുരു ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ അമൃതസാരം മാത്രം ധ്യാനിച്ചു. അങ്ങനെ അവൾ എല്ലാ മലിനതകളിൽ നിന്നും ശുദ്ധയായി; സമാധിയുടെ അഗ്നിയിൽ അവളുടെ ദേഹം ക്ഷണത്തിൽ ജ്വലിച്ചതായി അവൾ കണ്ടു।

Verse 28

तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हाहेति वाद: सुमहानजायत । हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून् केन सती प्रकोपिता ॥ २८ ॥

സതി കോപത്തോടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും അത്ഭുതകരമായ മഹാ ‘ഹായ് ഹായ്’ എന്ന നിലവിളി മുഴങ്ങി. അത്യന്തം ആദരണീയനായ ശിവന്റെ പ്രിയ ദേവിയായ സതി എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ദേഹം വിട്ടു?

Verse 29

अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजा: । जहावसून् यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ॥ २९ ॥

അയ്യോ, ഇതെത്ര വലിയ അനാത്മ്യത! ചരാചര സകല പ്രജകളുടെയും പരിപാലകനായ പ്രജാപതി ദക്ഷൻ തന്റെ തന്നെ പുത്രി സതിയെ—പതിവ്രതയും മഹാത്മാവുമായ അവളെ—അപമാനിച്ചു; ആ അവഗണനകൊണ്ടാണ് അവൾ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചത്.

Verse 30

सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक् च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति । यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधत: ॥ ३० ॥

ഈ കഠിനഹൃദയനായ ദക്ഷൻ, ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന് അയോഗ്യനും ബ്രഹ്മദ്രോഹിയുമായവൻ, ലോകത്തിൽ മഹാ അപകീർത്തി നേടും; കാരണം തന്റെ കുറ്റം മൂലം മരണത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന സ്വന്തം പുത്രിയെ അവൻ തടഞ്ഞില്ല, പരമപുരുഷനോടു വൈരം പുലർത്തി.

Verse 31

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा: ॥ ३१ ॥

ജനങ്ങൾ സതിയുടെ അത്ഭുതകരമായ സ്വമേധയാ മരണം കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അവളോടൊപ്പം വന്ന പാർഷദർ ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് ദക്ഷനെ കൊല്ലാൻ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 32

तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगु: । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ॥ ३२ ॥

അവർ പാഞ്ഞെത്തുന്ന വേഗം കണ്ട ഭഗവാൻ ഭൃഗു അപകടം മനസ്സിലാക്കി; ദക്ഷിണാഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ച്, യജ്ഞം നശിപ്പിക്കുന്നവരെ ഉടൻ സംഹരിക്കാവുന്ന യജുർവേദ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 33

अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ता: सहस्रश: ॥ ३३ ॥

അധ്വര്യു അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ചതുമാത്രം ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ഓജസ്സോടെ ഉടൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ‘ഋഭു’ എന്ന ദേവഗണം തപസ്സാൽ സോമബലം നേടി ആയിരങ്ങളായി അവതരിച്ചു.

Verse 34

तैरलातायुधै: सर्वे प्रमथा: सहगुह्यका: । हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्‌भिर्ब्रह्मतेजसा ॥ ३४ ॥

ഋഭു ദേവന്മാർ യജ്ഞാഗ്നിയിലെ അർദ്ധദഗ്ധ ഇന്ധനങ്ങളെ ആയുധമാക്കി പ്രമഥന്മാരെയും ഗുഹ്യകരെയും ആക്രമിച്ചു. ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ ദഹിച്ച അവർ ദിക്കുകളിലേക്കു പാഞ്ഞ് അപ്രത്യക്ഷരായി.