Adhyaya 26

Verse 1

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഒരിക്കൽ മഹാധനുർധരനായ പുരഞ്ജന രാജാവ് സ്വർണ്ണകവചം ധരിച്ചു, അക്ഷയ അമ്പുകളുടെ തൂണീരുമെടുത്ത്, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥം അഞ്ചു വേഗമേറിയ കുതിരകൾ വലിച്ചു; രണ്ട് ചക്രങ്ങളും ഒരു അച്ചും; മൂന്ന് പതാകകൾ, ഒരു കയറുകെട്ട്, ഒരു സാരഥി, ഒരു ഇരിപ്പിടം, കെട്ടിനുള്ള രണ്ട് തൂണുകൾ, അഞ്ച് ആയുധങ്ങൾ, ഏഴ് മറകൾ; അഞ്ചുവിധ ഗതി, മുന്നിൽ അഞ്ചു തടസ്സങ്ങൾ. പതിനൊന്ന് സേനാധിപന്മാരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ‘പഞ്ചപ്രസ്ഥ’ എന്ന വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 2

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഒരിക്കൽ മഹാധനുർധരനായ പുരഞ്ജന രാജാവ് സ്വർണ്ണകവചവും അക്ഷയബാണങ്ങളുടെ തൂണീരുമണിഞ്ഞ്, പതിനൊന്ന് സേനാനായകരോടൊപ്പം, അഞ്ചു വേഗശാലി കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന സ്വർണ്ണാലങ്കൃത രഥത്തിൽ കയറി ‘പഞ്ചപ്രസ്ഥ’ എന്ന വനത്തിലേക്ക് പോയി. ആ രഥത്തിന് രണ്ടു ചക്രങ്ങൾ, ഒരു അക്ഷം, മൂന്ന് പതാകകൾ, ഒരു കയറുകെട്ട്, ഒരു സാരഥി, ഒരു ഇരിപ്പിടം, നുകത്തിന്റെ രണ്ടു തൂണുകൾ, അഞ്ചു ആയുധങ്ങൾ, ഏഴ് മറകൾ, അഞ്ചുവിധ ഗതി, അഞ്ചു തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 3

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപാ, പുരഞ്ജന രാജാവ് അഞ്ചു വേഗശാലി കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന സ്വർണ്ണസജ്ജിത രഥത്തിൽ കയറി. സ്വർണ്ണകവചവും അക്ഷയബാണങ്ങളുടെ തൂണീരും ധരിച്ച്, പതിനൊന്ന് സേനാനായകരോടൊപ്പം ‘പഞ്ചപ്രസ്ഥ’ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; രഥത്തിന്റെ രണ്ടു ചക്രം, ഒരു അക്ഷം, മൂന്ന് പതാക, ഒരു ലഗാം മുതലായവ എല്ലാം മുൻപറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 4

चचार मृगयां तत्र द‍ृप्त आत्तेषुकार्मुक: । विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालस: ॥ ४ ॥

അവിടെ അവൻ അഹങ്കാരത്തോടെ വില്ലും അമ്പും എടുത്ത് വേട്ടയ്ക്കായി സഞ്ചരിച്ചു. മൃഗയാവ്യസനത്തിന്റെ ലാലസയിൽ മുങ്ങി, വിട്ടുപോകാൻ യോജ്യമല്ലാത്ത തന്റെ റാണിയെയും അവഗണിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 5

आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रह: । न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान् ॥ ५ ॥

അപ്പോൾ അവൻ അസുരസ്വഭാവത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അത്യന്തം ക്രൂരനും കരുണരഹിതനും ആയി. വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന നിർദോഷ മൃഗങ്ങളെ അവൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ വധിച്ച് അനേകരെ കൊല്ലിച്ചു.

Verse 6

तीर्थेषु प्रतिद‍ृष्टेषु राजा मेध्यान् पशून् वने । यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते ॥ ६ ॥

ശാസ്ത്രനിയമം ഇങ്ങനെ: രാജാവ് മാംസഭക്ഷണത്തിൽ അത്യധികം ആസക്തനായാൽ, യാഗവിധിപ്രകാരം തീർത്ഥദർശനം ചെയ്ത് വനത്തിലേക്ക് പോയി ആവശ്യത്തിനത്ര മാത്രം ‘മേധ്യ’ (യാഗയോഗ്യ) മൃഗങ്ങളെ വധിക്കാം; അനാവശ്യമായോ നിയന്ത്രണമില്ലാതെയോ മൃഗഹത്യ അനുവദനീയമല്ല. രജസ്-തമസ് ഗുണങ്ങളിൽ മുങ്ങിയ മൂഢരുടെ അതിവ്യയം തടയാനാണ് വേദങ്ങൾ മൃഗവധത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

Verse 7

य एवं कर्म नियतं विद्वान् कुर्वीत मानव: । कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ ७ ॥

നാരദ മുനി രാജാവായ പ്രാചീനബർഹിഷത്തിനോട് പറഞ്ഞു: ഹേ രാജാവേ, വേദഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശാനുസരണം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തി കർമ്മബന്ധങ്ങളിൽ പെടുന്നില്ല.

Verse 8

अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते । गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यध: ॥ ८ ॥

അല്ലാത്തപക്ഷം, അഹങ്കാരത്താൽ തോന്നിയപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ബന്ധനത്തിലാകുന്നു. പ്രകൃതിഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽപ്പെട്ട് ബുദ്ധിനശിച്ച് അവൻ അധഃപതിക്കുന്നു.

Verse 9

तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजै: शिलीमुखै: । विप्लवोऽभूद्दु:खितानां दु:सह: करुणात्मनाम् ॥ ९ ॥

രാജാവായ പുരഞ്ജനൻ ഇപ്രകാരം വേട്ടയാടുമ്പോൾ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളേറ്റ് പല മൃഗങ്ങളും അതിവേദനയോടെ ജീവൻ വെടിഞ്ഞു. കരുണയുള്ളവർക്ക് ഈ ക്രൂരത കണ്ടുനിൽക്കാനായില്ല.

Verse 10

शशान् वराहान् महिषान् गवयान् रुरुशल्यकान् । मेध्यानन्यांश्च विविधान् विनिघ्नन् श्रममध्यगात् ॥ १० ॥

ഇങ്ങനെ രാജാവായ പുരഞ്ജനൻ മുയലുകൾ, പന്നികൾ, എരുമകൾ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, മുള്ളൻപന്നികൾ തുടങ്ങി നിരവധി മൃഗങ്ങളെ കൊന്നു. കൊന്നു കൊന്നു രാജാവ് ആകെ ക്ഷീണിതനായി.

Verse 11

तत: क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । कृतस्‍नानोचिताहार: संविवेश गतक्लम: ॥ ११ ॥

ഇതിനുശേഷം, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വലഞ്ഞ രാജാവ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. മടങ്ങിയെത്തിയ അദ്ദേഹം കുളിച്ച് ഉചിതമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. തുടർന്ന് വിശ്രമിച്ച് ക്ഷീണം അകറ്റി.

Verse 12

आत्मानमर्हयां चक्रे धूपालेपस्रगादिभि: । साध्वलङ्कृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मन: ॥ १२ ॥

അതിനുശേഷം പുരഞ്ജനരാജാവ് ധൂപം, ചന്ദനലേപം, പുഷ്പമാലകൾ മുതലായവകൊണ്ട് തന്റെ ദേഹം ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചു. ഇങ്ങനെ പുതുമയും പ്രസന്നതയും നേടി, പിന്നെ റാണിയെ അന്വേഷിക്കാൻ മനസ്സുവച്ചു.

Verse 13

तृप्तो हृष्ट: सुद‍ृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानस: । न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ १३ ॥

ഭക്ഷണം കഴിച്ച് തൃപ്തനായ ശേഷം പുരഞ്ജനരാജാവ് സന്തോഷത്തോടെയും അല്പം അഹങ്കാരത്തോടെയും നിറഞ്ഞു. ഉയർന്ന ബോധത്തിലേക്ക് ഉയരാതെ, കാമദേവന്റെ ആകർഷണത്തിൽ പെട്ട് ഗൃഹജീവിതത്തിൽ തൃപ്തി നൽകുന്ന ഭാര്യയെ തേടാൻ തുടങ്ങി.

Verse 14

अन्त:पुरस्त्रियोऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । अपि व: कुशलं रामा: सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ १४ ॥

അപ്പോൾ പുരഞ്ജനരാജാവ് അല്പം ആശങ്കയോടെ അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളോട് ചോദിച്ചു—“സുന്ദരികളേ, നിങ്ങൾക്കും നിങ്ങളുടെ സ്വാമിനിയായ റാണിക്കും മുമ്പുപോലെ ക്ഷേമമാണോ?”

Verse 15

न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पद: । यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता । व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञ: को नामासीत दीनवत् ॥ १५ ॥

പുരഞ്ജനരാജാവ് പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ വീട്ടിലെ സമ്പത്തും ഉപകരണങ്ങളും മുമ്പുപോലെ എനിക്ക് ആകർഷകമല്ല. വീട്ടിൽ അമ്മയോ, ഭർത്താവിനെ ദൈവമായി കാണുന്ന ഭാര്യയോ ഇല്ലെങ്കിൽ, ആ വീട് ചക്രങ്ങളില്ലാത്ത രഥംപോലെ; അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാത്ത രഥത്തിൽ ഏത് മൂഢൻ ഇരിക്കും?

Verse 16

क्‍व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ १६ ॥

ആ സുന്ദരി എവിടെയാണ്? ദുരിതങ്ങളുടെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്ന എന്നെ അവൾ എപ്പോഴും ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്നു. ഓരോ പടിയിലും എന്റെ ബുദ്ധിയെ പ്രകാശിപ്പിച്ച് എന്നെ കാക്കുന്നു—ദയവായി അവളുടെ സ്ഥലം അറിയിക്കൂ.

Verse 17

रामा ऊचु: नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्वय‍वस्यति । भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन् ॥ १७ ॥

സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു—ഹേ നരനാഥാ! നിങ്ങളുടെ പ്രിയ റാണി എന്തുകൊണ്ട് ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥ സ്വീകരിച്ചതെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. ഹേ ശത്രുഹൻ! നോക്കുക; അവൾ വിരിപ്പില്ലാതെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നു; അവളുടെ ഈ പ്രവൃത്തി ഞങ്ങൾക്കു മനസ്സിലാകുന്നില്ല।

Verse 18

नारद उवाच पुरञ्जन: स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ १८ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാ പ്രാചീനബർഹി! പുരഞ്ജനൻ തന്റെ റാണിയെ നിലത്ത് അവധൂതയെപ്പോലെ കിടക്കുന്നതായി കണ്ട ഉടനെ, അവളുടെ സംഗം മൂലം അവന്റെ ജ്ഞാനം കലങ്ങി, അവൻ അത്യന്തം വ്യാകുലനായി।

Verse 19

सान्‍त्वयन् श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । प्रेयस्या: स्‍नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ १९ ॥

രാജാവിന്റെ ഹൃദയം ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയിരുന്നെങ്കിലും, അത്യന്തം മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ അവൻ പ്രിയയെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. പശ്ചാത്താപം നിറഞ്ഞിട്ടും, പ്രേയസിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന കോപത്തിന്റെ യാതൊരു ലക്ഷണവും അവൻ കണ്ടില്ല।

Verse 20

अनुनिन्येऽथ शनकैर्वीरोऽनुनयकोविद: । पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥ २० ॥

അപ്പോൾ അനുനയത്തിൽ നിപുണനായ ആ വീരരാജാവ് പതുക്കെ റാണിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആദ്യം അവളുടെ ഇരുപാദങ്ങളും സ്പർശിച്ചു; പിന്നെ അവളെ മടിയിൽ ഇരുത്തി സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 21

पुरञ्जन उवाच नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्वीश्वरा: शुभे । कृताग:स्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ २१ ॥

പുരഞ്ജനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ, സുന്ദരി! യജമാനൻ ദാസനെ സ്വന്തം ആളായി സ്വീകരിച്ചിട്ടും, അവന്റെ കുറ്റങ്ങൾക്ക് ശിക്ഷാദണ്ഡം ഏർപ്പെടുത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ യജമാനന്റെ ദാസന്മാർ നിശ്ചയമായും അകൃതപുണ്യർ, അഥവാ ദുർഭാഗ്യവർ.

Verse 22

परमोऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पित: । बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षण: ॥ २२ ॥

ഹേ സുന്ദരീ, യജമാൻ ഭൃത്യനെ ശാസിക്കുമ്പോൾ അതിനെ മഹാനുഗ്രഹമായി സ്വീകരിക്കണം. കോപിക്കുന്നവൻ മൂഢൻ; സുഹൃത്തിന്റെ കടമ തന്നെ തിരുത്തലാണ്.

Verse 23

सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्‌वनुरागभार व्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं न: स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ २३ ॥

ഹേ സുന്ദരദന്തിയേ, സുന്ദരഭ്രൂവളേ, അനുരാഗഭാരവും ലജ്ജയും ചേർന്ന് മന്ദമായി വിരിയുന്ന നിന്റെ പുഞ്ചിരി-നോട്ടമുള്ള മുഖം, നീലമുടിയാൽ അലങ്കരിച്ച ഉയർന്ന മൂക്ക്—മധുരവാക്കുകളോടെ എനിക്ക് കാണിക്കൂ; കോപം വിട്ട് കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 24

तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि योऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्या- मन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ २४ ॥

ഹേ വീരപത്നീ, ആരെങ്കിലും നിന്നെ അപമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ എനിക്ക് പറയൂ. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ പെട്ടവനല്ലാത്ത കുറ്റക്കാരനെ ഞാൻ ശിക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാണ്. എന്നാൽ മുരരിപു ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ദാസന്റെ കാര്യത്തിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഞാൻ ആരെയും ക്ഷമിക്കില്ല.

Verse 25

वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीममविमृष्टमपेतरागम् । पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ २५ ॥

പ്രിയേ, ഇന്നുവരെ നിന്റെ മുഖം തിലകമില്ലാതെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല; അതുപോലെ മങ്ങിയതും വിഷാദമുള്ളതും കോപത്തിൽ ഭീകരമായതും അലങ്കാരമില്ലാത്തതും സ്നേഹരഹിതമായതും കണ്ടിട്ടില്ല. കണ്ണീരാൽ നനഞ്ഞ നിന്റെ സുന്ദരസ്തനങ്ങളും, ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ ചുവന്ന അധരങ്ങൾ കുങ്കുമനിറമില്ലാതെ ഉള്ളതും ഞാൻ മുമ്പെ കണ്ടിട്ടില്ല.

Verse 26

तन्मे प्रसीद सुहृद: कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेग विस्रस्तपौंस्‍नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ २६ ॥

ഹേ രാജ്ഞീ, പാപമോഹങ്ങളാൽ നിന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഞാൻ വേട്ടയ്ക്കായി കാട്ടിലേക്കു പോയി; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ അപരാധപ്പെടുത്തി. എങ്കിലും എന്നെ നിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത അധീനനെന്നു കരുതി പ്രസന്നയാകൂ. ഞാൻ സത്യത്തിൽ ദുഃഖിതനാണ്; പക്ഷേ മന്മഥന്റെ പുഷ്പബാണം തുളച്ചതിനാൽ കാമാതുരനുമാണ്. വശമായ, കാമാകുലനായ ഭർത്താവിനോടുള്ള സംഗമം ഏത് സുന്ദരിയും നിരസിക്കും?