Adhyaya 25
Nārada Instructs Prācīnabarhiṣat: The Purañjana Narrative Begins (City of Nine Gates)
ഭഗവാൻ ശിവൻ പ്രചേതാക്കളെ അനുഗ്രഹിച്ച് അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു. പ്രചേത രാജകുമാരന്മാർ ജലത്തിൽ പത്ത് ആയിരം വർഷം ശിവസ്തുതികൾ നിരന്തരം ജപിക്കുന്നു. അതേസമയം അവരുടെ പിതാവ് രാജാവ് പ്രാചീനബർഹിഷത് ഫലാപേക്ഷയോടെ കർമ്മകാണ്ഡ യജ്ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. യജ്ഞങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഹിംസയും രാജാവിന്റെ കർമ്മബന്ധവും കണ്ടു കരുണയോടെ നാരദമുനി സമീപിച്ച്, വെറും കർമ്മാചാരങ്ങൾ ദുഃഖനിവൃത്തിയും ശാശ്വതസുഖവും നൽകുമോ എന്ന് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ബലിയർപ്പിച്ച മൃഗങ്ങൾ പ്രതികാരത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി നൈതിക-കർമ്മഫല മുന്നറിയിപ്പിലൂടെ വൈരാഗ്യം ഉണർത്തുന്നു. ആത്മതത്ത്വത്തിലേക്ക് തിരിക്കാൻ നാരദൻ പുരാതന രൂപകകഥ ആരംഭിക്കുന്നു—രാജാ പുരഞ്ജനനും അവന്റെ രഹസ്യസുഹൃത്ത് അവിജ്ഞാതനും. പുരഞ്ജനൻ തൃപ്തി തേടി അലഞ്ഞ് ഒമ്പത് കവാടങ്ങളുള്ള മനോഹര നഗരത്തിലെത്തി, അഞ്ചുഫണ സർപ്പം കാവലിരിക്കുന്ന മോഹിനിയെ കാണുന്നു; അവൾ അവനു നൂറുവർഷം ഇന്ദ്രിയഭോഗം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഈ അധ്യായം ദേഹം-ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ-മനം-പ്രാണൻ-സഹചാരികൾ എന്ന രൂപകഘടന സ്ഥാപിച്ച്, ജീവൻ തിരിച്ചറിവും അനുകരണവും മൂലം കൂടുതൽ ബന്ധിതനാകുന്നതു കാണിച്ച് അടുത്ത അധ്യായങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിന് അടിത്തറയിടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच इति सन्दिश्य भगवान् बार्हिषदैरभिपूजित: । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हर: ॥ १ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ ഹരൻ (ശിവൻ) ബാർഹിഷദന്റെ പുത്രന്മാർ ഭക്തിയോടും ആദരവോടും കൂടി ആരാധിച്ചു. രാജകുമാരന്മാർ നോക്കിനിൽക്കേ അദ്ദേഹം അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.
Verse 2
रुद्रगीतं भगवत: स्तोत्रं सर्वे प्रचेतस: । जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वर्षाणामयुतं जले ॥ २ ॥
എല്ലാ പ്രചേതസന്മാരും ഭഗവാൻ രുദ്രൻ നൽകിയ ഈ സ്തോത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ജലത്തിൽ നിന്നു പത്തായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു.
Verse 3
प्राचीनबर्हिषं क्षत्त: कर्मस्वासक्तमानसम् । नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञ: कृपालु: प्रत्यबोधयत् ॥ ३ ॥
ഹേ ക്ഷത്താ! പ്രാചീനബർഹിഷ രാജാവിന്റെ മനസ് കർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തമായിരുന്നു. അപ്പോൾ ആത്മതത്ത്വം അറിയുന്ന കരുണാമയനായ നാരദൻ ദയകൊണ്ട് രാജാവിനെ ആത്മീയജീവിതത്തിലേക്ക് ബോധിപ്പിച്ചു.
Verse 4
श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणात्मन ईहसे । दु:खहानि: सुखावाप्ति: श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ ४ ॥
നാരദമുനി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഫലാഭിലാഷമുള്ള ഈ കര്മ്മങ്ങളാൽ നീ ഏതു ശ്രേയസ്സാണ് തേടുന്നത്? ദുഃഖനാശവും സുഖപ്രാപ്തിയും തന്നെയാണ് പരമ ലക്ഷ്യം; പക്ഷേ അത് വെറും കര്മ്മകാണ്ഡംകൊണ്ട് ലഭ്യമല്ല।
Verse 5
राजोवाच न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधी: । ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभि: ॥ ५ ॥
രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ നാരദാ, എന്റെ ബുദ്ധി കര്മ്മഫലങ്ങളില് കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അതിനാല് പരമ ലക്ഷ്യം എനിക്ക് അറിയില്ല. ദയവായി നിര്മലമായ ജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കണമേ, അതിലൂടെ കര്മ്മബന്ധത്തില്നിന്ന് മോചിതനാകട്ടെ।
Verse 6
गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधी: । न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्त्मसु ॥ ६ ॥
ഗൃഹത്തിലെ കപടധര്മ്മങ്ങളില്, പുത്ര-ഭാര്യ-ധനം എന്ന ആസക്തിയില് ബുദ്ധി വെക്കുന്ന മൂഢന് പരമ ലക്ഷ്യം കണ്ടെത്തുന്നില്ല. അവന് സംസാരപഥങ്ങളില് വിവിധ ദേഹങ്ങളിലായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു।
Verse 7
नारद उवाच भो भो: प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताञ्जीवसङ्घान्निर्घृणेन सहस्रश: ॥ ७ ॥
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രജാപതേ, രാജാവേ, നിന്റെ യാഗവേദിയിൽ നീ കരുണയില്ലാതെ ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികളെ ബലിയർപ്പിച്ചതിനെ നോക്കുക।
Verse 8
एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव । सम्परेतम् अय:कूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यव: ॥ ८ ॥
ഈ മൃഗങ്ങൾ എല്ലാം നീ ചെയ്ത ക്രൂരത ഓർത്തുകൊണ്ട് നിന്റെ മരണത്തെ കാത്തിരിക്കുന്നു. നീ മരിച്ചാൽ, കോപത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് ഇരുമ്പുപോലുള്ള കൊമ്പുകളാൽ നിന്റെ ശരീരം കുത്തിപ്പിളർക്കും।
Verse 9
अत्र ते कथयिष्येऽमुमितिहासं पुरातनम् । पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ ९ ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസം പറയാം—പുരഞ്ജന രാജാവിന്റെ ചരിതം. എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
Verse 10
आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् बृहच्छ्रवा: । तस्याविज्ञातनामासीत्सखाविज्ञातचेष्टित: ॥ १० ॥
ഹേ രാജാവേ, പണ്ടുകാലത്ത് പുരഞ്ജനൻ എന്നൊരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; മഹത്തായ പ്രവർത്തികളാൽ പ്രസിദ്ധൻ. അവന് ‘അവിജ്ഞാതൻ’ എന്നൊരു സുഹൃത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ ചേഷ്ടകൾ ആരും ഗ്രഹിക്കാനായില്ല.
Verse 11
सोऽन्वेषमाण: शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभु: । नानुरूपं यदाविन्ददभूत्स विमना इव ॥ ११ ॥
അവൻ അനുയോജ്യമായ ആശ്രയം തേടി ഭൂമിയൊട്ടാകെ സഞ്ചരിച്ചു. ഇഷ്ടമായിടം ലഭിക്കാതെയായി, ഒടുവിൽ അവൻ വിഷണ്ണനും നിരാശനും ആയി.
Verse 12
न साधु मेने ता: सर्वा भूतले यावती: पुर: । कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ १२ ॥
ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിനുള്ള അതിരില്ലാത്ത ആഗ്രഹങ്ങളാൽ, അവ നിറവേറ്റാൻ ഭൂമിയിലെ ഏതു നഗരവും മതിയെന്നു അവൻ കരുതിയില്ല; എല്ലായിടത്തും അപര്യാപ്തത മാത്രമേ അനുഭവിച്ചുള്ളൂ.
Verse 13
स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु । ददर्श नवभिर्द्वार्भि: पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ १३ ॥
ഒരിക്കൽ ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ, ഭാരതവർഷത്തിൽ, ഒൻപത് വാതിലുകളുള്ള ഒരു നഗരത്തെ അവൻ കണ്ടു; അത് സർവ്വ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ വിശിഷ്ടമായിരുന്നു.
Verse 14
प्राकारोपवनाट्टालपरिखैरक्षतोरणै: । स्वर्णरौप्यायसै: शृङ्गै: सङ्कुलां सर्वतो गृहै: ॥ १४ ॥
ആ നഗരം പ്രാകാരങ്ങൾ, ഉപവനങ്ങൾ, അട്ടാലികകൾ, പരിഖകൾ, കാവലുള്ള തോരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് എല്ലാടവും ചുറ്റപ്പെട്ട് സംരക്ഷിതമായിരുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഗൃഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവയുടെ ശിഖരങ്ങൾ സ്വർണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പ് എന്നിവയുടെ ഗുംബജങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 15
नीलस्फटिकवैदूर्यमुक्तामरकतारुणै: । क्लृप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ १५ ॥
ആ നഗരത്തിലെ മന്ദിരങ്ങളുടെ നിലങ്ങൾ നീലമണി, സ്ഫടികം, വൈദൂര്യം, മുത്ത്, മരകതം, മാണിക്യം എന്നിവകൊണ്ട് പണിതതായിരുന്നു. ഗൃഹങ്ങളുടെ ദീപ്തിയാൽ ആ രാജധാനി ശ്രീസമൃദ്ധമായ ‘ഭോഗവതീ’ ദിവ്യനഗരിയെപ്പോലെ തോന്നി.
Verse 16
सभाचत्वररथ्याभिराक्रीडायतनापणै: । चैत्यध्वजपताकाभिर्युक्तां विद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥
ആ നഗരത്തിൽ സഭാമണ്ഡപങ്ങൾ, ചത്വരങ്ങൾ, വീഥികൾ, ക്രീഡാസ്ഥാനങ്ങൾ, മദ്യശാലകൾ, ചൂതാട്ടഗൃഹങ്ങൾ, വിപണികൾ, വിശ്രമസ്ഥലങ്ങൾ, ചൈത്യങ്ങൾ, ധ്വജങ്ങളും പതാകകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; പവിഴവേദികളാൽ അത് ശോഭിച്ചു. ഇവയൊക്കെയും നഗരത്തെ ചുറ്റി അലങ്കരിച്ചു നിന്നു.
Verse 17
पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले । नदद्विहङ्गालिकुलकोलाहलजलाशये ॥ १७ ॥
നഗരത്തിന്റെ പുറത്തെ ഉപവനത്തിൽ ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞു, ഒരു മനോഹര തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു. ആ തടാകത്തിന് ചുറ്റും പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളും തേൻചീറ്റകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും എപ്പോഴും കൂകിയും മുഴങ്ങിയും കോലാഹലമുണ്ടാക്കി.
Verse 18
हिमनिर्झरविप्रुष्मत्कुसुमाकरवायुना । चलत्प्रवालविटपनलिनीतटसम्पदि ॥ १८ ॥
ഹിമപർവതത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ തുള്ളിത്തുള്ളി ജലകണങ്ങളെ വസന്തകാറ്റ് കൊണ്ടുവന്ന് തടാകതീരത്തിലെ വൃക്ഷശാഖകളിൽ തളിച്ചു. പവിഴംപോലെ ചുവന്ന কোমല കൊമ്പുകൾ ഇളകി, താമരകളാൽ സമ്പന്നമായ തീരം കൂടുതൽ മനോഹരമായി തെളിഞ്ഞു.
Verse 19
नानारण्यमृगव्रातैरनाबाधे मुनिव्रतै: । आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितै: ॥ १९ ॥
ആ മനോഹര ഉദ്യാനത്തിൽ വനമൃഗങ്ങളും മഹാമുനിമാരെപ്പോലെ അഹിംസകരും അസൂയരഹിതരുമായി; ആരെയും ആക്രമിച്ചില്ല. അതിലുപരി കുയിലുകളുടെ മധുരകൂജനം ആ വഴിയിലൂടെ പോകുന്ന യാത്രക്കാരനെ വിശ്രമിക്കാൻ ക്ഷണിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
Verse 20
यदृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । भृत्यैर्दशभिरायान्तीमेकैकशतनायकै: ॥ २० ॥
ആ അത്ഭുത ഉദ്യാനത്തിൽ ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പുരഞ്ജന രാജാവ് അപ്രതീക്ഷിതമായി അത്യന്തം സുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു. അവൾ യാതൊരു ജോലിയും ഇല്ലാതെ അവിടെ വിഹരിക്കുകയായിരുന്നു. അവളോടൊപ്പം പത്ത് ഭൃത്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഓരോ ഭൃത്യനോടും നൂറുകണക്കിന് ഭാര്യമാർ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.
Verse 21
पञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वत: । अन्वेषमाणामृषभमप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ २१ ॥
അവളെ എല്ലാദിക്കിലും അഞ്ചുതലകളുള്ള പാമ്പ് കാത്തിരുന്നു; കൂടാതെ ഒരു പ്രതിഹാരി (വാതിൽകാവൽക്കാരൻ)പോലെ ഒരാൾ സംരക്ഷിച്ചു. അവൾ യുവതിയും അതിസുന്ദരിയും ആയിരുന്നു; കാമരൂപിണിയായിട്ടും യോജ്യനായ ഭർത്താവിനെ തേടി അത്യന്തം വ്യാകുലയായി തോന്നി.
Verse 22
सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् । समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ २२ ॥
അവളുടെ മൂക്കും പല്ലുകളും നെറ്റിയും അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു. കവിളുകൾ സുന്ദരവും മുഖം അതിവിശേഷമായി ശോഭിച്ചതുമായിരുന്നു. ഇരുകാതുകളും സമമായി ചേര്ന്നതുപോലെ, തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളുടെ ഭംഗി അവൾ ധരിച്ചു നിന്നു.
Verse 23
पिशङ्गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् । पद्भ्यां क्वणद्भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ २३ ॥
അവളുടെ അരയും നിതംബങ്ങളും അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു. അവൾ മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചു, സ്വർണ്ണമേഖലയാൽ ശോഭിച്ചു. നടക്കുമ്പോൾ അവളുടെ നൂപുരങ്ങൾ മണിനാദം മുഴക്കുകയായിരുന്നു; അവൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവതയെപ്പോലെ തോന്നി.
Verse 24
स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ । वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ २४ ॥
ഗജഗാമിനിയായ ആ സ്ത്രീ ലജ്ജയാൽ സാരിയുടെ അറ്റംകൊണ്ട് യൗവനം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന, സമമായി വൃത്താകാരവും ചേർന്നുമിരിക്കുന്ന സ്തനങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും മറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।
Verse 25
तामाह ललितं वीर: सव्रीडस्मितशोभनाम् । स्निग्धेनापाङ्गपुङ्खेन स्पृष्ट: प्रेमोद्भ्रमद्भ्रुवा ॥ २५ ॥
വീരനായ പുരഞ്ജനൻ ലജ്ജാഭരിതമായ പുഞ്ചിരിയാൽ ശോഭിക്കുന്ന ആ സുന്ദരിയോട് മൃദുവായി സംസാരിച്ചു. അവളുടെ സ്നിഗ്ധമായ അപാംഗബാണങ്ങൾ തൊട്ടപ്പോൾ അവൻ പ്രേമവ്യാകുലനായി।
Verse 26
का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुत: सति । इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ २६ ॥
ഹേ കമലപത്രനേത്രേ! നീ ആരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്, ആരുടെ പുത്രിയാണ്? നീ അത്യന്തം സതിയെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. ഹേ ഭീരുവേ! ഈ നഗരത്തിനരികെ വന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം എന്ത്? എല്ലാം എനിക്ക് പറയുക।
Verse 27
क एतेऽनुपथा ये त एकादश महाभटा: । एता वा ललना: सुभ्रु कोऽयं तेऽहि: पुर:सर: ॥ २७ ॥
ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവേ! നിനക്കൊപ്പം വഴിയിൽ ഉള്ള ഈ പതിനൊന്ന് മഹാബലരായ കാവൽക്കാർ ആരാണ്? ഈ പത്ത് പ്രത്യേക സേവകർ ആരാണ്? അവരുടെ പിന്നാലെ വരുന്ന ഈ സ്ത്രീകൾ ആരാണ്? നിന്റെ മുമ്പിൽ പോകുന്ന ഈ പാമ്പ് ആരാണ്?
Verse 28
त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने । त्वदङ्घ्रिकामाप्तसमस्तकामं क्व पद्मकोश: पतित: कराग्रात् ॥ २८ ॥
ഹേ സുന്ദരീ! നീ ലക്ഷ്മീദേവിയെയോ, ഭവാനിയെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാര്യയായ സരസ്വതീദേവിയെയോ പോലെ തന്നെയാണ്. എങ്കിലും മുനിയെപ്പോലെ മൗനമായി ഈ വനത്തിൽ എന്തിന് അലഞ്ഞുനടക്കുന്നു? നിന്റെ ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിക്കുകയാണോ? ആരായാലും നിന്റെ ഭർത്താവ്, നിന്റെ ഈ പതിനിഷ്ഠ അറിഞ്ഞാൽ അവൻ സമസ്ത ഐശ്വര്യങ്ങളും കൈവശമാക്കും. നീ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു; പക്ഷേ നിന്റെ കൈയിൽ താമരയില്ല—ആ താമര എവിടെ വീണു, എവിടെ വിട്ടുകളഞ്ഞു?
Verse 29
नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक् पुरीमिमां वीरवरेण साकम् । अर्हस्यलङ्कर्तुमदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥
ഹേ സൌഭാഗ്യവതീ, നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നതിനാൽ നീ ഞാൻ പറഞ്ഞ ദിവ്യസ്ത്രീകളിൽ ഒരാളല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. നീ ഈ ലോകത്തിലെ സ്ത്രീയെങ്കിൽ, വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ശ്രീദേവി വൈകുണ്ഠത്തിന്റെ ശോഭ വർധിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ സംഗമത്തോടെ ഈ നഗരത്തിന്റെ ശോഭയും വർധിപ്പിക്കണമേ; ഞാൻ മഹാവീരനും ശക്തിമാനായ രാജാവുമാണ് എന്ന് അറിയുക।
Verse 30
यदेष मापाङ्गविखण्डितेन्द्रियं सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्भ्रुवा । त्वयोपसृष्टो भगवान्मनोभव: प्रबाधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३० ॥
ഇന്ന് നിന്റെ കടാക്ഷം എന്റെ മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അതിയായി കലക്കി. ലജ്ജ നിറഞ്ഞതുമായ, അതേസമയം കാമരസമുള്ള നിന്റെ പുഞ്ചിരിയും ഭ്രൂവിലാസവും എന്റെ ഉള്ളിലെ മനോഭവനെ ശക്തമായി ഉണർത്തുന്നു; അതിനാൽ ഹേ സുന്ദരീ, എന്നോടു കരുണ കാണിക്കണമേ।
Verse 31
त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् । उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥
ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവതീ, നിന്റെ മുഖം മനോഹരമായ കണ്ണുകളാൽ ദീപ്തമാണ്; താഴേക്ക് വീണുനിൽക്കുന്ന നീലമുടിക്കുഴലുകൾ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റുന്നു. നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് മധുരവാക്കുകൾ ഒഴുകുന്നു; എങ്കിലും ലജ്ജകൊണ്ട് നീ എന്നെ നേരിൽ നോക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ഹേ ശുദ്ധസ്മിതേ, തല ഉയർത്തി എന്നെ നോക്കി സ്നിഗ്ധമായി പുഞ്ചിരിയിടുക।
Verse 32
नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् । अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ ३२ ॥
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ പുരഞ്ജനൻ അധീരനായി ആ യുവതിയെ അപേക്ഷിച്ചു. അവന്റെ വാക്കുകളിൽ ആകർഷിതയായി അവളും ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ വീരന്റെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ചു; അപ്പോൾ അവൾ രാജാവിനോട് തീർച്ചയായും മോഹിതയായി കഴിഞ്ഞിരുന്നു।
Verse 33
न विदाम वयं सम्यक्कर्तारं पुरुषर्षभ । आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ ३३ ॥
ആ പെൺകുട്ടി പറഞ്ഞു—ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ ജനിപ്പിച്ചത് ആരാണെന്ന് എനിക്ക് വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എന്റെതും, എന്റെ കൂടെയുള്ള സഹചാരികളുടേയും ഗോത്രം, പേര്, ഉത്ഭവം എന്നിവയും എനിക്ക് അറിയില്ല।
Verse 34
इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न तत: परम् । येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मन: ॥ ३४ ॥
ഹേ മഹാവീര, ഞങ്ങള് ഇവിടെ വസിക്കുന്നു എന്ന് മാത്രമേ ഞങ്ങള്ക്കറിയൂ. ഇതിനപ്പുറം എന്താണെന്ന് ഞങ്ങള്ക്കറിയില്ല. വാസ്തവത്തിൽ, ഞങ്ങളുടെ താമസത്തിനായി ഈ മനോഹരമായ നഗരം ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ പോലും ശ്രമിക്കാത്തത്ര വിഡ്ഢികളാണ് ഞങ്ങൾ.
Verse 35
एते सखाय: सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद । सुप्तायां मयि जागर्ति नागोऽयं पालयन् पुरीम् ॥ ३५ ॥
ബഹുമാനപ്പെട്ടവനേ, എന്നോടൊപ്പമുള്ള ഈ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരെല്ലാം എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളാണ്. എപ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്ന ഈ സർപ്പം (പ്രാണവായു), ഞാൻ ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഈ നഗരത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. എനിക്ക് ഇത്രയേ അറിയൂ. ഇതിനപ്പുറം എനിക്കൊന്നും അറിയില്ല.
Verse 36
दिष्ट्यागतोऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामानभीप्ससे । उद्वहिष्यामि तांस्तेऽहं स्वबन्धुभिररिन्दम ॥ ३६ ॥
ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, എങ്ങനെയോ അങ്ങ് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് തീർച്ചയായും എനിക്ക് വലിയ ഭാഗ്യമാണ്. അങ്ങേക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. അങ്ങ് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഞാനും എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും അങ്ങയുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ പരമാവധി ശ്രമിക്കും.
Verse 37
इमां त्वमधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो । मयोपनीतान् गृह्णान: कामभोगान् शतं समा: ॥ ३७ ॥
എന്റെ പ്രഭോ, അങ്ങേക്ക് എല്ലാവിധ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളും അനുഭവിക്കാൻ പാകത്തിൽ ഒമ്പത് കവാടങ്ങളുള്ള ഈ നഗരം ഞാൻ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. അങ്ങേക്ക് ഇവിടെ നൂറുവർഷം താമസിക്കാം, അങ്ങയുടെ ഇന്ദ്രിയ സംതൃപ്തിക്കുള്ളതെല്ലാം നൽകപ്പെടും.
Verse 38
कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् । असम्परायाभिमुखमश्वस्तनविदं पशुम् ॥ ३८ ॥
ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ച് അറിവില്ലാത്തവരും, ജീവിതത്തിലോ മരണശേഷമോ എങ്ങനെ ആനന്ദിക്കണമെന്ന് അറിയാത്തവരുമായ മറ്റുള്ളവരുമായി ചേരാൻ എനിക്ക് എങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കാനാകും? അത്തരം വിഡ്ഢികൾ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയാണ്, കാരണം ഈ ജന്മത്തിലും മരണശേഷവും ഇന്ദ്രിയസുഖം അനുഭവിക്കേണ്ട രീതി അവർക്കറിയില്ല.
Verse 39
धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दोऽमृतं यश: । लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदु: ॥ ३९ ॥
സ്ത്രീ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, സന്താനസുഖം എന്നിവയുടെ പല ആനന്ദങ്ങളും നൽകുന്നു. പിന്നെ യശസ്സും മോക്ഷാഭിലാഷയും ഉണരുന്നു. യജ്ഞഫലത്താൽ ശ്രേഷ്ഠ ലോകപ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു ഭൗതികസുഖം കേവലിവൈരാഗികൾക്ക് അറിയില്ല; അവർക്ക് കൽപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല.
Verse 40
पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानामात्मनश्च ह । क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्गृहाश्रम: ॥ ४० ॥
സ്ത്രീ പറഞ്ഞു—പ്രമാണികൾ പറയുന്നു: ഈ ഭവത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും മനുഷ്യർക്കും എല്ലാ ജീവികൾക്കും സ്വയം ആത്മാവിനും ക്ഷേമകരമായ ശരണം; അത് ഹിതകരവും സുഖകരവും ആകുന്നു.
Verse 41
का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । न वृणीत प्रियं प्राप्तं मादृशी त्वादृशं पतिम् ॥ ४१ ॥
ഹേ വീരാ! ഈ ലോകത്തിൽ നിനക്കുപോലുള്ള ഭർത്താവിനെ ആരാണ് സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുക? നീ പ്രസിദ്ധനും ദാനശീലനും മനോഹരദർശനനും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യനുമാണ്. എന്നെപ്പോലുള്ള സ്ത്രീ നിന്നെ പ്രിയനായി ലഭിച്ചാൽ എന്തുകൊണ്ട് വരിക്കാതിരിക്കും?
Verse 42
कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयो: स्त्रिया न सज्जेद्भुजयोर्महाभुज । योऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ ४२ ॥
ഹേ മഹാബാഹുവേ! ഈ ഭൂമിയിൽ ഏത് സ്ത്രീയുടെ മനസ്സാണ് നിന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ ആകർഷിതമാകാതിരിക്കുക? അവ പാമ്പിന്റെ ദേഹത്തെപ്പോലെ ഭോഗ്യഭോഗങ്ങളായി തോന്നുന്നു. നിന്റെ പുഞ്ചിരി നിറഞ്ഞ ദൃഷ്ടിയും കരുണയോടെയുള്ള ധീരതയും കൊണ്ട് ഞങ്ങളുപോലുള്ള അനാഥസ്ത്രീകളുടെ ദുഃഖം നീ അകറ്റുന്നു. നീ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത് ഞങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി മാത്രമെന്നു ഞങ്ങൾ കരുതുന്നു.
Verse 43
नारद उवाच इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथ: । तां प्रविश्य पुरीं राजन्मुमुदाते शतं समा: ॥ ४३ ॥
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ പരസ്പരബോധത്തോടെ ഒരുമറ്റൊരാൾക്ക് ആശ്രയമായി ആ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; നൂറു വർഷം അവർ ജീവിതം ആസ്വദിച്ച് സന്തോഷിച്ചു.
Verse 44
उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकै: । क्रीडन् परिवृत: स्त्रीभिर्ह्रदिनीमाविशच्छुचौ ॥ ४४ ॥
അവിടവിടെയായി ഗായകർ അവന്റെ യശസ്സും കർമ്മങ്ങളും മധുരമായി പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. വേനൽചൂട് കഠിനമായപ്പോൾ അവൻ അനേകം സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ശീതള ജലാശയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വിഹരിച്ചു.
Verse 45
सप्तोपरि कृता द्वार: पुरस्तस्यास्तु द्वे अध: । पृथग्विषयगत्यर्थं तस्यां य: कश्चनेश्वर: ॥ ४५ ॥
ആ നഗരത്തിൽ ഒമ്പത് വാതിലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—ഏഴ് മേൽഭാഗത്ത്, രണ്ടെണ്ണം താഴെ ഭൂഗർഭത്തിൽ. വ്യത്യസ്ത വിഷയങ്ങളിലേക്കുള്ള ഗതിക്കായി അവ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതും നഗരാധിപൻ അവയെല്ലാം ഉപയോഗിച്ചതുമായിരുന്നു.
Verse 46
पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ ४६ ॥
പ്രിയ രാജാവേ, ആ ഒമ്പത് വാതിലുകളിൽ അഞ്ചെണ്ണം കിഴക്കോട്ടും, ഒന്ന് വടക്കോട്ടും, ഒന്ന് തെക്കോട്ടും, രണ്ടെണ്ണം പടിഞ്ഞാറോട്ടുമായിരുന്നു. ഇനി അവയുടെ പേരുകൾ ഞാൻ വിവരിക്കാം.
Verse 47
खद्योताविर्मुखी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सख: ॥ ४७ ॥
ഖദ്യോതാ എന്നും ആവിർമുഖീ എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് വാതിലുകൾ കിഴക്കോട്ടു മുഖം നോക്കി ഒരിടത്തുതന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആ രണ്ടു വാതിലുകളിലൂടെ രാജാവ് ദ്യുമാൻ എന്ന സുഹൃത്തിനൊപ്പം വിഭ്രാജിത ജനപദത്തിലേക്ക് പോകുമായിരുന്നു.
Verse 48
नलिनी नालिनी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ ४८ ॥
അതുപോലെ കിഴക്കോട്ട് നലിനീ എന്നും നാലിനീ എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് വാതിലുകളും ഒരിടത്തുതന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അവ വഴി രാജാവ് അവധൂതൻ എന്ന സുഹൃത്തിനൊപ്പം സൗരഭ ദേശത്തിലേക്ക് പോകുമായിരുന്നു.
Verse 49
मुख्या नाम पुरस्ताद् द्वास्तयापणबहूदनौ । विषयौ याति पुरराड्रसज्ञविपणान्वित: ॥ ४९ ॥
കിഴക്കുവശത്തെ അഞ്ചാമത്തെ കവാടത്തിന് ‘മുഖ്യാ’ (പ്രധാന) എന്നായിരുന്നു പേര്. ആ കവാടത്തിലൂടെ പുരഞ്ജന രാജാവ് രസജ്ഞനും വിപണനും എന്ന സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ബഹൂദനയും ആപണയും എന്ന രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേക്കു പോകുമായിരുന്നു.
Verse 50
पितृहूर्नृप पुर्या द्वार्दक्षिणेन पुरञ्जन: । राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५० ॥
നഗരത്തിന്റെ തെക്കേ കവാടത്തിന് ‘പിതൃഹൂ’ എന്നായിരുന്നു പേര്. ആ കവാടത്തിലൂടെ പുരഞ്ജന രാജാവ് ശ്രുതധരൻ എന്ന സുഹൃത്തിനോടൊപ്പം ദക്ഷിണ-പഞ്ചാലം എന്ന ദേശത്തിലേക്കു പോകുമായിരുന്നു.
Verse 51
देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जन: । राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५१ ॥
നഗരത്തിന്റെ വടക്കുവശത്ത് ‘ദേവഹൂ’ എന്ന കവാടം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ കവാടത്തിലൂടെ പുരഞ്ജന രാജാവ് ശ്രുതധരൻ എന്ന സുഹൃത്തിനോടൊപ്പം ഉത്തര-പഞ്ചാലം എന്ന സ്ഥലത്തേക്കു പോകുമായിരുന്നു.
Verse 52
आसुरी नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वित: ॥ ५२ ॥
പടിഞ്ഞാറുവശത്ത് ‘ആസുരീ’ എന്ന കവാടം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ കവാടത്തിലൂടെ പുരഞ്ജന രാജാവ് ദുര്മദൻ എന്ന സുഹൃത്തിനോടൊപ്പം ഗ്രാമകം എന്ന നഗരത്തിലേക്കു പോകുമായിരുന്നു.
Verse 53
निऋर्तिर्नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वित: ॥ ५३ ॥
പടിഞ്ഞാറുവശത്ത് മറ്റൊരു കവാടം ‘നിരൃതി’ എന്നായിരുന്നു. ആ കവാടത്തിലൂടെ പുരഞ്ജന രാജാവ് ലുബ്ധകൻ എന്ന സുഹൃത്തിനോടൊപ്പം വൈശസം എന്ന സ്ഥലത്തേക്കു പോകുമായിരുന്നു.
Verse 54
अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ॥ ५४ ॥
ഈ നഗരത്തിലെ അനേകം പൗരന്മാരിൽ നിർവാക്, പേശസ്കൃതൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുള്ള രണ്ടു അന്ധർ ഉണ്ടായിരുന്നു. കണ്ണുള്ള പൗരന്മാരുടെ അധിപനായിരുന്നിട്ടും രാജാവ് പുരഞ്ജനൻ ദുരഭാഗ്യവശാൽ ആ അന്ധരോടു കൂട്ടുകൂടി. അവരുടെ കൂടെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും പോയി പല പ്രവർത്തികളും ചെയ്തു.
Verse 55
स यर्ह्यन्त:पुरगतो विषूचीनसमन्वित: । मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्भवम् ॥ ५५ ॥
അവൻ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ വിഷൂചീനൻ എന്ന പേരുള്ള പ്രധാന സേവകൻ—മനസ്സ്—കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഭാര്യയും മക്കളും മൂലം മോഹം, തൃപ്തി, സന്തോഷം എന്നിവ അവനിൽ ഉദിച്ചു വരുമായിരുന്നു.
Verse 56
एवं कर्मसु संसक्त: कामात्मा वञ्चितोऽबुध: । महिषी यद्यदीहेत तत्तदेवान्ववर्तत ॥ ५६ ॥
ഇങ്ങനെ കർമങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി, കാമമയനായ അവിവേകി പുരഞ്ജനൻ ഭൗതികബുദ്ധിയുടെ അധീനനായി വഞ്ചിതനായി. രാജ്ഞി എന്തെന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും അതെല്ലാം അവൻ തന്നെ അനുസരിച്ചു നിറവേറ്റുമായിരുന്നു.
Verse 57
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
രാജ്ഞി മദ്യം കുടിക്കുമ്പോൾ പുരഞ്ജനനും മദത്തിൽ വിഹ്വലനായി കുടിച്ചു. അവൾ ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ അവനും ഭക്ഷിച്ചു; അവൾ ചവയ്ക്കുമ്പോൾ അവനും ചവച്ചു. അവൾ പാടുമ്പോൾ അവനും പാടി; അവൾ കരയുമ്പോൾ അവനും കരഞ്ഞു, അവൾ ചിരിക്കുമ്പോൾ അവനും ചിരിച്ചു; അവൾ അർത്ഥമില്ലാതെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവനും അതുപോലെ സംസാരിച്ചു. അവൾ ഓടുമ്പോൾ അവനും ഓടി; അവൾ നിൽക്കുമ്പോൾ അവനും നിന്നു; അവൾ കിടക്കുമ്പോൾ അവനും പിന്നാലെ കിടന്നു; അവൾ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവനും ഇരുന്നു. അവൾ കേൾക്കുമ്പോൾ അവനും കേട്ടു; അവൾ കാണുമ്പോൾ അവനും കണ്ടു; അവൾ മണം പിടിക്കുമ്പോൾ അവനും മണം പിടിച്ചു; അവൾ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ അവനും സ്പർശിച്ചു. പ്രിയ രാജ്ഞി വിലപിക്കുമ്പോൾ അവനും ദീനനായി വിലപിച്ചു; അവൾ ആനന്ദിക്കുമ്പോൾ അവനും ആനന്ദിച്ചു, അവൾ തൃപ്തയായപ്പോൾ അവനും തൃപ്തനായി.
Verse 58
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
രാജ്ഞി മദ്യം കുടിക്കുമ്പോൾ പുരഞ്ജനനും മദത്തിൽ വിഹ്വലനായി കുടിച്ചു. അവൾ ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ അവനും ഭക്ഷിച്ചു; അവൾ ചവയ്ക്കുമ്പോൾ അവനും ചവച്ചു. അവൾ പാടുമ്പോൾ അവനും പാടി; അവൾ കരയുമ്പോൾ അവനും കരഞ്ഞു, അവൾ ചിരിക്കുമ്പോൾ അവനും ചിരിച്ചു; അവൾ അർത്ഥമില്ലാതെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവനും അതുപോലെ സംസാരിച്ചു. അവൾ ഓടുമ്പോൾ അവനും ഓടി; അവൾ നിൽക്കുമ്പോൾ അവനും നിന്നു; അവൾ കിടക്കുമ്പോൾ അവനും പിന്നാലെ കിടന്നു; അവൾ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവനും ഇരുന്നു. അവൾ കേൾക്കുമ്പോൾ അവനും കേട്ടു; അവൾ കാണുമ്പോൾ അവനും കണ്ടു; അവൾ മണം പിടിക്കുമ്പോൾ അവനും മണം പിടിച്ചു; അവൾ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ അവനും സ്പർശിച്ചു. പ്രിയ രാജ്ഞി വിലപിക്കുമ്പോൾ അവനും ദീനനായി വിലപിച്ചു; അവൾ ആനന്ദിക്കുമ്പോൾ അവനും ആനന്ദിച്ചു, അവൾ തൃപ്തയായപ്പോൾ അവനും തൃപ്തനായി.
Verse 59
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
റാണി മദ്യം കുടിക്കുമ്പോൾ പുരഞ്ജന രാജാവും മദവിമൂഢനായി കുടിച്ചു. അവൾ ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ചവയ്ക്കുമ്പോൾ, പാടുമ്പോൾ, കരയുമ്പോൾ, ചിരിക്കുമ്പോൾ അല്ലെങ്കിൽ അശ്രദ്ധയായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ രാജാവും അതുപോലെ ചെയ്തു. അവൾ നടക്കുമ്പോൾ രാജാവ് പിന്നാലെ നടന്നു; അവൾ നിൽക്കുമ്പോൾ അവനും നിന്നു; അവൾ ശയ്യയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ അവനും കൂടെ കിടന്നു. അവൾ ഇരിക്കുമ്പോൾ, കേൾക്കുമ്പോൾ, കാണുമ്പോൾ, മണം നോക്കുമ്പോൾ, സ്പർശിക്കുമ്പോൾ രാജാവും അനുഗമിച്ചു. പ്രിയ റാണി വിലപിച്ചാൽ അവൻ ദീനമായി വിലപിച്ചു; അവൾ ആനന്ദിച്ചാൽ അവനും ആനന്ദവും തൃപ്തിയും അനുഭവിച്ചു.
Verse 60
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
റാണി മദ്യം കുടിക്കുക, ഭക്ഷിക്കുക, ചവയ്ക്കുക, പാടുക, കരയുക, ചിരിക്കുക, അശ്രദ്ധയായി സംസാരിക്കുക, ഓടുക, നിൽക്കുക, കിടക്കുക, ഇരിക്കുക, കേൾക്കുക, കാണുക, മണം നോക്കുക, സ്പർശിക്കുക—എന്ത് ചെയ്താലും പുരഞ്ജന രാജാവ് എല്ലാറ്റിലും അവളെ അനുഗമിച്ചു. അവൾ ശോകിച്ചാൽ അവനും ദീനമായി ശോകിച്ചു; അവൾ ഹർഷിച്ചാൽ അവനും ഹർഷിച്ച് തൃപ്തനായി.
Verse 61
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
പ്രിയ റാണി ഹർഷിച്ചാൽ രാജാവും ഹർഷിച്ചു; അവൾ ശോകിച്ചാൽ അവനും ശോകിച്ചു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും പുരഞ്ജനൻ അവളെ തന്നെയായിരുന്നു അനുഗമിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് ഭോഗത്തിലും തൃപ്തിയിലും രാജാവ് അവളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു.
Verse 62
विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चित: । नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञ: क्लैब्यात्क्रीडामृगो यथा ॥ ६२ ॥
ഇങ്ങനെ സുന്ദരിയായ ഭാര്യയുടെ മോഹത്തിൽ പെട്ട് പുരഞ്ജന രാജാവ് വഞ്ചിതനായി, ഭൗതികജീവിതത്തിലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളാലും ചതിക്കപ്പെട്ടു. ആ അജ്ഞനായ രാജാവ് ഇഷ്ടമില്ലാതിരുന്നാലും ഭാര്യയുടെ അധീനനായി അവളെ അനുകരിച്ചു—യജമാനന്റെ കല്പനപ്രകാരം നൃത്തം ചെയ്യുന്ന വളർത്തുമൃഗംപോലെ.
Frequently Asked Questions
Nārada targets the king’s kāmya orientation—rituals performed for results rather than for Bhagavān—and highlights their हिंसा (violence) and karmic backlash. The vision of sacrificed animals awaiting revenge dramatizes the doctrine of karma: even religiously framed action can bind when driven by desire, cruelty, or ego, whereas true dharma culminates in ātma-jñāna and devotion.
Avijñāta signifies the unknowable controller within worldly perception—often explained in the tradition as Paramātmā (the indwelling Lord) whose guidance is present yet not recognized by the materially absorbed jīva. The name underscores that without spiritual knowledge, the soul cannot properly interpret the divine witness and director accompanying it through embodied life.
The ‘city of nine gates’ (nava-dvāra-purī) denotes the human body with its primary openings through which consciousness engages the world. The allegory teaches that when the soul (Purañjana) identifies with this city and accepts sense gratification as life’s aim, it becomes governed by the mind, senses, and prāṇa, losing autonomy and forgetting its spiritual purpose.
She represents the allure of material enjoyment and household entanglement—often mapped to buddhi/pravṛtti that promises happiness through sense life—while the five-hooded serpent commonly indicates prāṇa (life-air) or the vital force sustaining the body. Together they portray how embodied life is maintained and defended while simultaneously pulling the jīva into deeper identification and dependence.