Adhyaya 20

Verse 1

मैत्रेय उवाच । भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवता विभुः । यज्ञैर्यज्ञपतिस्तुष्टो यज्ञभुक् तमभाषत ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയ വിദുരാ, തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പത് അശ്വമേധയജ്ഞങ്ങളുടെ നിർവഹണത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ യജ്ഞപതി വൈകുണ്ഠനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം മഘവൻ ഇന്ദ്രനും ഉണ്ടായിരുന്നു; തുടർന്ന് ഭഗവാൻ വചനമരിച്ചു.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच एष तेऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि ॥ २ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: പ്രിയ പൃഥു രാജാവേ, സ്വർഗരാജൻ ഇന്ദ്രൻ നിന്റെ നൂറ് യജ്ഞങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇപ്പോൾ അവൻ എന്റെ കൂടെ വന്ന് ക്ഷമ തേടുന്നു; അതിനാൽ അവനെ ക്ഷമിക്കണം.

Verse 3

सुधिय: साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥

ഹേ നരദേവാ, സുദീപ്തബുദ്ധിയുള്ളവനും സദാചാരിയായും പരഹിതത്തിൽ തത്പരനുമായവൻ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. ശരീരം ആത്മാവല്ലെന്ന് അറിയുന്നതിനാൽ അവൻ ഏതൊരു ജീവിയോടും വൈരം പുലർത്തുകയില്ല.

Verse 4

पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वाद‍ृशा देवमायया । श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥

പൂർവാചാര്യരുടെ ഉപദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഇത്ര ഉയർന്ന നിലയിലെത്തിയ നിങ്ങളുപോലുള്ളവനും എന്റെ ദേവമായയാൽ മോഹിതനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ദീർഘകാലം മുതിർന്നവരെ സേവിച്ച് നേടിയ പുരോഗതി വെറും പരിശ്രമമായി തീരും.

Verse 5

अत: कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभि: । आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धोऽनुषज्जते ॥ ५ ॥

അതുകൊണ്ട് ഈ ശരീരം അവിദ്യ, ആഗ്രഹം, മായാജന്യകർമ്മം എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിതമാണെന്ന് അറിയുന്ന ജ്ഞാനി, ജാഗരൂകനായി ദേഹത്തിൽ ആസക്തനാകുന്നില്ല।

Verse 6

असंसक्त: शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि क: कुर्यान्ममतां बुध: ॥ ६ ॥

ദേഹബോധത്തിൽ പൂർണ്ണമായും അസക്തനായ ജ്ഞാനിക്ക്, ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ വീട്, മക്കൾ, ധനം മുതലായവയിൽ മമത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 7

एक: शुद्ध: स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रय: । सर्वगोऽनावृत: साक्षी निरात्मात्मात्मन: पर: ॥ ७ ॥

ജീവാത്മാവ് ഒരുവനാണ്, ശുദ്ധൻ, ജഡഗുണാതീതൻ, സ്വയംപ്രകാശൻ. സദ്ഗുണങ്ങളുടെ ആശ്രയം, സർവ്വവ്യാപി, ആവരണം ഇല്ലാത്ത സാക്ഷി; മറ്റു ജീവികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനും ദേഹധാരികളേക്കാൾ പരനുമാണ്।

Verse 8

य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुष: । नाज्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: स मयि स्थित: ॥ ८ ॥

ഇങ്ങനെ ഹൃദയസ്ഥനായ പരമാത്മാവിനെയും ആത്മാവിനെയും അറിയുന്നവൻ, പ്രകൃതിയിൽ ഇരുന്നാലും അതിന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ മലിനനാകുന്നില്ല; കാരണം അവൻ എന്നിൽ നിലകൊണ്ട് പ്രേമഭക്തിസേവയിൽ സ്ഥിരനാണ്।

Verse 9

य: स्वधर्मेण मां नित्यं निराशी: श्रद्धयान्वित: । भजते शनकैस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥ ९ ॥

സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഫലാശയമില്ലാതെ, ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യമായി എന്നെ ഭജിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സ്, രാജാവേ, ക്രമേണ പ്രസന്നമാകുന്നു।

Verse 10

परित्यक्तगुण: सम्यग्दर्शनो विशदाशय: । शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥ १० ॥

ഹൃദയത്തിൽ നിന്നു സകല ഭൗതിക മലിനതയും നീങ്ങിയാൽ ഭക്തന്റെ മനസ് വിശാലവും നിർമ്മലവും സമദർശിയുമായിത്തീരും. ആ നിലയിൽ ശാന്തി ലഭിക്കുന്നു; അവൻ എന്റെ സച്ചിദാനന്ദ സ്വരൂപത്തിൽ സമസ്ഥിതനായി ബ്രഹ്മ-കൈവല്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 11

उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥

പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ചേർന്ന് രൂപപ്പെട്ട ഈ ദേഹം, അചഞ്ചലമായ ആത്മാവ് ഉദാസീനമായി അധിഷ്ഠിച്ച് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നതേയുള്ളൂ എന്ന് ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ ഭൗതികബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനത്തിന് അർഹനായി ശ്രേയസ്കരമായ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 12

भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मन: । द‍ृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदा: ॥ १२ ॥

പ്രിയ രാജാവേ, ഈ ലോകത്തിന്റെ നിരന്തര മാറ്റം ത്രിഗുണങ്ങളുടെ പരസ്പര ഇടപെടലാൽ സംഭവിക്കുന്നു. പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയാധിഷ്ഠാത ദേവതകൾ, ആത്മാവാൽ ചലിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മനസ്—ഇവയെല്ലാം ചേർന്നതാണ് ദേഹം; എന്നാൽ ആത്മാവ് ഈ സ്ഥൂല-സൂക്ഷ്മ ഘടകസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വ്യത്യസ്തമാണ്. അതുകൊണ്ട് എന്നോടു ഗാഢ സൗഹൃദവും സ്നേഹവും കൊണ്ട് ബന്ധിതരായ ജ്ഞാനികളായ എന്റെ ഭക്തർ സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും വികലരാകുന്നില്ല.

Verse 13

सम: समानोत्तममध्यमाधम: सुखे च दु:खे च जितेन्द्रियाशय: । मयोपक्लृप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥

വീര രാജാവേ, നീ എപ്പോഴും സമഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, നിന്നേക്കാൾ ഉന്നതർ, മദ്ധ്യമർ, അധമർ—എല്ലാവരോടും സമമായി പെരുമാറുക. താൽക്കാലിക സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ കലങ്ങരുത്; മനസിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കുക. എന്റെ ക്രമീകരണപ്രകാരം നീ ഏത് നിലയിൽ നിയുക്തനായാലും, അതിൽ രാജധർമ്മം നിർവഹിക്കുക—ഇവിടെ നിന്റെ പ്രധാന കടമ പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കലാണ്.

Verse 14

श्रेय: प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् षष्ठमंशम् । हर्तान्यथा हृतपुण्य: प्रजाना- मरक्षिता करहारोऽघमत्ति ॥ १४ ॥

രാജാവിന് ശ്രേയസ്കരം പ്രജാപാലനമേ; കാരണം പരലോകത്തിൽ അവൻ പ്രജകളുടെ പുണ്യഫലത്തിന്റെ ആറിലൊന്നു പങ്ക് ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ നികുതി മാത്രം പിരിച്ച് മനുഷ്യരായ പ്രജകൾക്ക് യഥോചിത സംരക്ഷണം നൽകാത്ത രാജാവിന്റെ സ്വന്തം പുണ്യം പ്രജകൾ ഹരിക്കും; സംരക്ഷണം നൽകാത്തതിന് പകരമായി അവൻ പ്രജകളുടെ പാപകർമ്മങ്ങളുടെ ശിക്ഷയ്ക്ക് ഉത്തരവാദിയാകും.

Verse 15

एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्त धर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या: । ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोक: ॥ १५ ॥

ശ്രീവിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാജാ പൃഥു! ശിഷ്യപരമ്പരയിൽ ശ്രവണത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം നീ പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കുകയും, മനസ്സിന്റെ കൽപ്പിതാഭിപ്രായങ്ങളിലേക്കുള്ള ആസക്തി വിട്ട് അവർ സ്ഥാപിച്ച ധർമ്മം അനുസരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, നിന്റെ പ്രജകൾ എല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ നിന്നെ സ്നേഹിക്കും; അതിവേഗം സനകാദി നാലുകുമാരന്മാരുപോലുള്ള സിദ്ധ-മുക്തന്മാരെ നീ ദർശിക്കും.

Verse 16

वरं च मत्कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रित: । नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभि- र्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६ ॥

ഹേ മാനവേന്ദ്ര രാജാ! നിന്റെ ഉന്നത ഗുണങ്ങളും ശീലവും എന്നെ ആകർഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം എന്നോടു ചോദിക്ക. ഉന്നത ഗുണശീലമില്ലാത്തവന് വെറും യാഗം, കഠിനതപസ്, അല്ലെങ്കിൽ യോഗം കൊണ്ടു മാത്രം എന്റെ പ്രസാദം ലഭ്യമല്ല. എന്നാൽ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും സമചിത്തനായിരിക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഞാൻയും സമഭാവത്തോടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 17

मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरे: ॥ १७ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിദുരാ! ഇങ്ങനെ ലോകഗുരുവായ വിഷ്വക്സേനനായ ശ്രീഹരിയുടെ ഉപദേശത്തോടെ അനുശാസിതനായ സർവ്വലോകജയിയായ മഹാരാജാ പൃഥു, ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞയെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു സ്വീകരിച്ചു.

Verse 18

स्पृशन्तं पादयो: प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह ॥ १८ ॥

ഇന്ദ്രൻ തന്റെ പ്രവൃത്തികളാൽ ലജ്ജിച്ചു നിന്നു; പ്രേമത്തോടെ പൃഥുവിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിക്കാൻ വീണു. എന്നാൽ പൃഥു മഹാരാജാവ് ഉടൻ തന്നെ ശതക്രതു ഇന്ദ്രനെ പരമാനന്ദത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; യാഗത്തിനുള്ള കുതിര മോഷ്ടിച്ചതിനാൽ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ വൈരവും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 19

भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हण: । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुज: ॥ १९ ॥

ഭഗവാൻ വിശ്വാത്മാവ് പൃഥു അർപ്പിച്ച ആരാധന സ്വീകരിച്ച് അവനോടു കരുണാപൂർവ്വനായി. പൃഥു മഹാരാജാവ് പ്രഭുവിന്റെ ചരണാംബുജങ്ങളെ സമൃദ്ധമായി പൂജിച്ചു; അങ്ങനെ പൂജിക്കുമ്പോൾ ഭക്തിസേവയിലെ പരവശാനന്ദം ക്രമേണ വർദ്ധിച്ചു.

Verse 20

प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बित: । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम् ॥ २० ॥

ഭഗവാൻ പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങിയിരുന്നുവെങ്കിലും, മഹാരാജ പൃഥുവിന്റെ സദാചാരത്തിൽ അനുകമ്പയാൽ താമസിച്ചു. പദ്മപലാശാക്ഷൻ, ഭക്തഹിതൈഷി ആയതിനാൽ അദ്ദേഹം പോയില്ല.

Verse 21

स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचन: । न किञ्चनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थित: ॥ २१ ॥

ആദിരാജൻ പൃഥു കൈകൂപ്പി നിന്നു; കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ ഹരിയെ വ്യക്തമായി കാണാനായില്ല. കണ്ഠം ബാഷ്പംകൊണ്ട് മുട്ടിയതിനാൽ ഒന്നും പറയാനായില്ല; ഹൃദയത്തിൽ പ്രഭുവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അങ്ങനെ തന്നെ നിന്നു.

Verse 22

अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्- नतृप्तद‍ृग्गोचरमाह पूरुषम् । पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विष: ॥ २२ ॥

അപ്പോൾ രാജാവ് കണ്ണീർ തുടച്ച് പുരുഷോത്തമനെ നോക്കി; എങ്കിലും ദൃഷ്ടി തൃപ്തിയായില്ല. പ്രഭു പദ്മപാദങ്ങൾ ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ, സർപ്പശത്രു ഗരുഡന്റെ ഉയർന്ന തോളിൽ കൈയുടെ മുൻഭാഗം വെച്ച് നിന്നു. തുടർന്ന് പൃഥു പ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിച്ചു.

Verse 23

पृथुरुवाच वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुध: कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥

പൃഥു പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! വരദേവന്മാരിൽ നിങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; പിന്നെ പ്രകൃതിഗുണങ്ങളിൽ മയങ്ങിയ ജീവികൾക്കായുള്ള വരങ്ങൾ ജ്ഞാനി എന്തിന് ചോദിക്കണം? അത്തരം വരങ്ങൾ നരകത്തിൽ പീഡിക്കുന്ന ദേഹികൾക്കും ലഭ്യമാണ്. ഹേ കൈവല്യപതേ! നിങ്ങളുടെ സായുജ്യവും എനിക്ക് വേണ്ടാ.

Verse 24

न कामये नाथ तदप्यहं क्‍वचिन् न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासव: । महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वर: ॥ २४ ॥

ഹേ നാഥാ! നിങ്ങളുടെ പദ്മചരണങ്ങളുടെ അമൃതരസം ഇല്ലാത്ത സായുജ്യവും ഞാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എന്റെ വരം ഇതാണ്—എനിക്ക് കോടിക്കണക്കിന് ചെവികൾ നൽകണമേ, മഹാഭക്തരുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങളുടെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ മഹിമ കേൾക്കാൻ കഴിയേണ്ടതിന്.

Verse 25

स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिल: । स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरै: ॥ २५ ॥

ഹേ ഉത്തമശ്ലോക പ്രഭോ! മഹാഭക്തരുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന നിന്റെ പദ്മപാദസുധാകണങ്ങൾ കുങ്കുമസുവാസനപോലെ ജീവനെ ഉണർത്തി മറന്ന നിത്യബന്ധം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ എനിക്ക് മറ്റൊരു വരമല്ല, ശുദ്ധഭക്തന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുള്ള ശ്രവണാവസരമേ വേണം।

Verse 26

यश: शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यद‍ृच्छया चोपश‍ृणोति ते सकृत् । कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया ॥ २६ ॥

ഹേ മഹായശസ്സുള്ള പ്രഭോ! ആര്യസത്സംഗത്തിൽ ആരെങ്കിലും യാദൃച്ഛികമായി ഒരിക്കൽ പോലും നിന്റെ മംഗളകരമായ യശസ് ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ—മൃഗമല്ലെങ്കിൽ—ഭക്തസംഗം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? നിന്റെ അനന്ത ലീലാഗുണങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ലക്ഷ്മീദേവിയും ഈ സിദ്ധി സ്വീകരിച്ചു.

Verse 27

अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालस: । अप्यावयोरेकपतिस्पृधो: कलि- र्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयो: ॥ २७ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അഖിലപുരുഷോത്തമനും ഗുണാലയനുമായ നിന്റെ പദ്മപാദസേവയിൽ—കയ്യിൽ പദ്മം ധരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മീദേവിയെപ്പോലെ—ലാലസയോടെ ഭജിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഒരേ സേവയിൽ ഏകതാനമായി ഇരിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരിലും മത്സരമോ കലഹമോ ഉണ്ടാകുമോ എന്നു ഭയപ്പെടുന്നു.

Verse 28

जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि न: समीहितम् । करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सल: स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८ ॥

ഹേ ജഗദീശാ! ജഗജ്ജനനിയായ ലക്ഷ്മീദേവി അത്യന്തം ആസക്തയായ സേവാഭൂമിയിൽ ഞാൻ ഇടപെടുന്നതാൽ അവൾ കോപിക്കാം; എങ്കിലും, ഹേ ദീനവത്സല, നീ എന്റെ പക്ഷം എടുക്കുമെന്നു ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു, കാരണം നീ ചെറുസേവയെയും മഹത്താക്കുന്നു. നീ സ്വയംപര്യാപ്തൻ—അവളുടെ കോപം നിന്നെ എന്ത് ബാധിക്കും?

Verse 29

भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुस्मरणाद‍ृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे ॥ २९ ॥

അതുകൊണ്ടുതന്നെ മായാഗുണങ്ങളുടെ വിഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായ സാദുക്കൾ നിന്നെ ഭജിക്കുന്നു; ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഭൗതിക മോഹം നീങ്ങൂ. ഹേ ഭഗവൻ, സത്സംഗികൾക്ക് നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ നിരന്തര അനുസ്മരണം ഒഴികെ മറ്റൊരു കാരണം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.

Verse 30

मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत् । वाचा नु तन्त्या यदि ते जनोऽसित: कथं पुन: कर्म करोति मोहित: ॥ ३० ॥

പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവയാണ്; ശുദ്ധഭക്തനോട് ‘വരം ചോദിക്ക’ എന്നു പറയുന്നത് എനിക്ക് യുക്തമല്ല. വേദങ്ങളുടെ മധുരവചനങ്ങളിൽ ബന്ധിതരായവർ ഫലാസക്തിയാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ഫലത്തിൽ മോഹിതരാകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 31

त्वन्माययाद्धा जन ईश खण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽबुध: । यथा चरेद् बालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवार्हसि न: समीहितुम् ॥ ३१ ॥

ഈശ്വരാ, നിങ്ങളുടെ മായയാൽ ജീവൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മറന്ന് അജ്ഞാനത്താൽ മറ്റു ഭൗതികസുഖങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മകൻ ചോദിക്കാതെ തന്നെ പിതാവ് മകന്റെ നന്മയ്ക്കായി ചെയ്യുന്നതുപോലെ, എനിക്ക് ശ്രേയസ്കരമെന്ന് നിങ്ങൾ കരുതുന്നതെല്ലാം കൃപയായി ദയവായി നൽകണമേ।

Verse 32

मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुत: स विश्वद‍ृक् तमाह राजन्मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्ट्येद‍ृशी धीर्मयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स्म दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ആദിരാജൻ പൃഥുവിന്റെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട വിശ്വദൃക് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എന്നിൽ നിന്റെ ഭക്തി നിലനിൽക്കട്ടെ. ഇത്തരമൊരു ശുദ്ധബുദ്ധി നിനക്കുണ്ടായത് ഭാഗ്യം; അതിനാൽ എന്റെ ദുസ്ത്യജമായ മായയും കടക്കാം.

Verse 33

तत्त्वं कुरु मयादिष्टमप्रमत्त: प्रजापते । मदादेशकरो लोक: सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥ ३३ ॥

പ്രജാപതേ, ഞാൻ കല്പിച്ചതിനെ അശ്രദ്ധയില്ലാതെ നിർവഹിക്ക; ഒന്നിനാലും വഴിതെറ്റരുത്. എന്റെ ആജ്ഞ വിശ്വാസത്തോടെ പാലിക്കുന്നവൻ ലോകമൊട്ടാകെ മംഗലവും ശോഭയും പ്രാപിക്കും.

Verse 34

मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजर्षे: प्रतिनन्द्यार्थवद्वच: । पूजितोऽनुगृहीत्वैनं गन्तुं चक्रेऽच्युतो मतिम् ॥ ३४ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—വൈന്യ രാജർഷി പൃഥുവിന്റെ അർത്ഥവത്തായ വചനങ്ങളെ പ്രശംസിച്ച് അച്യുത ഭഗവാൻ രാജാവിന്റെ പൂജ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ അവനെ അനുഗ്രഹിച്ച് ആശീർവദിച്ചു, പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 35

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

രാജാവ് പൃഥു ദേവന്മാർ, ദേവർഷികൾ, പിതൃലോകവാസികൾ, ഗന്ധർവർ, സിദ്ധർ, ചാരണർ, പന്നഗർ, കിന്നരർ, അപ്സരസുകൾ, മനുഷ്യർ, പക്ഷികൾ എന്നിവരെയും യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ വന്ന അനേകം ജീവികളെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ചു।

Verse 36

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

രാജാവ് യജ്ഞേശ്വരനായ ശ്രീവിഷ്ണുവിനെയും അവന്റെ പാർഷദന്മാരെയും ധ്യാനപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, മധുരവചനങ്ങൾ, യഥാശക്തി ധനദാനം, അഞ്ജലിബദ്ധ ഭക്തി എന്നിവകൊണ്ട് എല്ലാവരെയും ആദരിച്ചു; തുടർന്ന് അവർ എല്ലാവരും വൈകുണ്ഠപഥം അനുഗമിച്ച് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 37

भगवानपि राजर्षे: सोपाध्यायस्य चाच्युत: । हरन्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ३७ ॥

അച്യുതനായ ഭഗവാൻ രാജാവിന്റെയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെയും മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിച്ചതുപോലെ ചെയ്ത്, പിന്നെ തന്റെ ദിവ്യധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 38

अद‍ृष्टाय नमस्कृत्य नृप: सन्दर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ ॥ ३८ ॥

രാജാവ് പൃഥു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അദൃശ്യനായിട്ടും കൃപയാൽ ദർശനം നൽകിയ, ദേവന്മാരുടെയും ദേവനായ അവ്യക്ത പ്രഭുവിന് നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.