Adhyaya 11

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुव: । सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിദുരാ! മഹർഷികളുടെ പ്രോത്സാഹക വചനങ്ങൾ കേട്ട ധ്രുവ മഹാരാജാവ് ആചമനത്തിനായി ജലം സ്പർശിച്ചു; പിന്നെ നാരായണൻ നിർമ്മിച്ച അസ്ത്രബാണം എടുത്ത് ധനുസ്സിൽ ഘടിപ്പിച്ചു.

Verse 2

सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिता: । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ॥ २ ॥

ധ്രുവ മഹാരാജാവ് നാരായണാസ്ത്രബാണം ധനുസ്സിൽ ഘടിപ്പിച്ച ഉടനെ, ഹേ വിദുരാ, യക്ഷന്മാർ സൃഷ്ടിച്ച മായ ക്ഷണത്തിൽ നശിച്ചു; ആത്മജ്ഞാനം ഉദിക്കുമ്പോൾ ഭൗതിക ക്ലേശങ്ങൾ ലയിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 3

तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जत: सुवर्णपुङ्खा: कलहंसवासस: । विनि:सृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवा: शिखण्डिन: ॥ ३ ॥

ധ്രുവ മഹാരാജാവ് നാരായണ ഋഷി നിർമ്മിച്ച അസ്ത്രം ധനുസ്സിൽ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ, സ്വർണ്ണദണ്ഡങ്ങളോടും ഹംസചിറകുപോലുള്ള പുങ്ഖങ്ങളോടും കൂടിയ അമ്പുകൾ പുറപ്പെട്ടു. ഭീകരമായ ശബ്ദത്തോടെ അവ ശത്രുസൈന്യത്തിൽ കുത്തിനുഴഞ്ഞു; കാട്ടിലേക്ക് കോലാഹലത്തോടെ മയിലുകൾ കടക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 4

तैस्तिग्मधारै: प्रधने शिलीमुखै- रितस्तत: पुण्यजना उपद्रुता: । तमभ्यधावन् कुपिता उदायुधा: सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहय: ॥ ४ ॥

ആ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ യുദ്ധത്തിൽ യക്ഷസൈന്യത്തെ കലക്കി പ്രായം മൂർച്ചിതരാക്കി. എങ്കിലും ക്രോധത്തോടെ അവർ ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് ധ്രുവ മഹാരാജാവിനെ ആക്രമിച്ചു; ഗരുഡനാൽ ഉത്തേജിതരായ പാമ്പുകൾ ഫണ ഉയർത്തി ഗരുഡനിലേക്കു പാഞ്ഞുവരുന്നതുപോലെ.

Verse 5

स तान् पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतस: ॥ ५ ॥

യക്ഷന്മാർ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട ധ്രുവ മഹാരാജാവ് ഉടൻ തന്നെ അമ്പുകൾ എടുത്ത് ശത്രുക്കളെ കഷ്ണങ്ങളാക്കി. അവരുടെ കൈകളും കാലുകളും തലകളും വയറുകളും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുകയും, സൂര്യമണ്ഡലത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകളായ ബ്രഹ്മചാരികൾക്ക് മാത്രം പ്രാപിക്കാവുന്നതുമായ ലോകത്തിലേക്ക് യക്ഷന്മാരെ അയച്ചു.

Verse 6

तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यका- ननागसश्चित्ररथेन भूरिश: । औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगत: सहर्षिभि: ॥ ६ ॥

തന്റെ കൊച്ചുമകനായ ധ്രുവ മഹാരാജാവ് അപരാധികളല്ലാത്ത അനേകം യക്ഷന്മാരെ കൊല്ലുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, സ്വയംഭുവ മനു അതീവ കാരുണ്യത്തോടെ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ധ്രുവനെ സമീപിക്കുകയും സദുപദേശം നൽകുകയും ചെയ്തു.

Verse 7

मनुरुवाच अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागस: ॥ ७ ॥

മനു പറഞ്ഞു: എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, ദയവായി നിർത്തൂ. അനാവശ്യമായി ദേഷ്യപ്പെടുന്നത് നല്ലതല്ല - അത് നരകജീവിതത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ കുറ്റവാളികളല്ലാത്ത യക്ഷന്മാരെ കൊന്നുകൊണ്ട് നീ ഇപ്പോൾ അതിരുകടക്കുകയാണ്.

Verse 8

नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ॥ ८ ॥

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, പാപരഹിതരായ യക്ഷന്മാരെ കൊല്ലുന്ന നീ തുടങ്ങിയ ഈ പ്രവൃത്തി സജ്ജനങ്ങളാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതല്ല. ധർമ്മത്തിന്റെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും നിയമങ്ങൾ അറിയുന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന് ഇത് ഒട്ടും യോജിച്ചതല്ല.

Verse 9

नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद् बहवो हता: । भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ॥ ९ ॥

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, നിനക്ക് നിന്റെ സഹോദരനോട് അതിയായ സ്നേഹമുണ്ടെന്നും യക്ഷന്മാരാൽ അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതിൽ നീ അതീവ ദുഃഖിതനാണെന്നും തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒന്ന് ആലോചിച്ചു നോക്കൂ: ഒരു യക്ഷന്റെ അപരാധത്തിന്, നിരപരാധികളായ മറ്റു പലരെയും നീ കൊന്നൊടുക്കി.

Verse 10

नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ॥ १० ॥

ഇത് ഹൃഷീകേശനെ അനുഗമിക്കുന്ന സാദുക്കളുടെ മാർഗമല്ല. ദേഹത്തെ തന്നെ ആത്മാവെന്ന് കരുതി മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ മറ്റുജീവികളുടെ ദേഹഹിംസ ചെയ്യരുത്.

Verse 11

सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ॥ ११ ॥

നിങ്ങൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള ആത്മഭാവത്തോടെ, ജീവികളുടെ ആശ്രയമായ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം ദുർലഭമെങ്കിലും നിങ്ങൾ ആ ധാമം പ്രാപിക്കും.

Verse 12

स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मत: । कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन् सतां व्रतम् ॥ १२ ॥

നിങ്ങൾ ഹരിയുടെ ശുദ്ധഭക്തൻ; ഭഗവാനും നിത്യമായി നിങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്നു, അവന്റെ അന്തരംഗഭക്തരും നിങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ജീവിതം സതാം വ്രതത്തിന് മാതൃക—എങ്കിലും ഇത്തരമൊരു നിന്ദ്യകർമ്മം എന്തിന് ചെയ്തു?

Verse 13

तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥ १३ ॥

ഭക്തൻ എല്ലാ ജീവികളോടും സഹിഷ്ണുത, കരുണ, സൗഹൃദം, സമത്വം എന്നിവ പുലർത്തുമ്പോൾ സർവ്വാത്മനായ ഭഗവാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 14

सम्प्रसन्ने भगवति पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: । विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ १४ ॥

ഭഗവാൻ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനായാൽ മനുഷ്യൻ സ്ഥൂല-സൂക്ഷ്മ പ്രാകൃതഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു. ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ ബന്ധനമുക്തനായി ബ്രഹ്മ-നിർവാണമായ അനന്ത ആത്മാനന്ദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 15

भूतै: पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि । तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ॥ १५ ॥

പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകവും സ്ത്രീ‑പുരുഷ ദേഹവും രൂപപ്പെട്ടത്. സ്ത്രീ‑പുരുഷ സംഗമം മൂലം ഇവിടെ സന്തതി വർധിക്കുന്നു.

Verse 16

एवं प्रवर्तते सर्ग: स्थिति: संयम एव च । गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मन: ॥ १६ ॥

ഹേ രാജാ ധ്രുവാ! പരമാത്മാവിന്റെ മായയും പ്രകൃതിയുടെ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ പരസ്പരസംയോഗവും കൊണ്ടാണ് സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയം നടക്കുന്നത്.

Verse 17

निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुण: पुरुषर्षभ: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥ १७ ॥

ഹേ ധ്രുവാ! ആ പുരുഷോത്തമൻ നിർഗുണൻ; സൃഷ്ടിയിൽ അവൻ നിമിത്തമാത്രകാരണം. അവന്റെ പ്രേരണയിൽ ഈ വ്യക്ത‑അവ്യക്ത വിശ്വം കാന്തംകൊണ്ട് ഇരുമ്പ് ചലിക്കുന്നതുപോലെ ചലിക്കുന്നു.

Verse 18

स खल्विदं भगवान् कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्न: खलु दुर्विभाव्या ॥ १८ ॥

ആ ഭഗവാൻ കാലശക്തിയാൽ ഗുണപ്രവാഹം നടത്തിച്ച് വിവിധ ശക്തികളെ പ്രകടമാക്കുന്നു. പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെയെങ്കിലും അകർതാവാണ്; നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയെങ്കിലും ഹന്താവല്ല; വിഭുവിന്റെ ഈ ചേഷ്ട അചിന്ത്യമാണ്.

Verse 19

सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ १९ ॥

ഹേ ധ്രുവാ! ഭഗവാൻ അനന്തൻ; കാലരൂപത്തിൽ എല്ലാറ്റിന്റെയും അന്തകരൻ. അവൻ അനാദിയായിട്ടും ആദികർത്താവും അവ്യയനും. ജീവികൾ പിതാവിലൂടെ ജനിക്കുകയും മരണത്തിലൂടെ മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ അവൻ ജന്മ‑മരണങ്ങളിൽ നിന്ന് നിത്യമായി വിമുക്തൻ.

Verse 20

न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशत: समं प्रजा: । तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घा: ॥ २० ॥

പരമേശ്വരൻ കാലരൂപത്തിൽ ലോകത്തിൽ എല്ലാവരോടും സമദർശിയാണ്; അവനു പക്ഷവും ഇല്ല, വിപക്ഷവും ഇല്ല. കാലത്തിന്റെ അധികാരത്തിൽ ജീവികൾ തങ്ങളുടെ കർമഫലപ്രകാരം സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ പൊടിക്കണങ്ങൾ പറക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 21

आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभु: । उभाभ्यां रहित: स्वस्थो दु:स्थस्य विदधात्यसौ ॥ २१ ॥

വിഷ്ണു സർവശക്തനാണ്; ജീവികളുടെ കർമഫലം അവൻ നൽകുന്നു. ഒരാളുടെ ആയുസ്സ് കുറയാം, മറ്റൊരാളുടെ ആയുസ്സ് കൂടാം; എന്നാൽ അവൻ ഇരുവിധത്തിലും അതീതനായി സ്വസ്ഥനായി പരമസ്ഥാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—അവന്റെ ആയുസ്സ് കുറയുകയോ കൂടുകയോ ഇല്ല.

Verse 22

केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंस: काममुतापरे ॥ २२ ॥

ഹേ രാജാവേ, ജീവികളുടെ വൈവിധ്യവും സുഖദുഃഖഭേദവും കർമഫലമാണെന്ന് ചിലർ പറയുന്നു. ചിലർ സ്വഭാവം മൂലം, ചിലർ കാലം മൂലം, ചിലർ ദൈവം/വിധി മൂലം, മറ്റുചിലർ ആഗ്രഹം മൂലം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

Verse 23

अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ॥ २३ ॥

മകനേ, അവ്യക്തനും അപ്രമേയനും ആയ പരമസത്യം, നാനാശക്തികളുടെ അധിപതി—അവന്റെ ഇച്ഛയും പ്രവർത്തിയും ആരറിയും? അവൻ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമെങ്കിലും, മനസ്സിന്റെ കൽപ്പനകൊണ്ട് അവനെ അറിയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 24

न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगा: । विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ॥ २४ ॥

മകനേ, കുബേരന്റെ വംശജരായ ഈ യക്ഷർ നിന്റെ സഹോദരനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കൊന്നവരല്ല. താതാ, ജനനവും മരണവും ഉണ്ടാകുന്നതിനുള്ള കാരണം പരമദൈവം—കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ്.

Verse 25

स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च । अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभि: ॥ २५ ॥

അവൻ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ; ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും കാലക്രമത്തിൽ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എങ്കിലും നിർഅഹങ്കാരനായതിനാൽ ഗുണ‑കർമ്മങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും ലിപ്തനാകുന്നില്ല।

Verse 26

एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावन: । स्वशक्त्या मायया युक्त: सृजत्यत्ति च पाति च ॥ २६ ॥

ഇവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വജീവികളുടെയും പരമാത്മാവ്; എല്ലാവരുടെയും അധിപനും പോഷകനുമാണ്. തന്റെ ബാഹ്യശക്തിയായ മായയിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 27

तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिता: ॥ २७ ॥

പ്രിയ ധ്രുവാ, ജഗത്തിന്റെ പരമാശ്രയമായ സർവ്വാത്മ പരമദേവനായ ഭഗവാനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കൂ—അവൻ മരണത്തിനും മരണം, അമൃതസ്വരൂപൻ. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും അവന്റെ അധീനത്തിൽ ബലി അർപ്പിക്കുന്നു; മൂക്കിൽ കയർ കെട്ടിയ കാള ഉടമയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 28

य: पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातु: सपत्‍न्या वचसा भिन्नमर्मा । वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्ष- माराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्या: ॥ २८ ॥

പ്രിയ ധ്രുവാ, നീ വെറും അഞ്ചുവയസ്സുകാരനായിരുന്നു; അമ്മയുടെ സഹപത്നിയുടെ വാക്കുകൾ ഹൃദയം തുളച്ചപ്പോൾ അമ്മയുടെ സംരക്ഷണം വിട്ട് വനത്തിലേക്ക് പോയി തപസ്സിലൂടെ അന്തര്യാമിയായ നാരായണനെ ആരാധിച്ചു; അതിന്റെ ഫലമായി നീ ത്രിലോകങ്ങളിലും ഉന്നതമായ പദവി നേടി.

Verse 29

तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मद‍ृग् यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ॥ २९ ॥

അതുകൊണ്ട്, പ്രിയ ധ്രുവാ, ദിവ്യമായി മോചിതസ്വരൂപനായ, ഏകമായ അക്ഷര നിർഗുണ പരമപുരുഷനിലേക്കു മനസ്സു തിരിക്കൂ; അവന്റെ ആശ്രയത്തിൽ നിൽക്കുന്ന നീ ആത്മദർശനത്തിലൂടെ വിമുക്തനായി, ഈ ഭേദഭാവം അസത്യത്തെപ്പോലെ ക്ഷണികമായി മാത്രം തോന്നുന്നതെന്ന് തിരിച്ചറിയും.

Verse 30

त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ । भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या- ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३० ॥

നീ അന്തരാത്മയിൽ നിലകൊണ്ട്, സർവ്വശക്തിമാനായ ആനന്ദനിധിയായ അനന്ത ഭഗവാനോടു പരമഭക്തി ക്രമേണ ആചരിച്ചാൽ, ‘ഞാൻ’ ‘എൻ്റെ’ എന്ന അവിദ്യാഗ്രന്ഥി വേഗം തന്നെ മുറിഞ്ഞുപോകും।

Verse 31

संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ॥ ३१ ॥

കോപം നിയന്ത്രിക്കൂ; നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. രാജാവേ, കോപം ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ ശ്രേയസ്സിന് പരമവൈരിയാണ്. ഞാൻ പറഞ്ഞ പല വാക്കുകളും രോഗത്തിനുള്ള ഔഷധംപോലെ; എന്റെ ഉപദേശം അനുസരിക്കൂ।

Verse 32

येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् । न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मन: ॥ ३२ ॥

ഈ ഭൗതിക ലോകത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കോപത്തിന്റെ അധീനതയിൽ വീഴരുത്; കോപത്തിൽ മോഹിതനായാൽ അവൻ മറ്റെല്ലാവർക്കും ഭീതിയുടെ കാരണമാകുന്നു।

Verse 33

हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् । यज्जघ्निवान् पुण्यजनान् भ्रातृघ्नानित्यमर्षित: ॥ ३३ ॥

ഹേ ധ്രുവാ, യക്ഷർ നിന്റെ സഹോദരനെ കൊന്നു എന്നു കരുതി നീ അനേകം യക്ഷരെ വധിച്ചു. അതിനാൽ ദേവന്മാരുടെ നിധിപാലകൻ, ഗിരീശൻ ശിവന്റെ സഹോദരനായ ധനദ കുബേരന്റെ മനസ് ക്ഷുബ്ധമായി; കുബേരനോടും ശിവനോടും നിന്റെ പ്രവൃത്തി അനാദരമായിത്തീർന്നു।

Verse 34

तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभि: । न यावन्महतां तेज: कुलं नोऽभिभविष्यति ॥ ३४ ॥

അതുകൊണ്ട്, മകനേ, ഉടൻ തന്നെ വിനയനമസ്കാരവും പ്രാർത്ഥനയും മൃദുവചനങ്ങളും കൊണ്ട് കുബേരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കൂ; മഹന്മാരുടെ തേജസ് നമ്മുടെ കുലത്തെ ബാധിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ।

Verse 35

एवं स्वायम्भुव: पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् । तेनाभिवन्दित: साकमृषिभि: स्वपुरं ययौ ॥ ३५ ॥

ഇങ്ങനെ സ്വായംഭുവ മനു തന്റെ പൗത്രനായ ധ്രുവ മഹാരാജനെ ഉപദേശിച്ചു; ധ്രുവന്റെ സശ്രദ്ധ നമസ്കാരത്താൽ അഭിവന്ദിതനായി, ഋഷികളോടൊപ്പം തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.