Shloka 8

Aftermath of Gajendra’s Deliverance: Hūhū’s Release, Indradyumna’s Curse, and Sārūpya-mukti

Devanagari script

स एकदाराधनकाल आत्मवान् गृहीतमौनव्रत ईश्वरं हरिम् । जटाधरस्तापस आप्लुतोऽच्युतं समर्चयामास कुलाचलाश्रम: ॥ ८ ॥

Transliteration

sa ekadārādhana-kāla ātmavān gṛhīta-mauna-vrata īśvaraṁ harim jaṭā-dharas tāpasa āpluto ’cyutaṁ samarcayām āsa kulācalāśramaḥ

Translation

ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന മഹാരാജാവ് ഗൃഹജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ച് കുലാചല (മലയപർവ്വത) ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തു. ജടാധാരിയായ തപസ്വിയായി അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ഹരിയുടെ ആരാധനയിൽ നിരതനായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ മൗനവ്രതം സ്വീകരിച്ച് ആത്മനിയമത്തോടെ അച്യുതനായ ഹരിയെ പ്രേമപരവശതയിൽ സമർചിച്ചു.

Synonyms

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• एकदा: once
• एकदा: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• आराधनकालः: (at the) time of worship
• आराधनकालः: Adhikarana (अधिकरण/Time-context)
• Type: Noun
• Root: आराधन (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आराधनस्य कालः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आत्मवान्: self-possessed / disciplined
• आत्मवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आत्मवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणवाचक विशेषण

• गृहीतमौनव्रतः: having undertaken a vow of silence
• गृहीतमौनव्रतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गृहीत (ग्रह् धातु + क्त) + मौन (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मौनव्रतं गृहीतम् येन सः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः (possessive sense)

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हरिम्: Hari
• हरिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ईश्वरम्’ इत्यस्य समानाधिकरण/विशेष्य

• जटाधरः: wearing matted hair
• जटाधरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जटा (प्रातिपदिक) + धर (धृ धातु-प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (जटां धरति/जटा यस्य सः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तापसः: an ascetic
• तापसः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आश्रमवाचक

• आप्लुतः: having bathed / purified
• आप्लुतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ-प्लु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्नात/आचमनादि-सूचक

• अच्युतम्: Acyuta (the infallible Lord)
• अच्युतम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समर्चयामास: worshipped
• समर्चयामास: Kriya (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: सम्-र्च्/अर्च् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘आस’ सह परिप्रयोगः (periphrastic perfect nuance)

• आस: (did)
• आस: Kriya (क्रिया/Auxiliary)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; सहायक-क्रिया (auxiliary)

• कुलाचलाश्रमः: (in) the hermitage at Kulācala
• कुलाचलाश्रमः: Adhikarana (अधिकरण/Location-context)
• Type: Noun
• Root: कुलाचल (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुलाचले आश्रमः / कुलाचलस्य आश्रमः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्थान/आश्रम-नाम

Characters & Entities

• Hari
• Acyuta

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about mauna-vrata (vow of silence) in devotional life?

This verse presents mauna-vrata as a supportive discipline for focused worship—helping a devotee or sage become self-controlled and attentive while honoring Lord Hari.

Why is Lord Vishnu called Acyuta in the Bhagavatam?

Acyuta means “infallible” or “never deviating.” Here it emphasizes that the Lord remains perfectly reliable and unchanged, worthy of steady worship and surrender.

Practical application of this shloka in modern life?

Set a regular time for sādhana, reduce distractions (including intentional silence), begin with cleanliness, and offer focused worship or prayer to the Supreme Lord with steadiness.