Adhyaya 381

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गीतासारो नामाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः यमगीता अग्निर् उवाच यमगीतां प्रवक्ष्यामि उक्ता या नाचिकेतसे पठतां शृण्वतां भुक्त्यै मुक्त्यै मोक्षार्थिनां सतां

ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ മഹാപുരാണത്തിൽ ‘ഗീതാസാരം’ എന്ന അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘യമഗീത’ എന്ന 381-ാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു—നചികേതസിനോട് ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട യമഗീത ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും ഭോഗവും മുക്തിയും ലഭിക്കട്ടെ; മോക്ഷാർത്ഥികളായ സത്പുരുഷന്മാർക്ക് ഹിതം വരട്ടെ।

Verse 2

यम उवाच आसनं शयनं यानपरिधानगृहादिकम् वाञ्छत्यहो ऽतिमोहेन सुस्थिरं स्वयमस्थिरः

യമൻ പറഞ്ഞു—അയ്യോ! അതിമോഹം മൂലം സ്വയം അനിത്യനായ മനുഷ്യൻ അത്യന്തം സ്ഥിരമായവയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ആസനം, ശയനം, യാനം, വസ്ത്രം, ഗൃഹം മുതലായവ.

Verse 3

भोगेषु शक्तिः सततं तथैवात्मावलोकनं श्रेयः परं मनुष्यानां कपिलोद्गीतमेव हि

ഭോഗങ്ങളിൽ നിരന്തരം സംയമവും, അതുപോലെ ആത്മാവിന്റെ സ്ഥിരമായ അവലോകനവും—ഇതുതന്നെ മനുഷ്യർക്കുള്ള പരമ ശ്രേയസ്; കാരണം ഇതേ കപിലൻ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 4

सर्वत्र समदर्शित्वं निर्मसत्वमसङ्गता श्रेयः परम् मनुष्यानां गीतं पञ्चशिखेन हि

എല്ലായിടത്തും സമദർശനം, മമത്വരാഹിത്യം, അസംഗത—ഇതുതന്നെ മനുഷ്യർക്കുള്ള പരമ ശ്രേയസ്; പഞ്ചശിഖൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചു.

Verse 5

आगर्भजन्मबाल्यादिवयो ऽवस्थादिवेदनं श्रेयः परं मनुष्याणाम् गङ्गाविष्णुप्रगीतकं

ഗർഭധാരണത്തിൽ നിന്ന് ജനനം, ബാല്യം മുതലായ വയോഅവസ്ഥകളുടെ ബോധം—മനുഷ്യർക്കുള്ള പരമ ശ്രേയസ്; ഇത് ഗംഗയും വിഷ്ണുവും പ്രസ്താവിച്ചതാണ്.

Verse 6

आध्यात्मिकादिदुःखानामाद्यन्तादिप्रतिक्रिया श्रेयः परं मन्ष्याणां जनकोद्गीतमेव च

ആധ്യാത്മികാദി ദുഃഖങ്ങൾക്ക് അവയുടെ ആരംഭം, അവസാനം മുതലായ അവസ്ഥകളെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഉള്ള പ്രതികാരം/ഉപായം—മനുഷ്യർക്കുള്ള പരമ ശ്രേയസ്; ഇതേ ജനകൻ ഉപദേശിച്ചു.

Verse 7

अभिन्नयोर्भेदकरः प्रत्ययो यः परात्मनः तच्छान्तिपरमं श्रेयो ब्रह्मोद्गीतमुदाहृतं

പരമാത്മാവിനെ സംബന്ധിച്ച് യഥാർത്ഥത്തിൽ അഭിന്നമായതിൽ ഭേദബോധം ജനിപ്പിക്കുന്ന ഏതു പ്രത്യയമോ, അതേ ‘ബ്രഹ്മോദ്ഗീതം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ശാന്തിയിലാണ് പര്യവസാനം, അതാണ് പരമ ശ്രേയസ്।

Verse 8

कर्तव्यमिति यत्कर्म ऋग्यजुःसामसंज्ञितं कुरुते श्रेयसे सङ्गान् जैगीषव्येण गीयते

‘ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണ്’ എന്ന നിശ്ചയത്തോടെ ഋഗ്-യജുസ്-സാമ എന്നു സംജ്ഞിതമായ കര്‍മ്മം ശ്രേയസ്സിനായി ചെയ്യപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ അനുബന്ധ ഗാനഭാഗങ്ങൾ ജൈഗീഷവ്യ രീതിയിൽ പാടപ്പെടുന്നു।

Verse 9

हानिः सर्वविधित्सानामात्मनः सुखहैतुकी श्रेयः परं मनुष्याणां देवलोद्गीतमीरितं

എല്ലാ വിധിനിയമങ്ങളും അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ‘ഹാനി’ പോലും ആത്മസുഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യർക്കുള്ള പരമ ശ്രേയസ് ദേവന്മാർ പാടി പ്രസ്താവിച്ചതായ ‘ദേവലോദ്ഗീതം’ ആണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 10

कामत्यागात्तु विज्ञानं सुखं ब्रह्म परं पदं कामिनां न हि विज्ञानं सनकोद्गीतमेव तत्

കാമത്യാഗത്തിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനം (സാക്ഷാത്കാരജ്ഞാനം) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ആനന്ദം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം—പരമ പദം. എന്നാൽ കാമാസക്തർക്കു വിജ്ഞാനം ഉദിക്കുകയില്ല; ഇതുതന്നെ സനകൻ ഉദ്ഗീതമായി പാടിയതാണ്।

Verse 11

प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च कार्यं कर्मपरो ऽब्रवीत् श्रेयसां श्रेय एतद्धि नैष्कर्म्यं ब्रह्म तद्धरिः

കര്‍മ്മനിഷ്ഠന്‍ പ്രവൃത്തി (പ്രവൃത്തി)യും നിവൃത്തി (നിവൃത്തി)യും രണ്ടും യഥോചിതമായി ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് പറഞ്ഞു. കാരണം ശ്രേയസ്സുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠം ഇതുതന്നെ: നൈഷ്കര്‍മ്യം; അതാണ് ബ്രഹ്മം—അതേ ഹരി (വിഷ്ണു) തന്നേ।

Verse 12

पुमांश्चाधिगतज्ञानो भेदं नाप्नोति सत्तमः ब्रह्मणा विष्णुसंज्ञेन परमेणाव्ययेन च

സത്യജ്ഞാനം പ്രാപിച്ച പുരുഷൻ—സജ്ജനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ഭേദം കാണുന്നില്ല; പരമ അവ്യയ തത്ത്വം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം, അതേ തത്ത്വം വിഷ്ണു എന്ന നാമത്താലും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 13

ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं सौभाग्यं रूपमुत्तमम् तपसा लभ्यते सर्वं मनसा यद्यदिच्छति

ജ്ഞാനം, അനുഭവസിദ്ധ വിജ്ഞാനം, ആസ്തിക്യം, സൗഭാഗ്യം, ഉത്തമ രൂപം—ഇവയൊക്കെയും തപസ്സിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു; മനസ്സിൽ എന്തെല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതെല്ലാം നേടുന്നു.

Verse 14

नास्ति विष्णुसमन्ध्येयं तपो नानशनात्परं नास्त्यारोग्यसमं धन्यं नास्ति गङ्गासमा सरित्

വിഷ്ണുവിനോട് സമമായ ധ്യാനവിഷയം ഇല്ല; ഉപവാസത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന തപസ്സ് ഇല്ല; ആരോഗ്യത്തോട് സമമായ ധന്യമായ നന്മ ഇല്ല; ഗംഗയോട് സമമായ നദി ഇല്ല.

Verse 15

न सो ऽस्ति बान्धवः कश्चिद्विष्णुं मुक्त्वा जगद्गुरुं अधश्चोर्धं हरिश्चाग्रे देहेन्द्रियमनोमुखे

ജഗദ്ഗുരുവായ വിഷ്ണുവിനെ വിട്ടാൽ യഥാർത്ഥ ബന്ധു ആരുമില്ല; താഴെയും മുകളിലും മുൻപിലും ഹരിയേ—ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, വാക്ക് എന്നിവയുടെ മുൻനിരയിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 16

इत्येवं संस्मरन् प्राणान् यस्त्यजेत्स हरिर्भवेत् यत्तद् ब्रह्म यतः सर्वं यत्सर्वं तस्य संस्थितम्

ഇങ്ങനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണങ്ങൾ വിട്ടുപോകുന്നവൻ ഹരിസ്വരൂപനാകുന്നു; അതേ ബ്രഹ്മം—അതിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, അതിൽ തന്നെയാണ് എല്ലാം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്.

Verse 17

अग्राह्यकमनिर्देश्यं सुप्रतिष्ठञ्च यत्परं परापरस्वरूपेण विष्णुः सर्वहृदि स्थितः

ആ പരമതത്ത്വം ഗ്രാഹ്യമല്ല, നിർവചിക്കാനാവാത്തതുമാണ്; എങ്കിലും സുസ്ഥിരമായി പ്രതിഷ്ഠിതം. പര–അപര സ്വരൂപമായി വിഷ്ണു സർവ്വജീവികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 18

यज्ञेशं यज्ञपुरुषं केचिदिच्छन्ति तत्परं केचिद्विष्णुं हरं केचित् केचिद् ब्रह्माणमीश्वरं

ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ ഏകാഗ്രരായ ചിലർ അവനെ യജ്ഞേശനും യജ്ഞപുരുഷനും ആയി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ചിലർ വിഷ്ണുവായി, ചിലർ ഹരൻ (ശിവൻ) ആയി, ചിലർ ബ്രഹ്മാ എന്ന ഈശ്വരനായി (അവനെ) കാണുന്നു.

Verse 19

इन्द्रादिनामभिः केचित् सूर्यं सोमञ्च कालकम् ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुं वदन्ति च

ചിലർ ഇന്ദ്രാദി നാമങ്ങളാൽ സൂര്യൻ, സോമൻ (ചന്ദ്രൻ), കാലം എന്നിവയും (അവന്റെ തന്നെ രൂപം) എന്നു പറയുന്നു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു തൂൺ വരെ—ഈ ലോകമൊട്ടാകെ വിഷ്ണുവാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 20

स विष्णुः परमं ब्रह्म यतो नावर्तते पुनः सुवर्णादिमहादानपुण्यतीर्थावगाहनैः

ആ വിഷ്ണുവാണ് പരമബ്രഹ്മം; അവനിൽ നിന്ന് വീണ്ടും (സംസാരത്തിലേക്ക്) മടങ്ങിവരികയില്ല. സ്വർണ്ണാദി മഹാദാനങ്ങളും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിൽ അവഗാഹനം (സ്നാനം) ചെയ്യുന്നതുമൂലം (ആ ഗതി ലഭിക്കുന്നു).

Verse 21

ध्यानैर् व्रतैः पूजया च धर्मश्रुत्या तदाप्नुयात् आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु

ധ്യാനം, വ്രതങ്ങൾ, പൂജ, ധർമ്മശ്രവണം എന്നിവയാൽ ആ പരമം പ്രാപിക്കുന്നു. ആത്മാവിനെ രഥിയെന്നു അറിയുക; ശരീരത്തെ രഥമെന്നു തന്നെ ഗ്രഹിക്കുക.

Verse 22

बुद्धिन्तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च इन्द्रयाणि हयानाहुर्विषयांश्चेषुगोचरान्

ബുദ്ധിയെ സാരഥിയെന്നും മനസ്സിനെ പകുതിയെന്നും (കയറെന്നും) അറിയുക. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുതിരകൾ; വിഷയങ്ങൾ അവയുടെ സഞ്ചാരപരിധി.

Verse 23

आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः यस्त्वविज्ञानवान् भवत्ययुक्तेन मनसा सदा

മനീഷികൾ പറയുന്നു—ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും മനസ്സോടും ചേർന്ന ആത്മാവാണ് ‘ഭോക്താവ്’ (അനുഭവകൻ). എന്നാൽ വിവേകജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവൻ എപ്പോഴും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ ബന്ധിതനായി തുടരുന്നു.

Verse 24

न सत्पदमवाप्नोति संसारञ्चाधिगच्छति यस्तु विज्ञानवान् भवति युक्तेन मनसा सदा

അവൻ സത്പദം (പരമശ്രേയസ്) പ്രാപിക്കുകയില്ല; പകരം സംസാരത്തിലേക്കുതന്നെ പതിക്കുന്നു—വിവേകജ്ഞാനം ഉണ്ടായിട്ടും എപ്പോഴും നിയന്ത്രിത മനസ്സോടെ യുക്തനല്ലെങ്കിൽ.

Verse 25

स तत्पदमवाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः

അവൻ ആ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും ജനനം ഇല്ല—വിവേകജ്ഞാനം സാരഥിയായും മനസ്സിനെ കയറുപോലെ ദൃഢമായി പിടിച്ചുനിർത്തുന്ന മനുഷ്യൻ.

Verse 26

सो ऽध्वानं परमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यश् च परं मनः

അവൻ പരമ മാർഗം പ്രാപിക്കുന്നു—വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പരമപദം. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ വിഷയങ്ങൾ ഉയർന്നവ; വിഷയങ്ങളെക്കാൾ മനസ്സ് പരം.

Verse 27

मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः

മനസ്സിനേക്കാൾ ഉയർന്നത് ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയേക്കാൾ ഉയർന്നത് മഹത്തത്ത്വം. മഹത്തിനേക്കാൾ ഉയർന്നത് അവ്യക്തം; അവ്യക്തത്തേക്കാൾ ഉയർന്നത് പരമപുരുഷൻ.

Verse 28

पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः एषु सर्वेषु भूतेषु गूढात्मा न प्रकाशते

പുരുഷനേക്കാൾ പരമമായത് ഒന്നുമില്ല; അതാണ് പരമപരിധി, അതാണ് പരമഗതി. ഈ എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവ് ഗൂഢമായി നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ സാധാരണ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല.

Verse 29

दृश्यते त्वग्र्यया बुध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञः तद्यच्छेज्ज्ञानमात्मनि

എന്നാൽ സൂക്ഷ്മദർശികൾ അഗ്ര്യമായ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയാൽ അതിനെ ഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രാജ്ഞൻ വാക്കിനെയും മനസ്സിനെയും നിയന്ത്രിച്ച്, ആ നിയന്ത്രിത ജ്ഞാനത്തെ ആത്മാവിൽ ലയിപ്പിക്കണം.

Verse 30

ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेच्छान्त आत्मनि ज्ञात्वा ब्रह्मात्मनोर्योगं यमाद्यैर् ब्रह्म सद्भवेत्

ശാന്തമായ അന്തരാത്മയിൽ—മഹത്തായ ആത്മയിൽ—ജ്ഞാനത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് സ്ഥിരപ്പെടുത്തണം. ബ്രഹ്മനും ആത്മാവും തമ്മിലുള്ള യോഗം അറിഞ്ഞ്, യമാദി ശാസനകളാൽ ഒരാൾ സത്യമായി ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു.

Verse 31

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ यमाश् च नियमाः पञ्च शौचं सन्तोषसत्तपः

അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, അപരിഗ്രഹം—ഇവയാണ് അഞ്ചു യമങ്ങൾ; കൂടാതെ ശൗചം, സന്തോഷം, സത്-തപസ് (സമ്യക് തപസ്) മുതലായവ അഞ്ചു നിയമങ്ങൾ.

Verse 32

स्वाध्यायेश्वरपूजा च आसनं पद्मकादिकं प्राणायामो वायुजयः प्रत्याहारः स्वनिग्रहः

സ്വാധ്യായവും ഈശ്വരപൂജയും; പദ്മാസനം മുതലായ ആസനങ്ങൾ; പ്രാണായാമം—പ്രാണവായുവിനെ ജയിക്കൽ; കൂടാതെ പ്രത്യാഹാരം—ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം: ഇവയാണ് യോഗസാധനയുടെ ശാസനങ്ങൾ.

Verse 33

शुभे ह्य् एकत्र विषये चेतसो यत् प्रधारणं निश् चलत्वात्तु धीमद्भिर्धारणा द्विज कथ्यते

ഹേ ദ്വിജാ! ഒരു ശുഭവിഷയത്തിൽ മനസ്സിനെ അചഞ്ചലമായി സ്ഥാപിച്ച് ധരിക്കുന്നത്—അതിന്റെ നിശ്ചല ഏകാഗ്രസ്വഭാവം കൊണ്ടു—ജ്ഞാനികൾ ‘ധാരണ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 34

पौनःपुन्येन तत्रैव विषयेष्वेव धारणा ध्यानं स्मृतं समाधिस्तु अहं ब्रह्मात्मसंस्थितिः

പുനഃപുനഃ അഭ്യാസത്തോടെ അതേ വിഷയത്തിൽ തന്നെ മനസ്സിനെ സ്ഥാപിച്ച് നിർത്തുന്നത് ‘ധാരണ’; അതിന്റെ അവിച്ഛിന്ന പ്രവാഹം ‘ധ്യാനം’; ‘അഹം ബ്രഹ്മ’ എന്ന ആത്മസ്ഥിതിയിൽ നിലകൊള്ളൽ ‘സമാധി’.

Verse 35

घटध्वंसाद्यथाकाशमभिन्नं नभसा भवेत् मुक्तो जीवो ब्रह्मणैवं सद्ब्रह्म ब्रह्म वै भवेत्

ഘടം നശിക്കുമ്പോൾ അതിനുള്ളിലെ ആകാശം മഹാകാശത്തോട് അഭിന്നമാകുന്നതുപോലെ, മുക്തജീവൻ ബ്രഹ്മനോട് ഏകീഭവിക്കുന്നു; ആ സദ്‌ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മമാകുന്നത്.

Verse 36

आत्मानं मन्यते ब्रह्म जीवो ज्ञानेन नान्यथा जीवो ह्य् अज्ञानतत्कार्यमुक्तः स्यादजरामरः

സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെ ജീവൻ താനേ ബ്രഹ്മമാണെന്ന് അറിയുന്നു; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. കാരണം അജ്ഞാനവും അതിൽ നിന്നുണ്ടായ ഫലങ്ങളും വിട്ടൊഴിഞ്ഞാൽ ജീവൻ ജരാമരണരഹിതനാകുന്നു.

Verse 37

अग्निर् उवाच वशिष्ठ यमगीतोक्ता पठतां भुक्तिमुक्तिदा आत्यन्तिको लयः प्रोक्तो वेदान्तब्रह्मधीमयः

അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വശിഷ്ഠാ! ‘യമഗീത’ എന്ന ഈ ഉപദേശം പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും ലഭിക്കുന്നു. ഇവിടെ വേദാന്തബ്രഹ്മബോധമയമായ ‘ആത്യന്തിക ലയം’ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.