Adhyaya 374

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्यानं नाम त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः प्राप्नुयाद्धरिमिति ख प्राप्यते फलमिति ञ अथ चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः धारणा अग्निर् उवाच धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ധ്യാനം’ എന്ന മൂന്നുനൂറ്റി എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. (പാഠാന്തരം: ‘ഹരിയെ പ്രാപിക്കുന്നു’ / ‘ഫലം പ്രാപ്യമാണ്’). ഇനി ‘ധാരണ’ എന്ന മൂന്നുനൂറ്റി എഴുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു— ധ്യേയവിഷയത്തിൽ മനസ്സിനെ സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിക്കുന്നതുതന്നെ ധാരണ; ധ്യാനത്തെപ്പോലെ ഇത് രണ്ടുവിധം. ഹരിയുടെ സാകാര-നിരാകാര ധ്യാനത്തിൽ മനസ്സിനെ ധരിച്ചാൽ ഹരിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 2

यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः

ലക്ഷ്യം ബാഹ്യമായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മനസ് അതിൽ നിന്ന് ചലിക്കാതിരുന്നാൽ, ആ സമയപരിധി മുഴുവൻ നിർദ്ദിഷ്ട സ്ഥാനത്തിൽ മനസ് സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നതിനെ ധാരണ (ഏകാഗ്രത) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 3

कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते

നിശ്ചിത സമയപരിധിയോടെ മനസിനെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അത് ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് വഴുതാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ ധാരണ (ഏകാഗ്രത) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 4

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

പന്ത്രണ്ട് ആയാമങ്ങൾ (കാലമാനം) ധാരണയാണ്; പന്ത്രണ്ട് ധാരണകൾ ചേർന്നാൽ ധ്യാനം; ധ്യാനം പന്ത്രണ്ടിന്റെ സമുച്ചയമായി പൂർണമാകുമ്പോൾ അതിനെ സമാധി എന്നു പറയുന്നു.

Verse 5

धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं

ധാരണാ-അഭ്യാസംകൊണ്ട് സംയമിതമായ ആത്മാവ് പ്രാണങ്ങളിലൂടെ ദേഹം വിട്ടാൽ, തന്റെ കുലത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളെ ഉദ്ധരിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ചെന്നു പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 6

यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं

യോഗികളിൽ ഏത് അവയവത്തിൽ രോഗം ഉദ്ഭവിക്കുമോ, ആ അവയവത്തെ ധിയാൽ വ്യാപിപ്പിച്ച് അവിടെ തന്നേ തത്ത്വധാരണ (തത്ത്വത്തിൽ ഏകാഗ്രത) അഭ്യസിക്കണം।

Verse 7

आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! വിഷ്ണുവിന്റെ ശിഖാ-കർമ്മം അഗ്നേയീ, വാരുണീ, ഐശാനീ—അമൃതസ്വഭാവമായ ശക്തികളോടും—അഗ്നിയോടുകൂടി, അവസാനം “ഫട്” എന്ന ഉച്ചാരണത്തോടെ നടത്തണം।

Verse 8

नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम् पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं

നാഡികളാൽ ശുഭവും ദിവ്യവും വികടവുമായ ‘ശൂലാഗ്രം’ ഭേദിക്കണം (അഥവാ മാനസികമായി കടക്കണം); പാദാംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് കപാലാന്തം വരെ അതിനെ രശ്മിമണ്ഡലത്തിൽ ആവൃതമായി ധ്യാനിക്കണം।

Verse 9

स्वयं याति परं पदमिति ख तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने

“ഇത് സ്വയം പരമപദത്തിലേക്ക് പോകുന്നു” എന്നത് നിശ്ചയം. തിര്യക്, അധോ, ഊർധ്വ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ആ പ്രവാഹങ്ങൾ അത്യന്തം തേജസ്സോടെ പ്രയാണം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഹേ മഹാമുനേ, സാധകരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ആ പ്രക്രിയ പൂർണ്ണമാകുവോളം ധ്യാനിക്കണം।

Verse 10

भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत् शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः

ശരീരം ഭസ്മമായാൽ അത് സ്വയം ശേഖരിക്കണം. ഹേ ദ്വിജാ! ശീതം, ശ്ലേഷ്മം മുതലായവയും പാപവും നശിക്കുന്നു.

Verse 11

शिरो धीरञ्च कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत् ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना

അവൻ ശിരസ്സിനെയും ‘ധീ’, ‘കാ’ എന്ന അക്ഷരങ്ങളെയും കണ്ഠത്തെയും അധോമുഖമായി സ്മരിക്കണം. അച്ഛിന്ന ധ്യാനചിത്തനായി, ഭൂതതത്ത്വത്തോടു ആത്മാവിനെ ഐക്യപ്പെടുത്തി വീണ്ടും വീണ്ടും ധ്യാനിക്കണം.

Verse 12

स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्

മിന്നുന്ന തുള്ളിച്ചിതറുകളുടെ സ്പർശം നിറഞ്ഞ, ഹിമംപോലെ ശീതലമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന ധാരകളാൽ ഭൂമിയിലെ സർവ്വവിശ്വവും പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞതായി ധ്യാനിക്കണം.

Verse 13

ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग् सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं

ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള സംക്ഷോഭം മൂലം അത് സുഷുമ്നയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് ആധാരമണ്ഡലം (മൂലാധാരം) വരെ നീങ്ങി, ‘പൂർണ്ണചന്ദ്ര’ സ്ഥാനത്തിൽ വാസമെടുക്കുന്നു.

Verse 14

संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः

ഹിമസ്പർശംപോലെ ശീതളമായ, അമൃതസ്വഭാവമുള്ള ജലത്തിൽ സ്വയം പൂർണ്ണമായി നനഞ്ഞു സ്നാനം ചെയ്താൽ, ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണയുടെ ആക്രമണവും കടുത്ത ചൂടിന്റെ പീഡയും അനുഭവിക്കുന്നവന് ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 15

धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु

മന്ത്രസാധകൻ ചിതം ചാഞ്ചല്യമില്ലാതെ തൃപ്തിക്കായി വാരുണീ-ധാരണ നടത്തണം. വാരുണീ-ധാരണ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഐശാനീ-ധാരണ കേൾക്കുക.

Verse 16

व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता

അന്തരാകാശത്തിലെ ബ്രഹ്മമയ പദ്മത്തിൽ, പ്രാണാപാനങ്ങൾ ശമിച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദസ്വരൂപം ധ്യാനിക്കണം—ചിന്ത തന്നെ ലയിക്കുന്നതുവരെ.

Verse 17

महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं

മഹാഭാവാവസ്ഥയിൽ എല്ലാം ജപിക്കണം; തുടർന്ന് സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരനെ അർദ്ധചന്ദ്രസദൃശമായ പരമശാന്തൻ, നിരാഭാസൻ, നിരഞ്ജനൻ എന്ന നിലയിൽ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 18

असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः

ഗുരുമുഖോപദേശത്തിലൂടെ സ്വന്തം അന്തരൂപം കാണുന്നതുവരെ അസത്യം സത്യമായി തോന്നും; ചരാചരമായ സർവ്വലോകവും സത്യവത്തായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.

Verse 19

दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं पाठो ऽयमादर्शदोषेण दुष्टः वीरश्चेति ञ प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं

ആ പരതത്ത്വം സാക്ഷാത്കരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവുവരെ ഉൾപ്പെടെ ചരാചരമായ സർവ്വവും ഏകത്വമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ പാഠം ലിപികദോഷം മൂലം ദൂഷിതം; അഭിപ്രായം—പ്രമാതാവ്, മാനം, മേയം എന്ന ത്രയം അതിക്രമിക്കപ്പെടുന്നു; ധ്യാനം ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ കല്പനാരചനയാണ്.

Verse 20

मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे

മാതൃമോദകവിധിപ്രകാരം ജപം, ഹോമം, അർച്ചനം മുതലായ എല്ലാം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുമന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും നിർവഹിക്കണം. ഇനി ‘അമൃതാ’ എന്ന ധാരണ ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 21

संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम् शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं

പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള ഒരു താമര ധ്യാനിക്കണം; അതിന്റെ കർണിക വീണയുടെ മുഷ്ടിപോലെ ആയിരിക്കണം. അതിനെ ശിരസ്സിൽ സ്ഥിതമെന്നു പരിശ്രമത്തോടെ ചിന്തിച്ച്, കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമെന്നു ധരിക്കണം.

Verse 22

सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत् साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः

അന്തർവ്യോമത്തിൽ ശിവകല്ലോലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സമ്പൂർണ്ണ മണ്ഡലം ധ്യാനിക്കണം. അതുപോലെ ഹൃദയതാമരയിലും അതിനെ ധ്യാനിച്ച്, അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്വന്തം രൂപം സ്മരിക്കണം. ഈ ധാരണയാൽ തന്നെ സാധകൻ ഈ ജീവിതത്തിൽ ക്ലേശരഹിതനാകുന്നു.