Adhyaya 276
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 27616 Verses

Adhyaya 276

Chapter 276 — राजवंशवर्णनम् (Description of Royal Lineages)

അഗ്നി–വസിഷ്ഠ സംവാദത്തിൽ ഈ അധ്യായം മുൻപത്തെ സൃഷ്ടി/വീരകഥനങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി വംശവിദ്യയും ജനപദസ്മരണയും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. തുർവസുവിൽ നിന്ന് രാജപരമ്പര എണ്ണുന്നു—വർഗ, ഗോഭാനു, ത്രൈശാനീ, കരന്ധമ, മരുത്ത, ദുഷ്മന്ത, വരൂഥ, ഗാണ്ഡീര. തുടർന്ന് ഗന്ധാര, കേരള, ചോള, പാണ്ഡ്യ, കോല എന്നീ ശക്തിയുള്ള ജനപദങ്ങളുടെ പേരുകൾ ചേർത്ത് വംശസ്മൃതിയും പ്രദേശീയ തിരിച്ചറിയലും എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്ന് കാണിക്കുന്നു. ദ്രുഹ്യുവിന്റെ വംശത്തിൽ വഭ്രുസേതു, പുരോവസു, ധർമ്മ, ഘൃത, വിദുഷ്, പ്രചേതസ് എന്നിവരും അവന്റെ നൂറു പുത്രന്മാരും; പിന്നെ സൃഞ്ജയ/ജാ-സൃഞ്ജയ, ജനമേജയ, ഉശീനരബന്ധിത ശാഖകൾ. ശിവിയുടെ പുത്രന്മാരായ പൃഥുദർഭ, വീരക, കൈകേയ, ഭദ്രക എന്നിവരിലൂടെ പ്രദേശനാമങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം അങ്കവംശം—അങ്ക → ദധിവാഹന → ദിവിരഥ … കർണ → വൃഷസേന → പൃഥുസേന—സംഗ്രഹിച്ച് അടുത്തതായി പുരുവംശത്തിലേക്കുള്ള മാറൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാജധർമ്മം ദിവ്യപരമ്പരയിൽ രാജ്യം, ഭൂമി, സാമൂഹ്യക്രമം എന്നിവയോടൊപ്പം സ്ഥാപിക്കുകയാണ് അധ്യായത്തിന്റെ ധർമ്മാർത്ഥം.

Shlokas

Verse 1

पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सुरासुरैर् अमन्थाब्धिमिति क , छ च देवासुरहरो ऽभवदिति क , घ , ञ , ट च अथ षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजवंशवर्णनं अग्निर् उवाच तुर्वसोश् च सुतो वर्गो गोभानुस्तस्य चात्मजः गोभानोरासीत् त्रैशानिस्त्रैशानेस्तु करन्धमः

ദ്വിശത പഞ്ചസത്തമ അധ്യായം ‘ദേവാസുരന്മാർ സമുദ്രം മഥിച്ചതു’ എന്ന പേരിലാണ്; ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ദേവാസുരഹരൻ ഉദ്ഭവിച്ചു’ എന്നും കാണുന്നു. ഇനി ദ്വിശത ഷട്സത്തമ അധ്യായം—രാജവംശവർണ്ണനം—ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു: തുർവസുവിൽ നിന്ന് വർഗൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ഗോഭാനു. ഗോഭാനുവിൽ നിന്ന് ത്രൈശാനി, ത്രൈശാനിയിൽ നിന്ന് കരന്ധമൻ ജനിച്ചു।

Verse 2

करन्धमान्मरुत्तोभूद् दुष्मन्तस्तस्य चात्मजः दुष्मन्तस्य वरूथो ऽभूद्गाण्डीरस्तु वरूथतः

കരന്ധമാനിൽ നിന്ന് മരുത്തൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ദുഷ്മന്തൻ. ദുഷ്മന്തനിൽ നിന്ന് വരൂഥൻ, വരൂഥനിൽ നിന്ന് ഗാണ്ഡീരൻ ജനിച്ചു.

Verse 3

गाण्डीराच्चैव गान्धारः पञ्च जानपदास्ततः गान्धाराः केरलाश्चोलाः पाण्ड्याः कोला महाबलाः

ഗാണ്ഡീര പ്രദേശത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഗന്ധാര ദേശം ഉദിച്ചു; തുടർന്ന് അഞ്ചു ജനപദങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു—ഗന്ധാരർ, കേരളർ, ചോളർ, പാണ്ഡ്യർ, മഹാബലികളായ കോലർ.

Verse 4

द्रुह्यस्तु वभ्रुसेतुश् च बभ्रुसेतोः पुरोवसुः ततो गान्धारा गान्धारैर् धर्मो धर्माद् घृतो ऽभवत्

ദ്രുഹ്യുവിൽ നിന്ന് വഭ്രുസേതു, വഭ്രുസേതുവിൽ നിന്ന് പുരോവസു. അവനിൽ നിന്ന് ഗന്ധാരർ ഉദിച്ചു; ഗന്ധാരരിൽ ധർമ്മൻ ജനിച്ചു, ധർമ്മനിൽ നിന്ന് ഘൃതൻ ജനിച്ചു.

Verse 5

घृतात्तु विदुषस्तस्मात् प्रचेतास्तस्य वै शतम् आनद्रश् च सभानरश्चाक्षुषः परमेषुकः

ഘൃതനിൽ നിന്ന് ‘വിദുഷ്’ എന്ന ജ്ഞാനി ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് പ്രചേതസ്. അവന്‍ വാസ്തവത്തിൽ നൂറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ആനദ്ര, സഭാനര, ആക്ഷുഷ, പരമേഷുക മുതലായവർ.

Verse 6

सभानरात् कालानलः कालानलजस्रृञ्जयः पुरञ्जयः सृञ्जयस्य तत्पुत्रो जनमेजयः

സഭാനരയിൽ നിന്ന് കാലാനലൻ ജനിച്ചു; കാലാനലനിൽ നിന്ന് ജ-സൃഞ്ജയൻ; (അവനിൽ നിന്ന്) പുരഞ്ജയൻ; സൃഞ്ജയന്റെ പുത്രൻ ജനമേജയൻ ആയിരുന്നു.

Verse 7

तत्पुत्रस्तु महाशालस्तत्पुत्रो ऽभुन्महामनाः तस्मादुशीनरो ब्रह्मन्नृगायान्तु नृगस्ततः

അവന്റെ പുത്രൻ മഹാശാലൻ ആയിരുന്നു; മഹാശാലന്റെ പുത്രൻ മഹാമനാഃ എന്ന മഹാത്മാവ്. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അവനിൽ നിന്ന് ഉശീനരൻ ജനിച്ചു; ഉശീനരനിൽ നിന്ന് നൃഗൻ—ഇങ്ങനെ വംശപരമ്പര തുടരുന്നു.

Verse 8

नरायान्तु नरश्चासीत् कृमिस्तु कृमितः सुतः शोभानुस्तस्य चात्मज इति ख शोभानोरासीदिति ख कर्णा इति ज , ट च दशायां सुब्रतो जज्ञे दृशद्वत्यां शिविस् तथा

നരായാന്തുവിൽ നിന്ന് നരൻ ജനിച്ചു. നരനിൽ നിന്ന് കൃമി; കൃമിയുടെ പുത്രൻ കൃമിത. അവന്റെ പുത്രൻ ശോഭാനു (ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ശോഭാനോർ’; ചില പകർപ്പുകളിൽ ‘കർണാ’ എന്നും കാണുന്നു). ദശാ ദേശത്ത് സുവ്രതൻ ജനിച്ചു; ദൃശദ്വതീ പ്രദേശത്ത് ശിവിയും ജനിച്ചു.

Verse 9

शिवे पुत्रास्तु चत्वारः पृथुदर्भश् च वीरकः कैकेयो भद्रकस्तेषां नाम्रा जनपदाः शुभाः

ശിവിക്ക് നാലു പുത്രന്മാർ—പൃഥുദർഭ, വീരക, കൈകേയ, ഭദ്രക. അവരുടെ പേരുകളിൽ നിന്നുതന്നെ മംഗളകരമായ ജനപദങ്ങൾ (പ്രദേശങ്ങൾ) ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 10

तितिक्षुरुशीनरजस्तितिक्षोश् च रुषद्रथः रुषद्रथादभूत्पैलः पैलाच्च सुतपाः सुतः

തിതിക്ഷുവിൽ നിന്ന് ഉശീനരരാജൻ ജനിച്ചു; തിതിക്ഷുവിൽ നിന്നുതന്നെ രുഷദ്രഥനും ജനിച്ചു. രുഷദ്രഥനിൽ നിന്ന് പൈലൻ; പൈലനിൽ നിന്ന് സുതപാ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 11

महायोगि बलिस्तस्मादङ्गो वङ्गश् च मुख्यकः पुण्ड्रः कलिङ्गो बालेयो बलिर्योगी बलान्वितः

ആ മഹായോഗിയായ ബലിയിൽ നിന്ന് അങ്കയും വങ്കയും (പ്രധാനർ) കൂടാതെ പുണ്ഡ്ര, കലിംഗ, ബാലേയരും ജനിച്ചു. ആ ബലി യോഗിയും ബലസമ്പന്നനും ആയിരുന്നു.

Verse 12

अङ्गाद्दधिवाहनो ऽभूत् तस्माद्दिविरथो नृपः दिविरथाद्धर्मरथस्तस्य चित्ररथः सुतः

അംഗനിൽ നിന്ന് ദധിവാഹനൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് രാജാവ് ദിവിരഥൻ. ദിവിരഥനിൽ നിന്ന് ധർമരഥൻ; അവന്റെ പുത്രൻ ചിത്രരഥൻ.

Verse 13

चित्ररथात्सत्यरथो लोमपदश् च तत्सुतः लोमपादाच्चतुरङ्गः पृथुलाक्षश् च तत्सुतः

ചിത്രരഥനിൽ നിന്ന് സത്യരഥൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ലോമപാദൻ. ലോമപാദനിൽ നിന്ന് ചതുരംഗൻ; അവന്റെ പുത്രൻ പൃഥുലാക്ഷൻ.

Verse 14

पृथुलाक्षाच्च चम्पो ऽभूच्चम्पाद्धर्यङ्गको ऽभवत् हर्यङ्गाच्च भद्ररथो बृहत्कर्मा च तत्सुतः

പൃഥുലാക്ഷനിൽ നിന്ന് ചമ്പൻ ജനിച്ചു; ചമ്പനിൽ നിന്ന് ഹര്യംഗകൻ. ഹര്യംഗകനിൽ നിന്ന് ഭദ്രരഥൻ; അവന്റെ പുത്രൻ ബൃഹത്കർമാ.

Verse 15

तस्मादभूद्वॄहद्भानुर्वृहद्भानोर्बृहात्मवान् तस्माज्जयद्रथो ह्य् आसीज्जयद्रथाद्वृहद्रथः

അവനിൽ നിന്ന് വൃഹദ്ഭാനു ജനിച്ചു; വൃഹദ്ഭാനുവിൽ നിന്ന് ബൃഹാത്മവാൻ. അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ജയദ്രഥൻ; ജയദ്രഥനിൽ നിന്ന് വൃഹദ്രഥൻ.

Verse 16

वृहद्रथाद्विश्वजिच्च कर्णो विश्वजितो ऽभवत् कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तदात्मजः एतो ऽङ्गवंशजा भूपाः पूरोर्वंशं विबोध मे

വൃഹദ്രഥനിൽ നിന്ന് വിശ്വജിത് ജനിച്ചു; വിശ്വജിതിൽ നിന്ന് കർണ്ണൻ ജനിച്ചു. കർണ്ണന്റെ പുത്രൻ വൃഷസേനൻ; അവന്റെ പുത്രൻ പൃഥുസേനൻ. ഇവർ അങ്ങവംശജനായ ഭൂപന്മാർ; ഇനി എന്നിൽ നിന്ന് പൂരുവംശം ഗ്രഹിക്ക.

Frequently Asked Questions

It presents rajavaṁśa-varṇana—genealogical succession of kings and the emergence of janapadas—linking dynastic memory to dharmic kingship and cultural geography.

Gāndhāras, Keralas, Colas (Cholas), Pāṇḍyas, and Kola are enumerated as powerful territorial peoples.

By grounding sovereignty in sacred lineage and remembered precedent, it frames governance and territory as dharmically ordered realities rather than merely political constructs.

Yes—names such as Śobhānu/Śobhānor and Karṇā appear as manuscript variants, indicating a living transmission and the need for critical comparison across recensions.