
Vināyaka-snāna (The Vinayaka Bath) — Obstacle-Removal and Consecratory Bathing Rite
ഈ അധ്യായം വിനായകദോഷം (കർമജന്യ വിഘ്നങ്ങൾ) ശമിപ്പിക്കാൻ പ്രത്യേക സ്നാന/സ്നാപനവിധി വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യം സ്വപ്നശകുനങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും—ഭയാനക ദർശനം, കാരണമില്ലാത്ത ഭയം, പ്രവർത്തികളിൽ ആവർത്തിച്ച പരാജയം, വിവാഹ‑സന്താന തടസ്സം, അധ്യാപനശക്തി ക്ഷയം, രാജാക്കന്മാർക്ക് രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത—എന്നിവ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ശുഭ നക്ഷത്രങ്ങൾ (ഹസ്ത, പുഷ്യ, അശ്വയുജ, സൗമ്യ), വൈഷ്ണവ അവസരം, ഭദ്രപീഠത്തിൽ ഇരുന്ന് കടുക്‑നെയ്യ് അഭ്യംഗം, ഔഷധ‑സുഗന്ധ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ശിരോലേപനം, നാലു കലശങ്ങളാൽ അഭിഷേകം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; ശുദ്ധിദ്രവ്യങ്ങൾ ഗോശാല, വൽമീകം, സംഗമം, തടാകം പോലുള്ള സീമാന്ത/ശക്തിസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് ശേഖരിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങളാൽ വരുണൻ, ഭഗൻ, സൂര്യൻ, ബൃഹസ്പതി, ഇന്ദ്രൻ, വായു, സപ്തർഷികൾ എന്നിവരെ ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു. ചതുര്മുഖത്തിൽ മിത, സമ്മിത, ശാലക, കൺടക, കുഷ്മാണ്ഡ, രാജപുത്ര എന്നീ നാമങ്ങളോടെ വിനായകഗണങ്ങൾക്ക് വിവിധ അന്നങ്ങളാൽ ബലി അർപ്പിച്ച് ശാന്തി വരുത്തുന്നു. അവസാനം വിനായകമാതാവിനെയും അംബികയെയും പൂജിച്ച് ബ്രാഹ്മണഭോജനവും ഗുരുദാനവും നടത്തി, ശ്രീയും സിദ്ധിയും ഉറപ്പായ വിജയഫലവും ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे दिक्पालादिस्नानं नाम चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विनायकस्नानं पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः
ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ദിക്പാലാദി-സ്നാനം’ എന്ന 264-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 265-ാം അധ്യായം—‘വിനായക-സ്നാനം’ ആരംഭം. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—വിനായകബാധിതർക്കായി സർവ്വഫലപ്രദമായ സ്നാനവിധി ഞാൻ പറയുന്നു; വിനായകൻ കർമങ്ങളിൽ വിഘ്നവും അവയുടെ സിദ്ധി/പരിണതിയും വരുത്തുന്നതിനായി നിയുക്തനാണ്.
Verse 2
गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः स्वप्नेवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति
ഗണങ്ങളുടെ അധിപത്യം ലഭിക്കുമ്പോഴും കേശവൻ, ഈശൻ, പിതാമഹൻ പ്രസന്നരാകുമ്പോഴും, മനുഷ്യൻ സ്വപ്നത്തിൽ ജലത്തിൽ അത്യന്തം ആഴത്തിൽ മുങ്ങുകയും മുണ്ഡിതപുരുഷന്മാരെയും കാണുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 3
विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति व्रजमानस् तथात्मानं मन्यते ऽनुगतम्परैः
എന്നാൽ വിനായകബാധിതൻ മാംസഭക്ഷിയായ ജീവിയുടെ മേൽ കയറുന്നു; കൂടാതെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മറ്റുള്ളവർ പിന്തുടരുന്നു എന്നു കരുതുന്നു.
Verse 4
विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः कन्या वरं न चाप्नोति न चापत्यं वराङ्गना
മനുഷ്യൻ വിമനസ്സോടെ ഫലമില്ലാത്ത ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും കാരണമില്ലാതെ തന്നെ തളർന്നു വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു. കന്യയ്ക്ക് വരൻ ലഭിക്കില്ല; സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയ്ക്ക് സന്താനം ഉണ്ടാകില്ല.
Verse 5
आचार्यत्वं श्रोत्रियश् च न शिष्यो ऽध्ययनं लभेत् धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः
ആചാര്യത്വവും ശ്രോത്രിയത്വവും ഉണ്ടായാലും യോഗ്യശിഷ്യന് അവനിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥ പഠനം ലഭിക്കണമെന്നില്ല. അതുപോലെ ധനവാനും നിർബന്ധമായി ലാഭം നേടുന്നില്ല; ശരീരബലം മാത്രം ഉള്ളവനും കൃഷിയിൽ വിജയം നേടുന്നില്ല.
Verse 6
राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपनन्तस्य कारयेत् हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके
സ്നാപനം (അഭിഷേകസ്നാനം) നടത്തിക്കൊള്ളാതെ രാജാവിന് രാജ്യത്വം ഉറപ്പായി ലഭിക്കുകയില്ല. ഹസ്ത, പുഷ്യ, അശ്വയുജ് അല്ലെങ്കിൽ സൗമ്യ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ, വൈഷ്ണവ ശുഭകാലത്ത്, ഭദ്രപീഠത്തിൽ അത് ക്രമീകരിക്കണം.
Verse 7
गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस् तथा
മഞ്ഞ കടുക് കല്കം നെയ്യോടുകൂടെ ചേർത്ത് ശരീരത്തിൽ ഉത്സാദനം ചെയ്തവനും, അതുപോലെ തലയിൽ സർവ്വ ഔഷധികളും സർവ്വ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ലേപിച്ചവനും.
Verse 8
चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषाधौ क्षिपेत् अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्ध्रदात्
സ്നാനാന്തത്തിൽ നാലു കലശങ്ങളാൽ ‘സർവ്വൗഷധി’ ജലം ഒഴിക്കണം—(പാവന വസ്തു) അശ്വസ്ഥാനം, ഗജസ്ഥാനം, വൽമീകം (ചീമുട്ടി), നദീസംഗമം, ഹ്രദം (തടാകം) എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് എടുത്തുകൊണ്ട്.
Verse 9
मृत्तिकां रोचनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम्
ആ (പാത്രങ്ങളിൽ) മണ്ണ്, രോചന, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ഗുഗ്ഗുലു എന്നിവ ചേർക്കണം. ഇത് ഋഷിമാർ പാവനമാക്കിയ ‘സഹസ്രാക്ഷ’യും ‘ശതധാര’യും എന്ന ശുദ്ധികര ദ്രവ്യമാണ്.
Verse 10
तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते भगवन्ते वरुणो राजा भगं सूर्यो वृहस्पतिः
ആ (അഭിഷേകജലം/വിധി) കൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. പാവമാന (ശുദ്ധീകരക) മന്ത്രങ്ങൾ നിന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ. ഭഗവാൻ രാജാവായ വരുണനും, ഭഗനും, സൂര്യനും, ബൃഹസ്പതിയും നിന്നെ പവിത്രമാക്കി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.
Verse 11
भगमिन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि
ഇന്ദ്രനും വായുവും, സപ്തർഷിമാരും നിന്നെ ‘ഭഗ’ (സൗഭാഗ്യം) ദാനമാക്കി. നിന്റെ കേശങ്ങളിൽ, മുടിവിഭാഗത്തിൽ (സീമന്തം)യും ശിരോശിഖരത്തിലും ഉള്ള ഏതു ദൗർഭാഗ്യവും—അത് എല്ലാം നീങ്ങിപ്പോകട്ടെ.
Verse 12
ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नन्तु सर्वदा दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः
നെറ്റിയിൽ, കാതുകളിൽ, കണ്ണുകളിൽ—ജലം എപ്പോഴും ആ ദോഷം/അശുദ്ധി നീക്കട്ടെ. തുടർന്ന് ഗുരു ഇടത് കൈയിൽ ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ കെട്ട് എടുത്ത് അടുത്ത കർമ്മം തുടരുന്നു.
Verse 13
हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्यवैष्णवेषु शुभेषु चेति घ , ञ च साज्येनासादितस्य चेति क , छ च इमा आप इति छ , ञ स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च जुहुयान्मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च
ഹസ്ത, പുഷ്യ, അശ്വയുജ്, സൗമ്യ, വൈഷ്ണവ തുടങ്ങിയ ശുഭ നക്ഷത്ര/അവസരങ്ങളിൽ, സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ‘ഇമാ ആപഃ…’ മുതലായ നിർദ്ദേശിത മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച്, ഉദുംബരമരത്തിൽ നിന്നുള്ള ശ്രുവ (ഹോമചമചം) ഉപയോഗിച്ച് കടുകെണ്ണ ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കണം. കൂടാതെ ഇടത് കൈകൊണ്ട് തലയിൽ കുശ ധരിച്ചു കർമ്മം ആചരിക്കണം.
Verse 14
मितश् च सम्मितश् चैव तथा शालककण्टकौ कुष्माण्डो राजपुत्रश् च एतैः स्वाहासमन्वितैः
‘മിത’ ‘സമ്മിത’, കൂടാതെ ‘ശാലക’ ‘കണ്ടക’, പിന്നെ ‘കുഷ്മാണ്ഡ’ ‘രാജപുത്ര’—ഈ നാമങ്ങൾ ‘സ്വാഹാ’ ചേർത്ത് ഉച്ചരിച്ച് ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.
Verse 15
नामभिर्बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य सर्वतः
യോഗ്യമായ നാമങ്ങളും ബലി-മന്ത്രങ്ങളും, നമസ്കാരസഹിതമായി, നാലുവഴി ചേരുവിൽ ശൂർപ്പത്തിൽ ചുറ്റും കുശ പകരി ബലി സമർപ്പിക്കണം।
Verse 16
कृताकृतांस्तण्डुलांश् च पललौदनमेव च मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा
വെന്തതും വെന്തിട്ടില്ലാത്തതുമായ അരിമണികളും, മാംസയുക്തമായ ഓദനം (പലല-ഓദനം); അതുപോലെ മത്സ്യം, ചെളിയുള്ള/അശുദ്ധ വസ്തുക്കൾ, പച്ചവസ്തുക്കൾ; വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ; മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള സുരാ സമർപ്പിക്കണം।
Verse 17
मूलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुडमर्पयेत्
മുള്ളങ്കി, പൂരിക, പൂപം (വറുത്ത വിഭവം), കൂടാതെ ഐണ്ഡവിക മിഠായികളുടെ മാലകൾ; അതുപോലെ ദധ്യന്നം, പായസം, പിഷ്ടം, മോദകം, ശർക്കര (ഗുഡം) സമർപ്പിക്കണം।
Verse 18
विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततो ऽम्बिकां दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं
അതിനുശേഷം വിനായകന്റെ ജനനിയെ ഭക്തിയോടെ ഉപസ്ഥിതനായി സേവിക്കണം; തുടർന്ന് അംബികയെ പൂജിച്ച്, ദൂർവ, കടുക്, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പൂർണ്ണ അഞ്ജലിയാൽ അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം।
Verse 19
रूपं देहि यशो देहि सौभाग्यं सुभगे मम पुत्रं देहि धनं देहि सर्वान् कामांश् च देहि मे
എനിക്ക് രൂപം തരേണമേ, യശസ്സ് തരേണമേ, സൗഭാഗ്യം തരേണമേ. ഹേ ശുഭേ! എനിക്ക് പുത്രനെ തരേണമേ, ധനം തരേണമേ, എന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കേണമേ।
Verse 20
भोजयेद्ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्मफलं लभेत्
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകുകയും ഗുരുവിന് വസ്ത്രങ്ങളുടെ ഒരു ജോഡി ദാനം ചെയ്യുകയും വേണം. വിനായകനെയും ഗ്രഹദേവതകളെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ ശ്രീയും കർമഫലവും ലഭിക്കും.
Dream-omens (deep plunging into water, seeing shaven-headed men) and practical disruptions: repeated failure of initiatives, sudden collapse without cause, obstacles to marriage/progeny, loss of teaching efficacy, lack of profit, and insecurity of kingship.
Auspicious timing (Hasta, Puṣya, Aśvayuj, Saumya; Vaiṣṇava occasion), mustard-ghee unction, sarvauṣadhi and fragrance anointing, four kalaśa pourings with mixed clay/rocanā/guggulu, mantra-led abhiṣeka, mustard-oil oblation with an udumbara ladle, and a crossroads bali arranged on a winnowing tray ringed with kuśa.
By framing obstacle-removal as a dharmic, mantra-governed purification that restores right action (karma) and its fruition, it supports artha and kāma without violating dharma, thereby stabilizing the practitioner for higher sādhana oriented toward mokṣa.