Adhyaya 347

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यदोषविवेको नाम षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ अधिकत्रिशततमो ऽध्यायः एकाक्षराभिधानं अग्निर् उवाच एकाक्षराभिधनञ्च मातृकान्तं वदामि ते अ विष्णुः प्रतिषेधः स्यादा पितामहवाक्ययोः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ അലങ്കാര-പ്രകരണത്തിൽ ‘കാവ്യദോഷവിവേകം’ എന്ന 346-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 347-ാം അധ്യായമായ ‘ഏകാക്ഷരാഭിധാനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—മാതൃക (വർണമാല) സഹിതം ഏകാക്ഷര നാമങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു. ‘അ’ വിഷ്ണുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘ആ’ മുതലായവയുടെ വിനിയോഗം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രകാരം ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 2

सीमायामथाव्ययं आ भवेत्संक्रोधपीडयोः इः कामे रतिलक्ष्म्योरी उः शिवे रक्षकाद्य ऊः

പരിധി/മര്യാദയ്ക്കുള്ളിൽ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ‘ആ’ അവ്യയം. അത്യന്തം ക്രോധവും പീഡയും എന്ന അർത്ഥങ്ങളിൽ ‘ഇഃ’ പ്രയോഗിക്കുന്നു. കാമാർത്ഥത്തിലും രതി-ലക്ഷ്മി സംബന്ധത്തിലും ‘ഈ’ പ്രയോഗം. ശിവ-ശുഭാർത്ഥത്തിലും രക്ഷകരാദികളെ സൂചിപ്പിക്കുമ്പോഴും ‘ഉഃ’ ‘ഊഃ’ പ്രയോഗിക്കുന്നു।

Verse 3

ऋ शब्दे चादितौ ऋस्यात् ऌ ॡ ते वै दितौ गुहे ए देवी ऐ योगिनी स्यादो ब्रह्मा औ महेश्वरः

‘ഋ’ ശബ്ദം/ധ്വനി എന്ന അർത്ഥവും അദിതിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഌ’യും ‘ൡ’യും ദിതിയെയും ഗുഹ (ഗുഹ/ഗർഭം)യെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. ‘എ’ ദേവിയെ, ‘ഐ’ യോഗിനിയെ, ‘ഓ’ ബ്രഹ്മാവിനെ, ‘ഔ’ മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 4

अङ्कामः अः प्रशस्तः स्यात् को ब्रह्मादौ कु कुत्सिते खं शून्येन्द्रियं खङ्गो गन्धर्वे च विनायके

‘അഃ’ പ്രശസ്തം/ഉത്തമം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പ്രയോഗിക്കുന്നു. ‘ക’ ബ്രഹ്മാദികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘കു’ നിന്ദ്യ/കുത്സിത അർത്ഥം. ‘ഖ’ ശൂന്യത്തെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും (ശൂന്യസദൃശമായി) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഖംഗ’ ഗന്ധർവനെയും വിനായകൻ (ഗണേശൻ)നെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 5

गङ्गीते गो गायने स्यद् घो घण्टा किङ्किणीमुखे ताडने ङश् च विषये स्पृहायाञ्चैव भैरवे

ഗീതം (പാട്ട്) എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ‘ഗോ’; ഗായനം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ‘ഘോ’ എന്ന് പറയുന്നു. ‘ഘോ’ ഘണ്ടയും കിങ്കിണി (ചെറിയ മണി)യുടെ മുഖം/തുളയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. താഡനം/പ്രഹാരം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ‘ങശ്’; കൂടാതെ ‘ങശ്’ വിഷയം, സ്പൃഹ (ലാലസ) എന്നും ഭൈരവം (ഭയങ്കരം) എന്നും അർത്ഥങ്ങളിലും പ്രയോഗിക്കുന്നു।

Verse 6

चो दुर्जने निर्मले छश्छेदे जिर्जयने तथा जं गीते झः प्रशस्ते स्याद्बले ञो गायने च टः

‘ചോ’ ദുർജനനെയും നിർമലമായതിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഛ’ ഛേദനം, ‘ജി’ ജയം, ‘ജം’ ഗാനം, ‘ഝഃ’ പ്രശംസനീയം, ‘ഞോ’ ബലം, ‘ടഃ’ പാടൽ എന്നർത്ഥം.

Verse 7

ठश् चन्द्रमण्डले शून्ये शिवे चोद्बन्धने मतः डश् च रुद्रे ध्वनौ त्रासे ढक्वायां ढो ध्वनौ मतः

‘ഠ’ ചന്ദ്രമണ്ഡലം, ശൂന്യം, ശിവൻ, കൂടാതെ ‘ഉദ്ബന്ധന’ (ബന്ധിക്കുക/തൂക്കിവയ്ക്കുക) എന്നർത്ഥങ്ങളിൽ ഗണ്യമാണ്. ‘ഡ’ രുദ്രൻ, ധ്വനി, ഭയം; ‘ഢ’ ‘ഢക്വാ’ ഉച്ചാരണത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 8

णो निष्कर्षे निश् चये च तश् चौरे क्रोडपुच्छके भक्षणे थश्छेदने दो धारणे शोभने मतः

‘ണോ’ നിഷ്കർഷം/പുറത്തെടുക്കൽ എന്നർത്ഥത്തിൽ. ‘നിശ്’ നിശ്ചയം. ‘തശ്’ കള്ളനും വരാഹത്തിന്റെ വാലും. ‘ഭ’ ഭക്ഷണം, ‘ഥ’ ഛേദനം, ‘ദോ’ ധാരണം/ആധാരം കൂടാതെ ശോഭ/അലങ്കാരം—എന്നിങ്ങനെ അഭിപ്രായം.

Verse 9

ब्रह्मकाद्य ऊरिति ख प्रशान्तःस्यादिति ख धने इति ञ धो धातरि चधूस्तूरे नो वृन्दे सुगते तथा प उपवने विख्यातः फश् च झञ्झानिले मतः

‘ഖ’ ‘ഊരി’ (നിശ്ചയമായി/അധികമായി) എന്നും ‘പ്രശാന്ത’ എന്നും, കൂടാതെ ‘ബ്രഹ്മക’ മുതലായ പ്രസംഗങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ‘ഞ’ ധനം. ‘ധോ’ ധാതൃ/ആധാരകൻ. ‘ധൂഃ’ കള്ളൻ. ‘നോ’ വൃന്ദം/സംഘം എന്നും ‘സുഗത’ (നന്നായി പോയവൻ) എന്നും. ‘പ’ ഉപവനം (തോട്ടം/കാവ്) എന്നർത്ഥത്തിൽ പ്രസിദ്ധം. ‘ഫശ്’ ഝഞ്ഞാവാതസദൃശമായ കാറ്റ് (ഝঞ്ഝാനില) എന്നാണ് അഭിപ്രായം.

Verse 10

फुः फुत्कारे निष्फले च विः पक्षी भञ्च तारके मा श्रीर्मानञ्च माता स्याद्याग यो यातृवीरणे

‘ഫുഃ’ ഫുത്കാരം (ശ്വാസത്തോടെ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദം) എന്നും നിഷ്ഫലം എന്നും. ‘വിഃ’ പക്ഷി. ‘ഭഞ്’ നക്ഷത്രം/ഗ്രഹം. ‘മാ’ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) എന്നും മാതാവ് എന്നും. ‘യാഗ’ യജ്ഞാർപ്പണം/വിധി; ‘യഃ/യോ’ യാത്രികനും യുദ്ധവീരനും എന്നർത്ഥം.

Verse 11

रो बह्नौ च लः शक्रे च लो विधातरि ईरितः विश्लेषणे वो वरुणे शयने शश् च शं सुखे

‘രോ’ എന്ന അക്ഷരം വഹ്നി (അഗ്നി)യെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ലഃ’ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നർത്ഥം. ‘ലോ’ വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) എന്നു പ്രഖ്യാപിതം. ‘വോ’ വിശ്ലേഷണം/വിഭജനം സൂചകം. ‘വ’ വരുണനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ശശ്’ ശയനം/നിദ്ര എന്നർത്ഥം. ‘ശം’ സുഖവും ക്ഷേമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 12

षः श्रेष्ठे सः परोक्षे च सालक्ष्मीः सं कचेमतः धारणे हस् तथा रुद्रे क्षः क्षत्त्रे चाक्षरे मतः

‘ഷഃ’ ശ്രേഷ്ഠം എന്നർത്ഥം. ‘സഃ’ പരോക്ഷ/ഗൂഢം എന്നർത്ഥം. ‘സാ’ ലക്ഷ്മീസഹിതം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ‘സം’ കചം (മുടി/കേശം) സൂചിപ്പിക്കുന്നു എന്നു മാന്യം. ‘ഹസ്’ ധാരണ അർത്ഥകവും, രുദ്രവാചകവും. ‘ക്ഷഃ’ ക്ഷത്രം (രാജശക്തി) സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അക്ഷരഗണനയിലും ഇത് ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 13

क्षो नृसिंहे हरौ तद्वत् क्षेत्रपालकयोरपि मन्त्र एकाक्षरो देवो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

‘ക്ഷോ’ എന്ന ഏകാക്ഷര മന്ത്രം നൃസിംഹനോടും ഹരിയോടും വിനിയോഗിക്കേണ്ടത്; അതുപോലെ രണ്ടു ക്ഷേത്രപാലകരോടും പ്രയോഗ്യമാണ്. ഈ ദൈവസ്വരൂപ ഏകാക്ഷര മന്ത്രം ഭുക്തി (ഐശ്വര്യം)യും മുക്തിയും—ഇരണ്ടും നൽകുന്നു.

Verse 14

हैहयशिरसे नमः सर्वविद्याप्रदो मनुः अकाराद्यास् तथा मन्त्रा मातृकामन्त्र उत्तमः

ഹൈഹയശിരസ്സിന് നമസ്കാരം. ഈ മനു (മന്ത്രസൂത്രം) സർവ്വവിദ്യകൾ നൽകുന്നതാണ്. അതുപോലെ ‘അ’കാരത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ—ഉത്തമമായ മാതൃകാ (വർണമാല) മന്ത്രം—എന്നും (ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു).

Verse 15

एकपद्मे ऽर्चयेदेतान्नव दुर्गाश् च पूजयेत् भगवती कात्यायनी कौशिकी चाथ चण्डिका

ഒരു പദ്മ-യന്ത്രത്തിൽ ഇവരെ അർച്ചിക്കണം; കൂടാതെ നവദുർഗകളെയും പൂജിക്കണം—അഥവാ ഭഗവതി, കാത്യായനി, കൗശികീ, കൂടാതെ ചണ്ഡികാ (ഇത്യാദി).

Verse 16

प्रचण्डा सुरनायिका उग्रा पार्वती दुर्गया ॐ चण्डिकायै विद्महे भगवत्यै धीमहि तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् क्रमादि तु षडङ्गं स्याद्गणो गुरुर्गुरुः क्रमात्

അവൾ പ്രചണ്ഡാ, സുരനായിക, ഉഗ്രാ, പാർവതി, ദുർഗ്ഗ. “ഓം—ചണ്ഡികയെ വിദ്മഹേ, ഭഗവതിയെ ധീമഹി; ആ ദുർഗ്ഗ ഞങ്ങളെ പ്രചോദയാത്.” ക്രമമായി ഷഡംഗ-ന്യാസം പ്രയോഗിക്കണം; ഛന്ദോഗണം ‘ഗുരു-ഗുരു’ ക്രമം.

Verse 17

अजितापराजिता चाथ जया च विजया ततः कात्यायनी भद्रकाली मङ्गला सिद्धिरेवती

അനന്തരം അവൾ അജിതാ, അപരാജിതാ; കൂടാതെ ജയാ, വിജയാ; പിന്നെ കാത്യായനീ, ഭദ്രകാളീ, മംഗളാ, സിദ്ധി, രേവതീ എന്നിങ്ങനെയും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 18

सिद्धादिवटुकाः पूज्या हेतुकश् च कपालिकः एकपादो भीमरूपो दिक्पालान्मध्यतो नव

സിദ്ധ മുതലായ വടുകന്മാരെ പൂജിക്കണം; അതുപോലെ ഹേതുകനും കപാലികനും. ഏകപാദനും ഭീമരൂപനും—ദിക്പാലന്മാരുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ഒൻപത് (ദേവ/അനുചര)ങ്ങൾ.

Verse 19

ह्रीं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहामन्त्रार्थसिद्धये गौरी पूज्या च धर्माद्याः स्कन्दाद्याः शक्तयो यजेत्

മന്ത്രാർത്ഥസിദ്ധിക്കായി “ഹ്രീം—ദുർഗ്ഗേ ദുർഗ്ഗേ രക്ഷിണി സ്വാഹാ” എന്നു ജപിക്കണം. ഗൗരിയെയും പൂജിക്കണം; കൂടാതെ ധർമാദി, സ്കന്ദാദി ശക്തികളെയും യജിക്കണം/പൂജിക്കണം.

Verse 20

प्रज्ञा ज्ञाना क्रिया वाचा वागीशी ज्वालिनी तथा कामिनी काममाला च इन्द्राद्याः शक्तिपूजनं

പ്രജ്ഞാ, ജ്ഞാനാ, ക്രിയാ, വാചാ, വാഗീശീ, ജ്വാലിനീ, കാമിനീ, കാമമാലാ എന്നീ ശക്തികൾക്കും, കൂടാതെ ഇന്ദ്രാദി ശക്തികൾക്കും പൂജ അർപ്പിക്കണം.

Verse 21

ओंगं स्वाहा मूलमन्त्रो ऽयं गं वा गणपतये नमः षडङ्गो रक्तशुक्लश् च दन्ताक्षपरशूतकटः

“ഓം ഗം സ്വാഹാ”—ഇതാണ് മൂലമന്ത്രം; അല്ലെങ്കിൽ “ഗം, ഗണപതയേ നമഃ” എന്നും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഷഡംഗ-ന്യാസരൂപം രക്ത-ശുക്ലവർണ്ണം; ദന്തം, ജപമാല, പരശു, അങ്കുശം ധരിക്കുന്നു।

Verse 22

समोदको ऽथ गन्धादिगन्धोल्कायेति च क्रमात् गजो महागणपतिर्महोल्कः पूज्य एव च

അനന്തരം ക്രമമായി “സമോദക” എന്നും “ഗന്ധാദി-ഗന്ധോൽകാ” എന്നും; കൂടാതെ “ഗജ”, “മഹാഗണപതി”, “മഹോൽക” എന്നീ നാമങ്ങളാലും ആഹ്വാനം ചെയ്ത് പൂജിക്കണം—അവൻ തീർച്ചയായും പൂജ്യൻ।

Verse 23

कुष्माण्डाय एकदन्तत्रिपुरान्तकाय श्यामदन्तविकटहरहासाय लम्बनाशाननाय पद्मदंष्ट्राय मेघोल्काय धूमोल्काय वक्रतुण्दाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय भुजगेन्द्रहाराय शशाङ्कधराय गणाधिपतये स्वाहा एतैर् मनुभिः स्वाहान्तैः पूज्य तिलहोमादिनार्थभाक् काद्यैर् वा वीजसंयुक्तैस्तैर् आद्यैश् च नमो ऽन्तकैः

“കുഷ്മാണ്ഡായ സ്വാഹാ; ഏകദന്ത-ത്രിപുരാന്തകായ സ്വാഹാ; ശ്യാമദന്ത-വികട-ഹരഹാസായ സ്വാഹാ; ലംബനാശാനനായ സ്വാഹാ; പദ്മദംഷ്ട്രായ സ്വാഹാ; മേഘോൽകായ സ്വാഹാ; ധൂമോൽകായ സ്വാഹാ; വക്രതുണ്ഡായ സ്വാഹാ; വിഘ്നേശ്വരായ സ്വാഹാ; വികടോത്കടായ സ്വാഹാ; ഗജേന്ദ്രഗമനായ സ്വാഹാ; ഭുജഗേന്ദ്രഹാരായ സ്വാഹാ; ശശാങ്കധരായ സ്വാഹാ; ഗണാധിപതയേ സ്വാഹാ।” ഈ ‘സ്വാഹാ’ അന്തമന്ത്രങ്ങളാൽ പൂജിച്ചാൽ എള്ള്-ഹോമം മുതലായ കര്‍മങ്ങൾക്ക് അർഹത ലഭിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ ‘ക’ മുതലായ അക്ഷരങ്ങളോടു ചേർന്ന ബീജമന്ത്രങ്ങളാലും, മുൻപറഞ്ഞ ‘നമഃ’ അന്ത നാമങ്ങളാലും പൂജിക്കാം।

Verse 24

मन्त्राः पृथक् पृथग्वा स्युर्द्विरेफद्विर्मुखाक्षिणः* कात्यायनं अकन्द आह यत्तद्व्याकरणं वदे

മന്ത്രങ്ങൾ വേർവേറായി, ഒന്നൊന്നായി ജപിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ ‘രേഫ’ (ർ) ഇരട്ടിയാക്കി, ‘മുഖ’യും ‘അക്ഷി’യും വിഭാഗത്തിലുള്ള അക്ഷരങ്ങളും ഇരട്ടിയാക്കി വിന്യസിക്കാം. അകന്ദൻ ഇതിനെ കാത്യായനമതമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു; അതിനാൽ ആ വ്യാകരണനിയമം ഞാൻ പറയുന്നു।