Adhyaya 140
Adhyāya 140 — वश्यादियोगाः (Vaśyādi-yogāḥ): Sixteen-Square Diagram, Herb-Lists, and Encoded Formulas for Subjugation, Protection, and Prosperity
ഭഗവാൻ അഗ്നി ‘വശ്യാദി-യോഗ’ എന്ന സാങ്കേതിക കർമസമൂഹം വിശദീകരിക്കുന്നു—വശ്യീകരണം, ആകർഷണം മുതലായ ഫലങ്ങൾക്കായി ദ്വ്യഷ്ടപദ (പതിനാറ് ചതുരങ്ങൾ) യന്ത്രത്തിൽ ക്രമീകരിച്ച വിധികൾ. തുടക്കത്തിൽ പാണ്ഡുലിപി-ബോധമുള്ള ശീർഷകവും പാഠഭേദസൂചനകളും, തുടർന്ന് ദ്രവ്യ-ഔഷധ പട്ടികയിൽ ഭൃംഗരാജ, സഹദേവി, പുത്രഞ്ജീവ/കൃതാഞ്ജലി, വിഷ്ണുക്രാന്താ/ശിതാർക്കക തുടങ്ങിയ പേരുകളും പര്യായങ്ങളും വരുന്നു—ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രായോഗിക ഔഷധജ്ഞാനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. പിന്നെ ഋത്വിജ്, നാഗ, മുനി/മനു, ശിവ, വസു, ദിക്, രസ, വേദ, ഗ്രഹ, ഋതു, സൂര്യ, ചന്ദ്ര എന്നീ പദദേവതകളും വിഭാഗങ്ങളും അനുസരിച്ച് യന്ത്രത്തിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡതത്ത്വങ്ങളെ ദേഹബന്ധത്തോടെ മാപ്പ് ചെയ്യുന്നു. ക്രമമായി ധൂപം, ഉദ്വർത്തനം, അഞ്ജനം, സ്നാനം, പല ലേപങ്ങൾ; സർവകാര്യ ധൂപത്തിന്റെ പ്രത്യേക മഹത്വവും അഭ്യക്ത സാധകനു മാനലാഭവും പറയുന്നു. ഗൃഹസുഗന്ധനം, നേത്രാഞ്ജനം, സ്നാനം, ഭക്ഷണം, പാനം, തിലകം തുടങ്ങിയ പ്രയോഗഭേദപ്രകാരം മന്ത്ര-ദ്രവ്യസമൂഹങ്ങൾ വേർതിരിക്കുന്നു; അവസാനം വശ്യ, ശസ്ത്രസ്തംഭനം, ജലസുരക്ഷ, ഗർഭലാഭം, പ്രസവസൗകര്യം, പുത്രപ്രാപ്തി എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഗുടികകളും ലേപങ്ങളും, കൂടാതെ ഭൂത-സംഖ്യ ശൈലിയിൽ ദ്രവ്യസംഖ്യാ-സങ്കേതങ്ങളും നൽകുന്നു. ഉപസംഹാരത്തിൽ ഋത്വിജ്-പദത്തിന് നിശ്ചയിച്ച ഔഷധികളുടെ പ്രഭാവം ഉറപ്പാക്കി, അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ പവിത്രവും ക്രമബദ്ധവുമായ തന്ത്രശാസ്ത്രസ്വഭാവം സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is a sixteen-square diagrammatic grid used to write/assign names or ingredients; the chapter frames vaśyādi procedures through this structured yantra-like layout with deity and category placements.
It sequences dhūpa (fumigation), udvartana (unction), añjana (collyrium), snāna (bathing), multiple lepa (pastes), and guṭikā (pills), each tied to specific formula-groups and intended effects.
It combines manuscript awareness, pharmacological synonym lists, cosmological deity-mapping (tithi/graha/dik/ṛtu), and operational instructions for outcomes ranging from protection to fertility—treating applied science as sacred revelation.
Yes. It employs encoded expressions (bhūta-saṅkhyā style), such as triṣoḍaśa-diśā-vāṇa and other compound-number markers, to indicate measures or ingredient groupings within lepa/guṭikā preparations.