Adhyaya 210
Mahā-dānāni (The Great Gifts) — Ṣoḍaśa Mahādāna, Meru-dāna, and Dhenū-dāna Procedure
ദാനലക്ഷണങ്ങൾ പറഞ്ഞതിന് ശേഷം അഗ്നിദേവൻ മഹാദാനങ്ങളെ ക്രമബദ്ധമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. തുലാപുരുഷം, ഹിരണ്യഗർഭം മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഷോഡശ മഹാദാനങ്ങൾ അദ്ദേഹം എണ്ണിപ്പറയുന്നു—ബ്രഹ്മാണ്ഡ മാതൃക, കല്പവൃക്ഷം/കല്പലത, ഗോ-സഹസ്രം, സ്വർണ്ണകാമധേനു, അശ്വം, രഥം മുതലായ സ്വർണ്ണനിർമ്മിത ദാനങ്ങൾ, കൂടാതെ വിശ്വചക്രം, സപ്തസമുദ്ര മാതൃക പോലുള്ള ആചാരാർപ്പണങ്ങൾ. തുടർന്ന് ‘മേരു-ദാനം’ പർവ്വതദാനമായി—ധാന്യം, ഉപ്പ്, ശർക്കര/ഗുഡം, സ്വർണം, എള്ള്, പരുത്തി, നെയ്യ്, വെള്ളി, പഞ്ചസാര എന്നിവ ദ്രോണം, ഭാര, പലം, തുലാ തുടങ്ങിയ കൃത്യമായ അളവുകളിൽ മണ്ഡപ-മണ്ഡലത്തിൽ ദേവപൂജയ്ക്കുശേഷം ഒരുക്കി യോഗ്യബ്രാഹ്മണന് സമർപ്പിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പിന്നെ പത്ത് ധേനൂ-ദാനങ്ങൾ (ഗുഡ-, ഘൃത-, തില-, ജല-, ക്ഷീര-, മധു-ധേനൂ മുതലായവ) — കലശങ്ങളിലോ കൂമ്പാരങ്ങളിലോ നിർമ്മിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ, ദിശാനിയമം (പശു കിഴക്കുമുഖം, പാദങ്ങൾ വടക്കോട്ടു), പ്രത്യേകിച്ച് ഗുഡധേനുവിന്റെ വസ്തു, വർണ്ണം, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സൂക്ഷ്മ പ്രതിമാവിധാനം. ലക്ഷ്മീകേന്ദ്ര മന്ത്രങ്ങളാൽ ധേനുരൂപ ദേവിയെ സ്വാഹാ/സ്വധാ എന്നും വിശ്വശക്തികളുമായി ഏകീകരിച്ചും ദാനം സമാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ സ്വർഗ്ഗലാഭം, കപിലാ ഗോ-ദാനത്തിലൂടെ വംശോന്നതി, മരണസമീപം വൈതരണീ-ധേനൂ യമദ്വാരത്തിൽ കടക്കാൻ സഹായം—എന്നിങ്ങനെ വിധിശുദ്ധിയെ മോക്ഷാശ്വാസവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It standardizes ritual charity through exact metrology and grading—droṇa/āḍhaka for capacity and pala/tulā/bhāra for weight—applied to Meru-dāna ‘mountain’ heaps and to the modeled dhenū-gifts, including orientation, materials, and recipient protocol.
By converting wealth into a consecrated act—performed with worship, mantras, and correct measures—it frames dāna as a purifier that yields puṇya, śānti, and eligibility for Bhukti and Mukti, culminating in death-proximate rites (Vaitaraṇī-dāna) aimed at safe passage beyond Yama’s threshold.