Adhyaya 120

Verse 1

झ च स्वादूदका द्वित्रिगुणेति ख , छ च स्वादूदका तु द्विगुणेति घ , ज च स्वादूदका तु द्विगुणेति ग , ङ च पञ्चाशत्कोटिविस्तृतेति छ अथ विंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः भुवनकोषः अग्निर् उवाच विस्तारस्तु स्मृतो भूमेः सहस्राणि च सप्ततिः उच्छ्रायो दशसाहस्रं पातालञ्चैकमेककं

ഛന്ദോ-സൂചനയിൽ— ‘ഝ’: “സ്വാദൂദകാ ദ്വി-ത്രിഗുണവ്യാപ്തി”; ‘ഛ’: “(ഇത്) അമ്പത് കോടി വരെ വ്യാപ്തം.” ഇനി 120-ാം അധ്യായം ‘ഭുവനകോശം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു— ഭൂമിയുടെ വ്യാപ്തി എഴുപതിനായിരം (യോജന) എന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു; ഉയരം പത്തിനായിരം; ഓരോ പാതാളത്തിനും തോറും ആയിരം (യോജന) അളവാണ്.

Verse 2

अतलं वितलञ्चैव नितलञ्च गभस्तिमत् महाख्यं सुतलञ्चाग्र्यं पातालञ्चापि सप्तमं

അതലം, വിതലം, നിതലം; തുടർന്ന് ഗഭസ്തിമത്; മഹാഖ്യ; ശ്രേഷ്ഠമായ സുതലം; ഏഴാമതായി പാതാളം— ഇവയാണ് ഏഴ് അധോലോകങ്ങൾ.

Verse 3

कृष्णपीतारुणाः शुक्लशर्कराशैलकाञ्चनाः भूमयस्तेषु रम्येषु सन्ति दैत्यादयः सुखं

അവിടെ കൃഷ്ണ, പീത, അരുണ വർണ്ണങ്ങളായ ഭൂമികൾ ഉണ്ട്; കൂടാതെ വെളുത്ത കല്ലുകണങ്ങൾ, പർവ്വതപ്രദേശങ്ങൾ, സ്വർണമയമായ നിലവും ഉണ്ട്. ആ മനോഹര പ്രദേശങ്ങളിൽ ദൈത്യാദികൾ സുഖത്തോടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 4

पातालानामधश्चास्ते शेषो विष्णुश् च तामसः गुणानन्त्यात्स चानन्ततः शिरसा धारयन्महीं

പാതാളങ്ങളുടെയും താഴെ ശേശൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; താമസ (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ) ഭാവത്തിൽ അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഗുണങ്ങൾ അനന്തമായതിനാൽ അവൻ ‘അനന്തൻ’; തന്റെ ശിരസ്സിൽ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നു.

Verse 5

भुवो ऽधो नरका नैके न पतेत्तत्र वैष्णवः रविणा भासिता पृथ्वी यावत्तायन्नभो मतं

ഭൂമിയുടെ താഴെ അനേകം നരകലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; വൈഷ്ണവൻ അവിടേക്ക് പതിക്കുകയില്ല. മുകളിൽ ആകാശം എത്രത്തോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നുവോ അത്രകാലം സൂര്യപ്രകാശം ഭൂമിയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ് അഭിപ്രായം.

Verse 6

भूमेर्योजनलक्षन्तु विशिष्ठरविमण्डलं रवेर् लक्षेण चन्द्रश् च लक्षान्नाक्षत्रमिन्दुतः

ഭൂമിയെ അപേക്ഷിച്ച് സൂര്യമണ്ഡലത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ഒരു ലക്ഷം യോജനയെന്ന് പറയുന്നു. സൂര്യനെ അപേക്ഷിച്ച് ചന്ദ്രൻ ഒരു ലക്ഷം (യോജന); ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് നക്ഷത്രമണ്ഡലവും ഒരു ലക്ഷം (യോജന) എന്നുമാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.

Verse 7

द्विलक्षाद्भाद्बुधश्चास्ते बुधाच्छुक्रो द्विलक्षतः द्विलक्षेण कुजः शुक्राद्भौमाद् द्विलक्षतो गुरुः

ഭാ (സൂര്യൻ) മുതൽ രണ്ട് ലക്ഷം ദൂരത്ത് ബുധൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ബുധനിൽ നിന്ന് രണ്ട് ലക്ഷം ദൂരത്ത് ശുക്രൻ. ശുക്രനിൽ നിന്ന് രണ്ട് ലക്ഷം ദൂരത്ത് കുജൻ (ചൊവ്വ); ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) മുതൽ രണ്ട് ലക്ഷം ദൂരത്ത് ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 8

गुरोर्द्विलक्षतः सौरित्ल्लक्षात्सप्तर्षयः शनेः लक्षाद् ध्रुवो ह्य् ऋषिभ्यस्तु त्रैलोक्यञ्चोच्छ्रयेण च

ഗുരുവിൽ നിന്ന് രണ്ട് ലക്ഷം ദൂരത്ത് സൗരി (ശനി) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ശനിയിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം ദൂരത്ത് സപ്തർഷികൾ. ഋഷികളിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം അകലത്ത് ധ്രുവൻ; അതിനുമീതെ കൂടുതൽ ഉയരത്തിൽ ത്രൈലോക്യം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 9

ध्रुवात् कोट्या महर्लोको यत्र ते कल्पवासिनः जनो द्विकोटितस्तस्माद्यत्रासन् सनकादयः

ധ്രുവത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കോടി (പത്ത് മില്യൺ യോജന) ദൂരത്തിൽ മഹർലോകം; അവിടെ കല്പാന്തം വരെ വസിക്കുന്ന സത്തകൾ പാർക്കുന്നു. അവിടെ നിന്ന് ഇരട്ട ദൂരത്തിൽ ജനലോകം; അവിടെ സനകാദി ആദി ഋഷിമാർ വസിക്കുന്നു.

Verse 10

जनात्तपश्चाष्तकोट्या वैराजा यत्र देवताः षणवत्या तु कोटीनान्तपसः सत्यलोककः

എട്ട് കോടി തപസ്സിന്റെ മാനത്തോടെ ജനലോകം പ്രാപ്യമാകുന്നു; അവിടെ വൈരാജ എന്ന ദേവതകൾ വസിക്കുന്നു. തൊണ്ണൂറ്റാറ് കോടി തപസ്സിന്റെ മാനത്തോടെ സത്യലോകം പ്രാപ്യമാകുന്നു.

Verse 11

अपुनर्मारका यत्र ब्रह्मलोको हि स स्मृतः पादगम्यस्तु भूल्लोको भुवः सूर्यान्तरः स्मृतः

എവിടെ വീണ്ടും മരണത്തിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവ് ഇല്ലയോ, ആ ലോകം ബ്രഹ്മലോകം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂലോകം പാദഗമ്യമെന്നു പറയുന്നു; ഭുവഃലോകം സൂര്യൻ വരെയുള്ള അന്തരപ്രദേശമെന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 12

स्वर्गलोको ध्रुवान्तस्तु नियुतानि चतुर्दश एतदण्डकटाहेन वृतो ब्रह्माण्डविस्तरः

സ്വർഗ്ഗലോകം ധ്രുവാന്തം വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ അളവ് പതിനാലു നിയുതങ്ങളെന്ന് പറയുന്നു. ഈ അണ്ഡ-കടാഹംകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 13

वारिवह्न्यनिलाकाशैस्ततो भूतादिना वहिः वृतं दशगुणैर् अण्डं भूतादिर्महता तथा

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാണ്ഡം പുറത്ത് നിന്ന് ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിവകൊണ്ട് ആവൃതമാണ്. അവയ്ക്കപ്പുറം പത്തിരട്ടിയളവിൽ ഭൂതാദി തത്ത്വം അണ്ഡത്തെ പൊതിയുന്നു; ഭൂതാദിയും അതുപോലെ മഹത് തത്ത്വംകൊണ്ട് ആവൃതമാണ്.

Verse 14

दशोत्तराणि शेषाणि एकैकस्मान्मामुने महान्तञ्च समावृत्य प्रधानं समवस्थितं

ഹേ മുനേ, പത്തും അതിലധികവും ആയ ശേഷിക്കുന്ന തത്ത്വങ്ങൾ മുൻപുള്ളതിൽ നിന്ന് ഓരോന്നായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; മഹത്തെയും പൊതിഞ്ഞുകൊണ്ട് പ്രധാനം (ആദി പ്രകൃതി) മൂലാധാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 15

अनन्तस्य न तस्यान्तः सङ्ख्यानं नापि विद्यते हेतुभूतमशेषस्य प्रकृतिः सा परा मुने

അനന്തത്തിനൊരു അന്തമില്ല; അതിനെ എണ്ണിക്കൂട്ടാനും കഴിയില്ല. ഹേ മുനേ, ആ പരമ പ്രകൃതിയാണ് എല്ലാറ്റിന്റെയും നിർവശേഷ കാരണാധാരം.

Verse 16

असङ्ख्यातानि शाण्डानि तत्र जातानि चेदृशां दारुण्यग्निर्यथा तैलं तिले तद्वत् पुमानिति

അവിടെ അത്തരക്കാരുടെ വേണ്ടി അസംഖ്യ ‘ശാണ്ഡ’ങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു; ക്രൂരമായ അഗ്നി എള്ളിൽ നിന്ന് എണ്ണ പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നതുപോലെ, ആ യാതന മനുഷ്യന്റെ സാരത്തെ പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നു—എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 17

प्रधाने च स्थितो व्यापी चेतनात्मात्मवेदनः प्रधानञ्च पुमांश् चैव सर्वभूतात्मभृतया

പ്രധാനത്തിലുമെല്ലാം വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്ന ചേതനാത്മാവ് സ്വാത്മവേദനയാൽ സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നവൻ; അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവായി പ്രധാനംയും പുരുഷനെയും ധാരണം ചെയ്യുന്നു।

Verse 18

विष्णुशक्त्या महाप्राज्ञ वृतौ संश्रयधर्मिणौ तयोः सैव पृथग्भावे कारणं संश्रयस्य च

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ, വിഷ്ണുവും അവന്റെ ശക്തിയും പരസ്പരം പൊതിഞ്ഞതുപോലെയും ആശ്രയധർമ്മികളുമായിരിക്കുന്നു; അവരുടെ വേർതിരിഞ്ഞതായി പ്രതീതിയാകുന്നതിനും ആശ്രയബന്ധത്തിനും കാരണമാകുന്നതും അതേ ശക്തിയാണ്।

Verse 19

अ वै इति ङ अयुतानि इति ज सङ्ख्यानं नैव विद्यते इति घ , झ च सङ्ख्यानं न च विद्यते इति ग पुमानपि इति घ , झ च प्रधाने ऽवस्थितं इति ख , ग , ङ च सर्वभूतानुभूतया इति ङ द्वयोरिति झ क्षोभकारणभूतश् च सर्गकाले महामुने यथा शैत्यं जले वातो विभर्ति कणिकागतं

‘അ’യും ‘വൈ’യും ങ-സൂചകത്താൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ‘അയുതാനി’ ജ-സൂചകത്താൽ. ‘സംഖ്യ ഒരിക്കലും അറിയപ്പെടുന്നില്ല’ എന്നത് ഘയും ഝയും കൊണ്ട്, ‘സംഖ്യ അറിയപ്പെടുന്നില്ല’ എന്നത് ഗ കൊണ്ട് സൂചിതം. ‘പുമാനപി’ എന്നും ഘ-ഝകളാൽ. ‘പ്രധാനത്തിൽ സ്ഥിതം’ ഖ, ഗ, ങകളാൽ; ‘സർവ്വഭൂതാനുഭൂതയാ’ ങയാൽ; ‘ദ്വയോഃ’ ഝയാൽ. സൃഷ്ടികാലത്ത് അതേ ക്ഷോഭകാരണം, മഹാമുനേ—ജലത്തിൽ സൂക്ഷ്മകണങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്ന ശൈത്യത്തെ വായു വഹിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 20

जगच्छक्तिस् तथा विष्णोः प्रधानप्रतिपादिकां विष्णुशक्तिं समासाद्य देवाद्याः सम्भवन्ति हि

ജഗത്‌ശക്തിയും വിഷ്ണുവിന്റേതുതന്നെ; അതാണ് പ്രധാനം പ്രതിപാദിക്കുന്ന (അതായിത്തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന) ശക്തി. വിഷ്ണുവിന്റെ ആ ശക്തിയെ പ്രാപിച്ച് ദേവാദികൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 21

स च विष्णुः स्वयं ब्रह्म यतः सर्वमिदं जगत् योजनानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

ആ വിഷ്ണുവേ സ്വയം ബ്രഹ്മം; അവനിൽ നിന്നാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഭാസ്കരന്റെ (സൂര്യന്റെ) രഥം ഒൻപതിനായിരം യോജന അളവുള്ളതാണ്.

Verse 22

ईशादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो मुनिसत्तम

മുനിസത്തമാ, അതുപോലെ ഇതിന്റെ ഈശ-ദണ്ഡം (നിയന്ത്രക ദണ്ഡം) അളവിൽ ഇരട്ടിയാകുന്നു.

Verse 23

सार्धकोटिस् तथा सप्तनियुतान्यधिकानि वै अप्_१२००२२चेयोजनानान्तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितं त्रिनाभिमतिपञ्चारं षण्णेमि द्व्ययनात्मकं

അതിന്റെ അക്ഷം (ധുരം) ഒന്നര കോടി കൂടാതെ ഏഴ് നിയുത യോജന അളവുള്ളതാണ്. ആ അക്ഷത്തിൽ ഒരു ചക്രം സ്ഥാപിതം—മൂന്ന് നാഭികളുള്ളത്, അമ്പത് ആരങ്ങളുള്ളത്, ആറു നേമികളുള്ളത്, കൂടാതെ ദ്വയനാത്മകം (രണ്ട് പാളി/രണ്ട് ഗതി-യുക്തം).

Verse 24

संवत्सरमयं कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितं चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयक्षो विवस्वतः

സമ്പൂർണ്ണ കാലചക്രം സംവത്സരമയമായിട്ടാണ് സ്ഥാപിതം. വിവസ്വാൻ (സൂര്യൻ) സംബന്ധിച്ച് ദ്വിതീയ ക്ഷണമാനമായി നാല്പതിനായിരം (ഏകകങ്ങൾ) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य महामते अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणन्तदद्युगार्धयोः

ഹേ മഹാമതേ, സ്യന്ദനത്തിന്റെ (രഥത്തിന്റെ) അളവ് അഞ്ചും അരയും (ഏകകങ്ങൾ) അധികമായിരിക്കണം. ഇരുവശത്തെയും അക്ഷദൈർഘ്യമാണ് മാനദണ്ഡം; അതേ മാനദണ്ഡം യുഗത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിനും ബാധകം.

Verse 26

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धञ्च ध्रुवाधारं रथस्य वै हयाश् च सप्त छन्दांसि गायत्र्यादीनि सुव्रत

അക്ഷം ഹ്രസ്വമാണ്; യുഗത്തിന്റെ അർദ്ധവും ഹ്രസ്വമാണ്; ധ്രുവാധാരമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ രഥത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ഹേ സുവ്രത, അശ്വങ്ങൾ ഏഴ് വൈദിക ഛന്ദസ്സുകൾ—ഗായത്രി മുതലായവ.

Verse 27

उदयास्तमनं ज्ञेयं दर्शनादर्शनं रवेः यावन्मात्रप्रदेशे तु वशिष्ठो ऽवस्थितो ध्रुवः

സൂര്യന്റെ ദർശനവും അദർശനവും തന്നെയാണ് ഉദയവും അസ്തമയവും എന്ന് അറിയണം. ദൃശ്യപരിധിയുടെ അളവുള്ള പ്രദേശത്ത് വശിഷ്ഠ നക്ഷത്രം ധ്രുവമായി (ധ്രുവതാരയായി) സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 28

स्वयमायाति तावत्तु भूमेराभूतसम्प्लवे ऊर्धोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र व्यवस्थितः

ഭൂമിയുടെ പ്രളയം സംഭവിക്കുന്നതുവരെ അത് (ആ ധ്രുവസ്ഥാനം) സ്വയം അവിടേക്ക് എത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു—ഋഷിമാരിലും മുകളിലുള്ള, ഉത്തരദിക്കിലെ ഉയർന്ന പ്രദേശത്ത്, ധ്രുവൻ സ്ഥാപിതനായിടത്ത്.

Verse 29

एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भास्वरं निर्धूतदोषपङ्कानां यतीनां स्थानमुत्तमं

ഇത് ദിവ്യമായ വിഷ്ണുപദം—ആകാശത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ, ദീപ്തമായ ലോകം—ദോഷരൂപമായ ചെളി പൂർണ്ണമായി നീക്കിയ യതികളുടെ പരമോന്നത സ്ഥാനമാണ്.

Verse 30

भूमेराहूतसम्प्लवे इति घ , ज च ततो गङ्गा प्रभवति स्मरणात् पाशनाशनी दिवि रूपं हरेर्ज्ञेयं शिशुमाराकृति प्रभो

‘ഭൂമിക്കായി ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ട സമ്പ്ലവത്തിൽ’—എന്ന് പാഠപരമ്പര സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ഗംഗ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവളെ സ്മരിക്കുന്നതുമാത്രം ബന്ധനപാശം നശിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ, പ്രഭോ, ആകാശത്തിലെ ഹരിയുടെ രൂപം ശിശുമാര-ആകൃതിയെന്നു (നക്ഷത്രരൂപമായി) അറിയണം.

Verse 31

स्थितः पुच्छे ध्रुवस्तत्र भ्रमन् भ्रामयति ग्रहान् स रथो ऽधिष्ठिता देवैर् आदित्यैर् ऋषिभिर्वरैः

അവിടെ ആ (ശിശുമാര-രൂപത്തിന്റെ) വാൽഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന ധ്രുവൻ ഭ്രമണം ചെയ്ത് ഗ്രഹങ്ങളെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു. ആ രഥത്തെ ദേവന്മാർ—ആദിത്യരും ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാരും—അധിഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 32

गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः हिमोष्णवारिवर्षाणां कारणं भगवान् रविः

ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, കൂടാതെ ഗ്രാമണികൾ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസർ എന്നിവരുടെ മാധ്യമത്തിലൂടെ ഭഗവാൻ രവി ശീതം, ഉഷ്ണം, ജലവർഷം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 33

ऋग्वेदादिमयो विष्णुः स शुभाशुभकारणं रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः

വിഷ്ണു ഋഗ്വേദാദി വേദങ്ങളാൽ നിർമ്മിതൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ശുഭവും അശുഭവും ഉണ്ടാകാനുള്ള കാരണം. സോമന്റെ രഥം ത്രിചക്രമാണ്; അവന്റെ കുതിരകൾ കുന്ദപുഷ്പംപോലെ വെളുത്തവയാണ്.

Verse 34

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च

പത്തിന്റെ സംഖ്യയോടു ചേർന്ന ഈ ഗണന ഇടത്തും വലത്തും നിന്നു ക്രമമായി നീങ്ങി മുപ്പത്തിമൂന്ന് ആയിരവും മുപ്പത്തിമൂന്ന് നൂറും, അഥവാ 33,300 എന്ന സംഖ്യയിലേക്കെത്തുന്നു.

Verse 35

त्रयस्त्रिंशत्तथा देवाः पिवन्ति क्षणदाकरं एकां कलाञ्च पितर एकामारश्मिसंस्थिताः

അതുപോലെ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ സൂര്യന്റെ ഒരു ക്ഷണത്തെ ‘പാനം’ ചെയ്യുന്നു; സൂര്യകിരണങ്ങളിൽ സ്ഥിതരായ പിതൃകൾ ഒരു കല ‘പാനം’ ചെയ്യുന്നു.

Verse 36

वाय्वग्निद्रव्यसम्भूतो रथश् चन्द्रसुतस्य च अष्टाभिस्तुरगैर् युक्तो बुधस्तेन चरत्यपि

ചന്ദ്രപുത്രനായ ബുധന്റെ രഥം വായുവിന്റെയും അഗ്നിയുടെയും ദ്രവ്യങ്ങളിൽ നിന്നു നിർമ്മിതമാണ്; എട്ട് കുതിരകളാൽ യുക്തനായി ബുധൻ ആ രഥത്തിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 37

शुक्रस्यापि रथो ऽष्टाश्वो भौमस्यापि रथस् तथा वृहस्पते रथो ऽष्टाश्वः शनेरष्टाश्वको रथः

ശുക്രന്റെയും രഥം എട്ട് കുതിരകളാൽ വലിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; ഭൗമൻ (ചൊവ്വ)ന്റെയും രഥം അതുപോലെ. ബൃഹസ്പതിയുടെ രഥം എട്ട് കുതിരകളാൽ യുക്തം; ശനിയുടെയും രഥം എട്ട് കുതിരകളുള്ളതാണ്.

Verse 38

स्वर्भानोश् च रथो ऽष्टाश्वः केतोश्चाष्टाश्वको रथः यदद्य वैष्णवः कायस्ततो विप्र वसुन्धरा

സ്വർഭാനു (രാഹു)വിന്റെ രഥം എട്ട് കുതിരകളാൽ യുക്തമാണ്; കേതുവിന്റെയും രഥം എട്ട് കുതിരകളുള്ളതാണ്. ഏതു ദിനം മുതൽ ഈ കായം വൈഷ്ണവസ്വരൂപമായോ, ഹേ വിപ്ര, അന്നുമുതൽ വസുന്ധരാ (ഭൂമി) സ്ഥിര/ശുഭപ്രദമായി ഭവിച്ചു.

Verse 39

सर्वपापप्रणाशिनीति ज ऋषभो रवेरिति ग , घ , ङ , ज च सरथ इत्य् आदिः, राक्षसैर् इत्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति कुन्दाभास्तत्र वाजिन इति क , घ , ङ च क्षणदाचरमिति झ पद्माकरा समुद्भूता पर्वताद्यादिसंयुता ज्योतिर्भुवननद्यद्रिसमुद्रवनकं हरिः

പദ്മാകരാ (പദ്മസരോവർ)യിൽ നിന്ന് ഒരു പവിത്രമായ വ്യാപ്തി ഉദ്ഭവിച്ചു; അത് പർവതാദികളോടു ചേർന്നിരുന്നു. ഹരി (വിഷ്ണു) ജ്യോതിർമയമായി നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, വനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ സമസ്ത ലോകത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ആ സർവ്വവ്യാപിത്വം മൂലം അത് സർവ്വപാപപ്രണാശിനിയാകുന്നു.

Verse 40

यदस्ति नास्ति तद्विष्णुर्विष्णुज्ञानविजृम्भितं न विज्ञानमृते किञ्चिज् ज्ञानं विष्णुः परम्पदं

ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതും—എല്ലാം വിഷ്ണുവേ; ജഗത് വിഷ്ണു-ജ്ഞാനത്തിന്റെ വികാസമാണ്. സത്യവിവേകം (വിജ്ഞാനം) കൂടാതെ ഒന്നുമില്ല; ജ്ഞാനമേ വിഷ്ണു, അതുതന്നെ പരമപദം.

Verse 41

तत् कुर्याद् येन विष्णुः स्यात् सत्यं ज्ञानमनन्तकं पठेद् भुवनकोषं हि यः सो ऽवाप्तसुखात्मभाक्

വിഷ്ണുവിനെ പ്രാപിക്കുവാൻ—സത്യം, ജ്ഞാനം, അനന്തത്വം സ്വരൂപനായ അവനെ—അത്തരം കര്‍മ്മം ചെയ്യണം. ഭുവനകോശം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ പ്രാപ്തസുഖം നിറഞ്ഞ ആത്മാവാകുന്നു.

Verse 42

ज्योतिःशास्त्रादिविध्याश् च शुभाशुभाधिपो हरिः

ജ്യോതിഷശാസ്ത്രം മുതലായ വിദ്യകളിലും ഹരിയേ ശുഭാശുഭങ്ങളുടെ അധിപതിയും നിയന്ത്രകനുമാണ്.