Adhyaya 117

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गयामाहात्म्ये गयायात्रा नाम षोडशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ सप्तदशाधिकशततमो ऽध्यायः श्राद्धकल्पः अग्निर् उवाच कात्यायनी मुनीनाह यथा श्राद्धं तथा वदे गयादौ श्राद्धं कुर्वीत सङ्क्रान्त्यादौ विशेषतः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ഗയാമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഗയായാത്ര’ എന്ന 116-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 117-ാം അധ്യായമായ ‘ശ്രാദ്ധകൽപം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—കാത്യായനി മുനിമാരോട് പറഞ്ഞു: ‘ശ്രാദ്ധം ചെയ്യേണ്ട വിധം അതുപോലെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു; ഗയ മുതലായ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് സംക്രാന്തി മുതലായ അവസരങ്ങളിൽ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം।’

Verse 2

काले वापरपक्षे च चतुर्थ्या ऊर्ध्वमेव व सम्याद्य च पदर्क्षे च पूर्वेद्युश् च निमन्त्रयेत्

യോഗ്യകാലത്ത്—ശുക്ലപക്ഷത്തിലോ അല്ലെങ്കിൽ ചതുർഥി തിഥി മുതൽ മേലോട്ടോ—വിധിപൂർവം ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തി, അനുകൂല നക്ഷത്രം ഉണ്ടായാൽ, മുൻദിവസം തന്നെ ക്ഷണം നൽകണം।

Verse 3

यतीन् गृहस्थसाधून् वा स्नातकाञ्छ्रोत्रियान् द्विजान् अनवद्यान् कर्मनिष्ठान् शिष्टानाचारसंयुतान्

യതിമാരെയോ സദ്ഗൃഹസ്ഥരെയോ, കൂടാതെ സ്നാതകർ, ശ്രോത്രിയർ, കുറ്റരഹിത ദ്വിജർ—കർമ്മനിഷ്ഠരും ശിഷ്ടരും ശുദ്ധാചാരസമ്പന്നരുമായവരെ—ആദരിക്കണം।

Verse 4

सम्पाद्य परमर्क्षे चेति छ आचारसंस्कृतानिति ग , ज च वर्जयेच्छित्रिकुष्ठ्यादीन्न गृह्णीयान्निमन्त्रितान् स्नाताञ्छुचींस् तथा दान्तान् प्राङ्मुखान् देवकर्मणि

വിധിപൂർവം ക്രമീകരിച്ച്, ദേവകർമ്മത്തിൽ ചിത്രികുഷ്ഠം മുതലായ ചർമ്മരോഗമുള്ളവരെ ഒഴിവാക്കണം. ക്ഷണിക്കപ്പെടാത്തവരെ സ്വീകരിക്കരുത്; സ്നാനം ചെയ്ത, ശുചിയായ, ഇന്ദ്രിയസംയമമുള്ള, കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഇരിക്കുന്നവരെ മാത്രം സ്വീകരിക്കണം।

Verse 5

उपवेशयेत्त्रीन् पित्र्यादीनेकैकमुभयत्र वा एवं मातामहादेश् च शाकैर् अपि च कारयेत्

പിതൃമുതലായ മൂന്ന് പ്രതിനിധികളെ ഓരോരുത്തരായി അല്ലെങ്കിൽ ഇരുവശ നിരകളിലായി ഇരുത്തണം. അതുപോലെ മാതാമഹാദികൾക്കുമായി ക്രമീകരിച്ച്, ശാകഭോജനങ്ങളാലും ഈ കർമ്മം നടത്താം.

Verse 6

तदह्नि ब्रह्मचारी स्यादकोपो ऽत्वरितो मृदुः सत्यो ऽप्रमत्तो ऽनध्वन्यो अस्वाध्यायश् च वाग्यतः

ആ ദിവസം ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിക്കണം—കോപരഹിതനായി, അതിവേഗമില്ലാതെ, മൃദുവായി, സത്യവാനായി, ജാഗ്രതയോടെ, യാത്ര ചെയ്യാതെ, വേദസ്വാധ്യായം ഒഴിവാക്കി, വാക്കിൽ സംയമത്തോടെ ഇരിക്കണം.

Verse 7

सर्वांश् च पङ्क्तिमूर्धन्यान् पृच्छेत् प्रश्ने तथासने दर्भानास्तीर्य द्विगुणान् पित्रे देवादिकञ्चरेत्

ഭോജനനിരയിലെ മുൻനിരക്കാരോട് വിധിസംബന്ധമായ ചോദ്യങ്ങളും ഇരിപ്പുസംവിധാനവും ചോദിക്കണം. പിതൃകൾക്കായി ഇരട്ട അളവിൽ ദർഭ വിരിച്ച്, തുടർന്ന് ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് കർമ്മം നടത്തണം.

Verse 8

विश्वान्देवानावाहयिष्ये पृच्छेदावाहयेति च विश्वेदेवास आवाह्य विकीर्याथ यवान् जपेत्

“വിശ്വേദേവന്മാരെ ഞാൻ ആവാഹനം ചെയ്യും” എന്നു പറഞ്ഞു ചോദിക്കണം; (മറ്റാൾ) “ആവാഹനം ചെയ്യുക” എന്നു പറയണം. വിശ്വേദേവന്മാരെ ആവാഹനം ചെയ്ത് അർപ്പണം വിതറി, തുടർന്ന് യവമന്ത്രം ജപിക്കണം.

Verse 9

विश्वे देवाः शृणुतेमं पितॄनावाहयिष्ये च पृच्छेदावाहयेत्युक्ते उशन्तस्त्वा समाह्वयेत्

“വിശ്വേദേവന്മാരേ, ഇത് കേൾക്കുക; ഞാൻ പിതൃകളെ ആവാഹനം ചെയ്യും.” പിന്നെ ആരെങ്കിലും “ആവാഹനം ചെയ്യട്ടേ?” എന്നു ചോദിച്ചാൽ, അവർ പ്രസന്നരായി നിന്നെ (അഥവാ ആ ആവാഹനത്തെ) അംഗീകരിച്ച് നടപ്പാക്കും.

Verse 10

तिलान् विकीर्याथ जपेदायान्त्वित्यादि पित्रके सपित्रित्रे निषिञ्चेद्वा शन्नो देवीरभि तृचा

പിന്നീട് എള്ള് ചിതറിച്ച് ‘ആയാന്തു…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രം ജപിക്കണം. പിതൃകർമ്മത്തിൽ ‘സപിതൃത്രേ’ (പിതൃ-ആഹ്വാനം) സഹിതം ‘ശം നോ ദേവീഃ…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന മൂന്ന് ഋചകളാൽ തർപ്പണജലം അർപ്പിക്കണം.

Verse 11

यवो ऽसीति यवान् दत्वा पित्रे सर्वत्र वै तिलान् तिलो ऽसि सोमदेवत्यो गोसवो देवनिर्मितः प्रत्नमद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄन् लोकान् प्रीणाहि नः स्वधा इति श्रीश् च तेति ददेत्पुष्पं पात्रे हैमे ऽथ राजते

‘യവോऽസി’ ജപിച്ച് പിതാവിന് യവം നൽകണം; കൂടാതെ കർമമൊട്ടാകെ എള്ളും നൽകണം—‘തിലോऽസി സോമദേവത്യോ, ഗോസവോ ദേവനിർമിതഃ; പ്രത്നമദ്ഭിഃ പൃക്തഃ, സ്വധയാ പിതൄൻ ലോകാൻ പ്രീണാഹി നഃ, സ്വധാ’ എന്ന്. തുടർന്ന് ‘ശ്രീശ്ച തേ…’ പാരായണം ചെയ്ത് പുഷ്പം അർപ്പിച്ച് അത് സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ ആയ പാത്രത്തിൽ വെക്കണം.

Verse 12

औदुम्वरे वा खड्गे वा पर्णपात्रे प्रदक्षिणम् देवानामपसव्यं तु पितॄणां सव्यमाचरेत्

ഉദുംബരവൃക്ഷം ചുറ്റിയോ, ഖഡ്ഗം ചുറ്റിയോ, അല്ലെങ്കിൽ പർണപാത്രം ചുറ്റിയോ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. ദേവന്മാർക്കായി അപസവ്യമായി (യജ്ഞോപവീതം വലത്തേക്ക്; വലത്തിൽ നിന്ന് ഇടത്തേക്ക്), പിതൃകൾക്കായി സവ്യമായി (ഇടത്തിൽ നിന്ന് വലത്തേക്ക്) ആചരിക്കണം.

Verse 13

अत्वरितो ऽत्यृजुरिति ङ सत्ये प्रपन्नो ऽनध्वन्यो ह्य् अस्वाध्यायश्चेति ख , घ च एकैकस्य एकैकेन सपवित्रकरेषु च या दिव्या आपः पयसा सम्बभूवुर्या अन्तरिक्षा उतपार्थिवीर्याः हिरण्यवर्णा यज्ञियास्ता न आपः शिवाः संश्योनाः सुहवा भवन्तु विश्वे देवा एष वो ऽर्घः स्वाहा च पितरेष ते

‘അत्वരിതോऽത്യൃജുഃ’—ഇതാണ് നിയമം; കൂടാതെ ‘സത്യത്തിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചവൻ വഴിതെറ്റുകയില്ല; സ്വാധ്യായത്തെ ഉപേക്ഷിക്കൽ ദോഷം’ എന്നും പറയുന്നു. പവിത്രം ധരിച്ച കൈകളാൽ, ഓരോ അർപ്പണവും അതത് മന്ത്രത്താൽ നടത്തണം. പാലിനോടൊപ്പം ജനിച്ച ദിവ്യ ജലങ്ങൾ, അന്തരീക്ഷീയവും പാർത്ഥിവവും, സ്വർണ്ണവർണ്ണവും യജ്ഞയോഗ്യവും ആയവ—ആ ജലങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭകരവും ക്ഷേമദായകവും എളുപ്പം ആഹ്വാനിക്കാവുന്നതുമായിരിക്കട്ടെ. ഹേ വിശ്വദേവന്മാരേ, ഇതാ നിങ്ങളുടെ അർഘ്യം—സ്വാഹാ; പിതൃകൾക്കായി—സ്വാഹാ.

Verse 14

अवधैवं पितामहदेः संस्रवात् प्रथमे चरेत् पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः

അതേവിധം ആദ്യ സംസ്രവത്തിൽ പിതാമഹനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമം നടത്തണം. ‘പിതൃഭ്യഃ സ്ഥാനമസി’ എന്ന് പറഞ്ഞ് പാത്രം മറിച്ചുവെച്ച് (വായ് നിലത്തേക്ക്) താഴെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 15

अत्र गन्धपुष्पधूपदीपाच्छादनदानकं घृताक्तमन्नमुद्धृत्य पृच्छत्यग्नौ करिष्ये च

ഇവിടെ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം, ആച്ഛാദനം/വസ്ത്രം, ദാനം എന്നിവയും, ഘൃതലിപ്തമായ അന്നവും വേർതിരിച്ച് എടുത്തുവെച്ച്—“ഇത് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കട്ടെയോ?” എന്ന് സംकल्पത്തോടെ ചോദിച്ച്, തുടർന്ന് അഗ്നികർമ്മം നടത്തണം।

Verse 16

कुरुष्वेत्यभ्यनुज्ञातो जुहुयात्साग्निको ऽनले अनग्निकः पितृहस्ते सपवित्रे तु मन्त्रतः

“ചെയ്യൂ” എന്ന അനുമതി ലഭിച്ചാൽ സാഗ്നികൻ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി ഹോമിക്കണം. അനഗ്നികൻ കുശപവിത്രം ധരിച്ചു പിതൃകൾക്കായി നീട്ടിയ കൈയിൽ, മന്ത്രങ്ങളോടെ അർപ്പിക്കണം।

Verse 17

अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः सोमाय पितृमते ऽथ यमायाङ्गिरसे परे

ആദ്യ ആഹുതി—“അഗ്നയേ കവ്യവാഹനായ സ്വാഹാ” എന്ന മന്ത്രത്തോടെ. തുടർന്ന് പിതൃബന്ധമുള്ള സോമനു, പിന്നെ യമനു, അതിനുശേഷം ആംഗിരസ പരമ്പരയ്ക്കും ആഹുതി അർപ്പിക്കണം।

Verse 18

हुतशेषं चान्नपात्रे दत्वा पात्रं समालभेत् पृथिवी ते पात्रन्द्यौः पिधानं ब्राह्मणस्य मुखे अमृते अमृतं जुहोमि स्वाहेति जप्त्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्ठन्निवेशयेत्

ആഹുതിയുടെ ശേഷിപ്പു അന്നപാത്രത്തിൽ വെച്ച് പാത്രം വിധിപൂർവ്വം സ്പർശിച്ച്—“പൃഥിവി നിന്റെ പാത്രം; ദ്യൗഃ (സ്വർഗ്ഗം) നിന്റെ പിധാനം (മൂടൽ)” എന്നു ചൊല്ലണം. തുടർന്ന് “അമൃതേ അമൃതം ജുഹോമി സ്വാഹാ” ജപിച്ച്, “ഇദം വിഷ്ണുഃ” എന്നു പറഞ്ഞു ദ്വിജന്റെ (ബ്രാഹ്മണന്റെ) അങ്കുഷ്ഠം അന്നത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 19

अपहतेति च तिलान् विकीर्यान्नं प्रदाययेत् जुषध्वमिति चोक्त्वाथ गायत्र्यादि ततो जपेत्

“അപഹത” ജപിച്ച് എള്ള് വിതറി, തുടർന്ന് അന്നം അർപ്പിക്കണം/ദാനം ചെയ്യണം. “ജുഷധ്വം” എന്നു പറഞ്ഞ ശേഷം ഗായത്രി മുതലായ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം।

Verse 20

एकैकस्येत्यादिः, प्रथमे चरेदित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति अनग्निको जले चैवेति ङ स्वधेति क देवताभ्यः पितृभ्यश् च महायोगिभ्य एव च नमः स्वधायै स्वाहयै नित्यमेव नमो नमः

‘ഏകൈകസ്യ…’ എന്നാരംഭിച്ച് ‘പ്രഥമേ ചരേത്…’ എന്നാന്ത്യം വരുന്ന പാഠം ഝ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിൽ ഇല്ല. (ഭേദപാഠങ്ങൾ: ‘അനഗ്നികോ ജലേ ചൈവ’ ങയിൽ; ‘സ്വധാ’ കയിൽ.) ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും മഹായോഗികൾക്കും നമസ്കാരം. സ്വധയ്ക്കും സ്വാഹയ്ക്കും നിത്യവും നമോ നമഃ।

Verse 21

तृप्तान् ज्ञात्वान्नं विकिरेदपो दद्यात् सकृत् सकृत् गायत्रीं पूर्ववज्जप्त्वा मधु मध्विति वै जपेत्

അവർ തൃപ്തരാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അന്നത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ചിതറിക്കുകയും ജലം ഒരിക്കൽ പിന്നെയും ഒരിക്കൽ നൽകുകയും വേണം. മുൻപുപോലെ ഗായത്രി ജപിച്ച് ‘മധു മധു’ എന്നും ജപിക്കണം।

Verse 22

तृप्ताः स्थ इति सम्पृच्छेत्तृप्ताः स्म इति वै वदेत् शेषमन्नमनुज्ञाप्य सर्वमन्नमथैकतः

അവൻ ‘നിങ്ങൾ തൃപ്തരാണോ?’ എന്ന് ചോദിക്കണം; അവർ ‘അതെ, ഞങ്ങൾ തൃപ്തരാണ്’ എന്ന് പറയണം. തുടർന്ന് ശേഷിക്കുന്ന അന്നത്തെക്കുറിച്ച് അനുമതി വാങ്ങി, ശേഷമുള്ള അന്നം എല്ലാം ഒരുമിച്ച് കൂട്ടിച്ചേർക്കണം।

Verse 23

उद्धृत्योच्छिष्टपार्श्वे तु कृत्वा चैवावनेजनं दद्यात्कुशेषु त्रीन् पिण्डानाचान्तेषु परे जगुः

ശേഷിച്ച അന്നം എടുത്ത് ഉച്ഛിഷ്ടസ്ഥലത്തിന്റെ സമീപത്ത് വെച്ച്, അവനേജനം (ശുദ്ധിക്കായുള്ള കഴുകൽ) നടത്തണം. തുടർന്ന് കുശപ്പുല്ലിൽ മൂന്ന് പിണ്ഡങ്ങൾ വെക്കണം; ആചമനം കഴിഞ്ഞ ശേഷം എന്നാണ് ആചാര്യർ പ്രസ്താവിച്ചത്।

Verse 24

आचान्तेषूदकं पुष्पाण्यक्षतानि प्रदापयेत् अक्षय्योदकमेवाथ आशिषः प्रार्थयेन्नरः

ആചമനം കഴിഞ്ഞ ശേഷം ജലം, പുഷ്പങ്ങൾ, അക്ഷതം (അടിയാത്ത അരി) എന്നിവ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് അക്ഷയ്യോദകം മാത്രം കൈക്കൊണ്ട് ആശീർവാദങ്ങൾ പ്രാർത്ഥിക്കണം।

Verse 25

अघोराः पितरः सन्तु गोत्रन्नो वर्धतां सदा दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च

ഞങ്ങളുടെ പിതൃകൾ അഘോരരായി ശാന്തരായിരിക്കട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ ഗോത്രം സദാ വർധിക്കട്ടെ. ഞങ്ങളുടെ ദാതാക്കളും ഉപകാരികളും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കട്ടെ; വേദങ്ങളും ഞങ്ങളുടെ സന്തതിയും നിശ്ചയമായി പുഷ്ടിപ്പെടട്ടെ.

Verse 26

श्रद्धा च नो माव्यगमद्बहुदेयं च नो ऽस्त्विति अन्नञ्च नो बहु भवेदतिथींश् च लभेमहि

ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകരുതേ; ഞങ്ങൾക്ക് ധാരാളം ദാനം ചെയ്യാൻ കഴിയട്ടെ. ഞങ്ങൾക്ക് സമൃദ്ധമായ അന്നം ഉണ്ടാകട്ടെ; യോഗ്യമായ അതിഥികളെ ഞങ്ങൾ ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 27

याचितारश् च नः सन्तु मा च याचिस्म कञ्चन स्वधावाचनीयान् कुशानास्तीर्य सपवित्रकान्

ഞങ്ങളാൽ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട യാചകരേ (അതിഥികളേ) ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞങ്ങൾ ആരോടും ഒന്നും യാചിക്കരുതേ. ‘സ്വധാ’ ഉച്ചരിച്ച് പാരായണം ചെയ്യേണ്ടതിനായി, പവിത്രങ്ങളോടുകൂടി കുശ പകരി (കർമം നടത്തണം).

Verse 28

स्वधां वाचयिष्ये पृच्छेदनुज्ञातश् च वाच्यतां पितृभ्यः पितामहेभ्यः प्रपितामहमुख्यके

“ഇപ്പോൾ ഞാൻ ‘സ്വധാ’ മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കും”; അനുമതി ചോദിച്ച് ലഭിച്ചതിനുശേഷം, പിതൃകൾക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും പ്രപിതാമഹന്മാർക്കും—അവരിൽ പ്രധാനനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി—അത് പാരായണം ചെയ്യിക്കട്ടെ.

Verse 29

स्वधोच्यतामस्तु स्वधा उच्यमानस्तथैव च अपो निषिञ्चेदुत्तानं पात्रं कृत्वाथ दक्षिणां

‘സ്വധാ’ എന്നു ഉച്ചരിക്കട്ടെ; ‘സ്വധാ’ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ പാത്രം മേലോട്ടാക്കി ജലം ഒഴിക്കണം; തുടർന്ന് ദക്ഷിണ (മാനദാനം/ഉപഹാരം) നൽകണം.

Verse 30

स्वाहायै नित्यमेव भवन्त्विति इति ख , छ च प्रार्थयेत्तत इति घ , ज , झ च अघोराः पितर इत्य् आदिः, आस्तीर्य सपवित्रकानित्यन्तः पाठः ख , छ पुस्तकद्वये नास्ति यथाशक्ति प्रदद्याच्च दैवे पैत्रे ऽथ वाचयेत् विश्वे देवाः प्रीयन्ताञ्च वाजे विसर्जयेत्

“സ്വാഹായൈ നിത്യമേവ ഭവന്തു” എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ച് ശേഷം “അഘോരാഃ പിതരഃ…” എന്നാരംഭമുള്ള പ്രാർത്ഥന നടത്തണം. തുടർന്ന് യഥാശക്തി ദേവർക്കും പിതൃകൾക്കും അർപ്പണം/ദാനം നൽകുക; പിന്നെ “വിശ്വേ ദേവാഃ പ്രീയന്താം” പാരായണം ചെയ്ത് വാജ-മന്ത്രത്തോടെ കർമ്മം വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 31

आमावाजस्येत्यनुव्रज्य कृत्वा विप्रान् प्रदक्षिणं गृहे विशेदमावास्यां मासि मासि चरेत्तथा

“ആമാവാജസ്യ…” എന്നാരംഭമുള്ള മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവരെ ആദരത്തോടെ അനുഗമിച്ച്, ശേഷം ബ്രാഹ്മണരെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം. ഇങ്ങനെ മാസംതോറും അമാവാസ്യാദിനം ഈ ആചാരം പാലിക്കണം.

Verse 32

एकोद्दिष्टं प्रवक्ष्यामि श्राद्धं पूर्ववदाचरेत् एकं पवित्रमेकार्धं एकं पिण्डम्प्रदापयेत्

ഇപ്പോൾ ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം വിശദീകരിക്കുന്നു. ശ്രാദ്ധം മുൻപുപോലെ നടത്തണം; എന്നാൽ ഒരു കുശ-പവിത്രം, ഒരു അർഘ്യം, ഒരു പിണ്ഡം (പിണ്ഡദാനം) മാത്രം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 33

नावाहनाग्नौकरणं विश्वे देवा न चात्र हि तृप्तिप्रश्ने स्वदितमिति वदेत्सुखदितं द्विजः

ഇവിടെ ആവാഹനാഗ്നി-കരണം ചെയ്യരുത്; കാരണം ഈ ശ്രാദ്ധത്തിൽ വിശ്വേദേവരെ ദേവയജ്ഞംപോലെ പരിഗണിക്കുന്നില്ല. തൃപ്തി ചോദിക്കുമ്പോൾ ദ്വിജൻ “സ്വദിതം” അല്ലെങ്കിൽ “സുഖദിതം” എന്ന് മറുപടി പറയണം.

Verse 34

उपतिष्ठतामित्यक्षय्ये विसर्गे चाभिरम्यतां अभिरताः स्म इत्य् अपरे शेषं पूर्ववदाचरेत्

അക്ഷയ്യ (അവ്യയ) അന്തത്തിലും വിസർഗാന്തത്തിലും “ഉപതിഷ്ഠതാം” എന്ന പ്രയോഗം വേണം; മറ്റുചിലർ “അഭിരമ്യതാം” അല്ലെങ്കിൽ “അഭിരതാഃ സ്മ” എന്നും പറയുന്നു. ശേഷമുള്ളത് മുൻപുപോലെ നടത്തണം.

Verse 35

सपिण्ठीकरणं वक्ष्ये अब्दान्ते मध्यतो ऽपि वा पितॄणां त्रीणि पात्राणि एकम्प्रेतस्य पात्रकं

ഇപ്പോൾ ഞാൻ സപിണ്ഡീകരണവിധി വിവരിക്കുന്നു—ഇത് വർഷാന്ത്യത്തിലോ മദ്ധ്യത്തിലോ ചെയ്യാം. പിതൃകൾക്കായി മൂന്ന് പാത്രങ്ങൾ, പ്രേതനായി ഒരു പാത്രം.

Verse 36

सपवित्राणि चत्वारि तिलपुष्पयुतानि च गन्धोदकेन युक्तानि पूरयित्वाभिषिञ्चति

പവിത്രങ്ങളോടുകൂടി, എള്ളുപുഷ്പസഹിതം, സുഗന്ധജലത്തോടെ ഒരുക്കിയ നാല് പാത്രങ്ങൾ നിറച്ച് അഭിഷേകം (പ്രോക്ഷണം) നടത്തണം.

Verse 37

प्रेतपात्रं पितृपात्रे ये समना इति द्वयात् पूर्ववत् पिण्डदानादि प्रेतानां पितृता भवेत्

‘യേ’ ‘സമാനാ’ എന്ന രണ്ടു മന്ത്രങ്ങളാൽ പ്രേതപാത്രം പിതൃപാത്രത്തോടു സമമാക്കണം. മുൻപുപറഞ്ഞപോലെ പിണ്ഡദാനം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളാൽ പ്രേതർ പിതൃത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 38

अथाभ्युदयिकं श्राद्धं वक्ष्ये सर्वं तु पूर्ववत् जपेत् पितृमन्त्रवर्जं पूर्वाह्णे तत् प्रदक्षिणं

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അഭ്യുദയിക ശ്രാദ്ധം വിവരിക്കുന്നു; എല്ലാം മുൻപുപോലെ തന്നെ ചെയ്യണം. മുൻപകൽ പിതൃമന്ത്രങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ജപിച്ച്, പ്രദക്ഷിണ (ദക്ഷിണാവർത്ത) രീതിയിൽ നടത്തണം.

Verse 39

उपचारा ऋजुकुशास्तिलार्थैश् च यवैर् इह तृप्तिप्रश्नस्तु सम्पन्नं सुसम्पन्नं वदेद्द्विजः

ഇവിടെ നേരായ കുശ, എള്ള്, അന്നരൂപ പിണ്ഡം, യവം മുതലായ ഉപചാരങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് ‘തൃപ്തി-പ്രശ്നം’ നടത്തണം; തുടർന്ന് ദ്വിജൻ “സമ്പന്നം, സുസമ്പന്നം” എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കണം.

Verse 40

गन्धोदकेन सिक्तानि इति ज अथाभ्युदयिकमित्यादिः, यवैर् इह इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति दध्यक्षतवदराद्याः पिण्डा नान्दीमुखान् पितॄन् आवाहयिष्ये पृच्छेच्च प्रीयन्तामिति चाक्षये

“സുഗന്ധജലത്തിൽ തളിച്ചവ” — എന്നൊരു പാഠഭേദം കാണുന്നു. തുടർന്ന് “ഇപ്പോൾ അഭ്യുദയിക (കർമ്മ) വിധി” മുതലായതു വരുന്നു; “യവൈരിഹ …” എന്ന അന്തിമപാഠം ഝ-ഹസ്തപ്രതിയിൽ ഇല്ല. തൈര്, അക്ഷതം, ബദര (ഇലന്തപ്പഴം) മുതലായവ ചേർത്ത് പിണ്ഡങ്ങൾ തയ്യാറാക്കി, കർത്താവ് “ഞാൻ നാന്ദീമുഖ പിതൃകളെ ആവാഹനം ചെയ്യും” എന്ന് പറയും; പിന്നെ “പ്രീയന്താം—പ്രസന്നരാകട്ടെ” എന്ന് ചോദിക്കണം; ഇത് അക്ഷയ-ദാന സമയത്ത് ഉച്ചരിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 41

नान्दीमुखाश् च पितरो वाचयिष्ये ऽथ पृच्छति नान्दीमुखान् पितृगणान् प्रीयन्तामित्यथो वदेत्

പിന്നീട് (കർത്താവ്) “ഞാൻ നാന്ദീമുഖ പിതൃകളുടെ നാമോച്ചാരണം ചെയ്യട്ടേ?” എന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ, “നാന്ദീമുഖ പിതൃഗണം പ്രീയന്താം—പ്രസന്നരാകട്ടെ” എന്ന് പറയണം।

Verse 42

नान्दीमुखाश् च पितरस्तत्पिता प्रपितामहः मातामहः प्रमातामहो वृद्धप्रमातृकामहः

നാന്ദീമുഖ പിതൃകൾ എന്നു പറയുന്നത്—പിതാവ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് (പിതാമഹൻ), പ്രപിതാമഹൻ; അതുപോലെ മാതാമഹൻ, പ്രമാതാമഹൻ, വൃദ്ധ പ്രമാതൃകാമഹൻ—ഇവരെ സ്മരിക്കണം।

Verse 43

स्वधाकारन्न युञ्जीत युग्मान् विप्रांश् च भोजयेत् तृप्तिं वक्ष्ये पितॄणां च ग्राम्यैर् ओषधिभिस् तथा

സ്വധാ-കാരത്തോടെ സംസ്കൃതമായ അന്നം അർപ്പിക്കുകയും, ബ്രാഹ്മണരെ ജോഡിയായി ഇരുത്തി ഭോജനമൊരുക്കുകയും വേണം. പിതൃകളുടെ തൃപ്തി ഗൃഹ്യ (ഗ്രാമ്യ) വിഭവങ്ങളാലും, അതുപോലെ ഔഷധസസ്യങ്ങളാലും എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു എന്നതും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും।

Verse 44

मासन्तृप्तिस् तथारण्यैः कन्दमूलफलादिभिः मत्स्यैर् मासद्वयं मार्गैस्त्रयं वै शाकुनेन च

അരണ്യത്തിലെ കന്ദം-മൂലം-ഫലം മുതലായവകൊണ്ട് ഒരു മാസം തൃപ്തി; മത്സ്യങ്ങളാൽ രണ്ട് മാസം; മൃഗവർഗ്ഗ വേട്ടയാൽ മൂന്ന് മാസം; പക്ഷിജാതിയാലും അതുപോലെ (തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു)।

Verse 45

चतुरो रौरवेणाथ पञ्च षट् छागलेन तु कूर्मेण सप्त चाष्टौ च वाराहेण नवैव तु

നാല് (ഭാഗങ്ങൾ) റൗരവത്തിനായി നിശ്ചിതം; അഞ്ചും ആറും ഛാഗലത്തിനായി; ഏഴും എട്ടും കൂർമത്തിനായി; ഒമ്പതാമത് നിശ്ചയമായും വാരാഹത്തിനായി।

Verse 46

मेषमांसेन दश च माहिषैः पार्षतैः शिवैः संवत्सरन्तु गव्येन पयसा पायसेन वा

ആട്ടിറച്ചിയാൽ പത്ത് (ദിവസം); എരുമമാംസം, പാർശ്വമാംസം, ശുഭാർപ്പണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും (വ്രതം) സമാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു വർഷം ഗോമക്ഷീരത്താൽ, അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷീരത്താൽ, അല്ലെങ്കിൽ പായസത്താൽ ചെയ്യാം।

Verse 47

वार्धीनसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी खड्गमांसं कालशाकं लोहितच्छागलो मधु

വാർധീനസയുടെ മാംസത്താൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. അതുപോലെ ഖഡ്ഗ (ഗണ്ഡമൃഗ) മാംസം, കാലശാകം, ചുവന്ന ആട്, തേൻ എന്നിവയും (വിധേയമാണ്)।

Verse 48

महाशल्काश् च वर्षासु मघाश्राद्धमथाक्षयं मन्त्राध्याय्यग्निहोत्री च शाखाध्यायी षडङ्गवित्

മഴക്കാലത്ത് മഹാശൽക്കാ വിധി ആചരിക്കണം; തുടർന്ന് മഘാ നക്ഷത്രത്തിൽ ശ്രാദ്ധം, പിന്നെ അക്ഷയ-വിധി. യോഗ്യനായ ഋത്വിക്: മന്ത്രാധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ, അഗ്നിഹോത്രം പാലിക്കുന്നവൻ, വേദശാഖ പഠിക്കുന്നവൻ, ഷഡംഗ (വേദാംഗ) വിദഗ്ധൻ।

Verse 49

तृणाचिकेतः त्रिमधुर्धर्मद्रोणस्य पाठकः त्रिषुपर्णज्येष्ठसामज्ञानी स्युः पङ्क्तिपावनाः

തൃണാചികേത കർമ്മം ചെയ്തവൻ, ത്രിമധു കർമ്മം ചെയ്തവൻ, ധർമദ്രോണം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ, ത്രിഷുപർണ്ണവും ജ്യേഷ്ഠസാമവും അറിയുന്നവൻ—ഇവർ ഭോജനപങ്ക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 50

षतवदर्याद्या इति ग , छ च तथा वन्यैर् इति ख , ङ च वत्सरं रौरवेणाथेति घ पञ्चकं छागस्तेन तु इति ङ लोहितच्छागक इति ग , घ , ङ च मघाश्राद्धमिहाक्षयमिति झ जलद्रोणस्येति झ कम्यानां कल्पमाख्यास्ये प्रतिपत्सु धनं बहु स्त्रियः परा द्वितीयायाञ्चतुर्थ्यां धर्मकामदः

‘ഷതവദര്യാദ്യാ…’—ഇത് ഗ, ഛ പാഠങ്ങളിൽ; ‘തഥാ വന്യൈഃ…’—ഇത് ഖ, ങ പാഠങ്ങളിൽ; ‘വത്സരം രൗരവേണാഥ…’—ഇത് ഘ പാഠത്തിൽ; ‘പഞ്ചകം ഛാഗാഃ തേന തു…’—ഇത് ങ പാഠത്തിൽ; ‘ലോഹിതഛാഗക…’—ഇത് ഗ, ഘ, ങ പാഠങ്ങളിൽ; ‘മഘാശ്രാദ്ധമിഹാക്ഷയം’—ഇത് ഝ പാഠത്തിൽ; കൂടാതെ ‘ജലദ്രോണമസ്യ…’—ഇതും ഝ പാഠത്തിൽ. ഇനി കാമ്യവ്രതങ്ങളുടെ വിധി പറയുന്നു—പ്രതിപദയിൽ ധനം വളരെ, ദ്വിതീയയിൽ ഉത്തമസ്ത്രീലാഭം, ചതുര്ഥിയിൽ ധർമ്മവും കാമസിദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 51

पञ्चम्यां पुत्रकामस्तु षष्ठ्याञ्च श्रैष्ठ्यभागपि कृषिभागी च सप्तम्यामष्टम्यामर्थलाभकः

പഞ്ചമിയിൽ പുത്രകാമന് പുത്രസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. ഷഷ്ഠിയിൽ ശ്രേഷ്ഠതയും പ്രതിഷ്ഠയും ലഭിക്കും. സപ്തമിയിൽ കൃഷിസമൃദ്ധി (കൃഷിലാഭം) ഉണ്ടാകും; അഷ്ടമിയിൽ ധനലാഭം ലഭിക്കും।

Verse 52

नवम्याञ्च एकशफा दशम्याङ्गोगणो भवेत् एकदश्यां परीवारो द्वादश्यान्धनधान्यकं

നവമിയിൽ ഏകശഫ ജീവി (ഉദാ: കുതിര) ലഭിക്കും. ദശമിയിൽ ഗോസംഘം (പശുസമ്പത്ത്) ലഭിക്കും. ഏകാദശിയിൽ പരിചാരകർ/പരിവാരം ലഭിക്കും. ദ്വാദശിയിൽ ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധമാകും।

Verse 53

ज्ञातिश्रेष्ठ्यं त्रयोदश्यां चतुर्दश्याञ्च शस्त्रतः मृतानां श्राद्धं सर्वाप्तममावास्यां समीरितं

ജ്ഞാതി-ശ്രേഷ്ഠതയും വംശഗൗരവവും നേടുന്നതിനായി ശാസ്ത്രപ്രകാരം ത്രയോദശിയും ചതുര്ദശിയും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മരിച്ച പിതൃകൾക്കായി സർവ്വത്ര ഫലപ്രദമായ ശ്രാദ്ധം അമാവാസ്യയിൽ ചെയ്യണമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 54

सप्त व्याधा दशारण्ये मृगाः कालञ्जरे गिरौ चक्रवाकाः शरद्वीपे हंसाः सरसि मान्से

ദശാരണ്യത്തിൽ ഏഴ് വ്യാധർ (വേട്ടക്കാർ) ഉണ്ട്; കാലഞ്ജര പർവതത്തിൽ മൃഗങ്ങൾ (മാൻ) ഉണ്ട്; ശരദ്വീപിൽ ചക്രവാക പക്ഷികൾ ഉണ്ട്; മാനസസരോവരത്തിൽ ഹംസങ്ങൾ ഉണ്ട്।

Verse 55

ते ऽपि जाताः कुरुक्षेत्रे ब्राह्मणा वेदपारगाः प्रस्थिता दूरमध्वानं यूयन्तेभ्यो ऽवसीदत

കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ജനിച്ച വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണന്മാരും ദീർഘയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ആ പ്രയാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച് അവർ നിരുത്സാഹവും വിഷാദവും പ്രാപിച്ചു.

Verse 56

श्राद्धादौ पठिते श्राद्धं पूर्णं स्याद्ब्रह्मलोकदं श्राद्धं कुर्याच्च पुत्रादिः पितुर्जीवति तत्पितुः

ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ ശ്രാദ്ധം പൂർണ്ണമാകുകയും ബ്രഹ്മലോകപ്രദമാകുകയും ചെയ്യും. പിതാവ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും പുത്രാദികൾ പിതാമഹനുവേണ്ടി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.

Verse 57

तत्पितुस्तत्पितुः कुर्याज्जीवति प्रपितामहे पितुः पितामस्हस्याथ परस्य प्रपितामात्

പ്രപിതാമഹൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം പിതാവിനും പിതാവിന്റെ പിതാവായ പിതാമഹനുമുള്ള ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; അതുപോലെ പിതാവിന്റെ പിതാമഹനും, പ്രപിതാമഹനു ശേഷമുള്ള അടുത്ത പൂർവ്വികനും വേണ്ടി ചെയ്യണം.

Verse 58

ह , घ च मृतानां श्राद्धं सर्वाप्तिरमावास्या समीरिता इति क दशार्णेषु इति ख , ग , ङ , छ च ते ऽभिजाता इति ख , घ च कुर्यात् सुपुत्रो ऽपि इति छ तत्पितुरित्यादिः, प्रपितामहादित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति एवं मात्रादिकस्यापि तथा मातामहादिके श्राद्धकल्पं पठेद्यस्तु स लभेत् श्राद्धकृत्फलं

ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ—“മൃതരുടെ ശ്രാദ്ധത്തിന് അമാവാസ്യ സർവസിദ്ധിദായിനി” എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. മറ്റിടങ്ങളിൽ “ദശാർണേഷു…” മുതലായ പാഠഭേദങ്ങളും, “തേഽഭിജാതാ…” എന്നും “കുര്യാത് സുപുത്രോഽപി…” എന്നും ഉള്ള വായനകളും കാണപ്പെടുന്നു. “തത്പിതുരിത്യാദി” മുതൽ “പ്രപിതാമഹ…” വരെ ഉള്ള ഭാഗം ഝ-പ്രതിയിൽ ഇല്ല. അതുപോലെ മാതൃപക്ഷത്തിലെ മാതാവ് മുതലായ ബന്ധുക്കളുടെയും മാതാമഹാദി പൂർവ്വികരുടെയും ശ്രാദ്ധവിധി (ശ്രാദ്ധകൽപം) പാരായണം ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

तीर्थे युगादौ मन्वादौ श्राद्धं दत्तमथाक्षयं अश्वयुच्छुक्लनवमी द्वादशी कर्तिके तथा

തീർത്ഥത്തിൽ, യുഗാരംഭത്തിൽ, മന്വന്തരാരംഭത്തിൽ നൽകിയ ശ്രാദ്ധം അക്ഷയമാകുന്നു. അതുപോലെ ആശ്വയുജ ശുക്ല നവമിയിലും കാർത്തിക ശുക്ല ദ്വാദശിയിലും ചെയ്ത ശ്രാദ്ധവും അക്ഷയമാണ്.

Verse 60

तृतीया चैव माघस्य तथा भाद्रपदस्य च फाल्गुनस्याप्यमावास्या पौषयैकादशी तथा

മാഘമാസത്തിലെ തൃതീയ, ഭാദ്രപദത്തിലെ തൃതീയ, ഫാൽഗുണത്തിലെ അമാവാസി, കൂടാതെ പുഷ്യബന്ധിത ഏകാദശി (പൗഷ്യൈകാദശി)യും വ്രതമായി ആചരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 61

आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी श्रावणे चाष्टमी कृष्णा तथाषाढे च पूर्णिमा

ആഷാഢമാസത്തിലെ ദശമി, മാഘമാസത്തിലെ സപ്തമി, ശ്രാവണത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ അഷ്ടമി, കൂടാതെ ആഷാഢത്തിലെ പൂർണ്ണിമയും പ്രശംസനീയമാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 62

कर्तिकी फाल्गुनी तद्वज् ज्यैष्ठे पञ्चदशी सिता स्वायम्भुवाद्या मनवस्तेषामाद्याः किलाक्षयाः

കാർത്തികീയും ഫാൽഗുണീയും (തിഥികൾ) കൂടാതെ ജ്യൈഷ്ഠത്തിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പഞ്ചദശി (പൂർണ്ണിമ)യും വിധേയമാണ്. തുടർന്ന് സ്വായംഭുവ മുതലായ മനുക്കൾ എണ്ണിപ്പറയപ്പെടുന്നു; അവരിൽ ആദ്യംവരായവർ നിശ്ചയമായും അക്ഷയരെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 63

गया प्रयागो गङ्गा च कुरुक्षेत्रं च नर्मदा श्रीपर्वतः प्रभासश् च शालग्रामो वराणसी

ഗയ, പ്രയാഗ, ഗംഗ, കുരുക്ഷേത്രം, നർമദ, ശ്രീപർവതം, പ്രഭാസം, ശാലഗ്രാമം, വാരാണസി—ഇവയെല്ലാം പുണ്യതീർത്ഥവിശേഷങ്ങളാണ്।

Verse 64

गोदावरी तेषु श्राद्धं स्त्रीपुरुषोत्तमादिषु

ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഗോദാവരിയും പ്രശംസനീയമാണ്; കൂടാതെ സ്ത്രീപുരുഷോത്തമം മുതലായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മം നടത്തുന്നത് പ്രത്യേക ഫലപ്രദമെന്ന് പറയുന്നു।