Adhyaya 3

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ ‘മത്സ്യാവതാരം’ എന്ന രണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി മൂന്നാം അധ്യായം—‘കൂർമാവതാരവർണ്ണനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—പാപനാശകരമായ കൂർമാവതാരം ഞാൻ വിവരിക്കും; അത് ശ്രവിച്ചാൽ പാപങ്ങൾ ക്ഷയിക്കും. പുരാതനകാലത്ത് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യർ ദേവന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി.

Verse 2

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

അപ്പോൾ ദുർവാസസിന്റെ ശാപം മൂലം അവർ ശ്രീ (സമൃദ്ധിയും തേജസ്സും) നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി. ക്ഷീരസമുദ്രനിവാസിയായ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു—“അസുരന്മാരിൽ നിന്നുമെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.”

Verse 3

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

ഹരി ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“അസുരന്മാരുമായി സന്ധി ചെയ്യുക; കാരണം ക്ഷീരസമുദ്രം മഥനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. അമൃതം നേടുവാനും ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) ലഭിക്കുവാനും അസുരന്മാരും അതിൽ ഏർപ്പെടും.”

Verse 4

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्

കാര്യലക്ഷ്യത്തിന്റെ ഗൗരവവും ആവശ്യകതയും ഉണ്ടായാൽ ശത്രുക്കളോടും സന്ധി ചെയ്യേണ്ടതാണ്. കാരണം അമൃതത്തിന്റെ പങ്കാളികളാക്കുന്നത് നിങ്ങളെയത്രേ; ദാനവന്മാരെയല്ല.

Verse 5

तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

ഇവിടെ ചില കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിൽ പാഠഭേദങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. തുടർന്ന് ആജ്ഞ നൽകി—“മന്ദരപർവ്വതത്തെ മഥനദണ്ഡമാക്കി, വാസുകിയെ നേത്രം (കയർ) ആക്കി, എന്റെ സഹായത്തോടെ ക്ഷീരസമുദ്രം മഥനം ചെയ്യുക—അലസതയും അശ്രദ്ധയും വിട്ട് നിരന്തരം.”

Verse 6

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞ ഉടമ്പടി ദൈത്യരുമായി ഉറപ്പാക്കി ദേവന്മാർ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലെത്തി. തുടർന്ന് സർപ്പരജ്ജുവാൽ മഥനം തുടങ്ങി; ദേവന്മാർ വാസുകിയുടെ വാൽ അറ്റം പിടിച്ചു നിന്നു.

Verse 7

फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

സർപ്പം (വാസുകി) ഫണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്തിന്റെ ചൂടിൽ വേദനിച്ച ദേവന്മാരെ ഹരി (വിഷ്ണു) വീണ്ടും ശക്തിപ്പെടുത്തി. സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആ പർവ്വതം ആധാരമില്ലാതെ ജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി.

Verse 8

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

കൂർമരൂപം സ്വീകരിച്ച് വിഷ്ണു മന്ദരപർവ്വതത്തെ താങ്ങി. ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ‘ഹാലാഹല’ എന്ന വിഷം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 9

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

ഹരി ആ വിഷം കണ്ഠത്തിൽ ധരിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹം ‘നീലകണ്ഠൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി. തുടർന്ന് വാരുണീ ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; പാരിജാത വൃക്ഷവും കൗസ്തുഭ രത്നവും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 10

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

ദിവ്യ ഗാവുകളും അപ്സരസ്സുകളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സ്വർണ്ണാംഗിയായ ദേവി ലക്ഷ്മിയും ഉദ്ഭവിച്ചു. അവളെ കണ്ട സർവ്വദേവന്മാരും സ്തുതിച്ചു, ശ്രീ-സമൃദ്ധരായി മാറി.

Verse 11

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

അപ്പോൾ ആയുർവേദപ്രവർത്തകനായ വിഷ്ണു ധന്വന്തരിയായി ഉദ്ഭവിച്ചു; അമൃതം നിറഞ്ഞ കമണ്ഡലു ധരിച്ചു ഉയർന്നു വന്നു।

Verse 12

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

അവളുടെ കൈയിൽ നിന്നു അമൃതം എടുത്ത ദൈത്യർ ദേവന്മാർക്ക് അതിന്റെ പകുതി നൽകി, ശേഷിച്ചത് പിടിച്ചെടുത്തു പോയി; അപ്പോൾ വിഷ്ണു സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 13

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

അവളെ രൂപസമ്പന്നയായി കണ്ട ദൈത്യർ മോഹിതരായി പറഞ്ഞു—“ഹേ സുന്ദരമുഖി! ഞങ്ങളുടെ ഭാര്യയാകുക; അമൃതം എടുത്ത് ഞങ്ങളെ കുടിപ്പിക്ക.”

Verse 14

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ഹരി അത് എടുത്ത് ദേവന്മാർക്ക് കുടിപ്പിച്ചു; രാഹുവും ചന്ദ്രരൂപം ധരിച്ചു സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഇടയിൽ ഇരുത്തപ്പെട്ടവനായി കുടിച്ചു।

Verse 15

तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

ഹരിയാൽ—ശത്രുവാൽ പോലും—ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രാഹുവിന്റെ ശിരസ് വേർപെട്ട് നിലനിന്നു; പിന്നെ കരുണയാൽ അവനെ അമരന്മാരുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോയി, വരദനായ ഹരിയോട് അവൻ സംസാരിച്ചു।

Verse 16

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं

രാഹു ഉന്മത്തനായി ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും ഗ്രസിക്കുന്നതുതന്നെ ഗ്രഹം വരുത്തുന്ന ഗ്രഹണം ആകുന്നു. ആ സമയത്ത് നൽകുന്ന ദാനം അക്ഷയ പുണ്യഫലം നൽകുന്നതാകുന്നു.

Verse 17

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് വിഷ്ണു അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തുടർന്ന് എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, സ്ത്രീരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹരിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 18

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

ഭഗവാൻ ഹരി രുദ്രനോട് ഒരു സ്ത്രീരൂപം കാണിച്ചു. ഹരിയുടെ മായയിൽ മോഹിതനായ ശംഭു ഗൗരിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ആ സ്ത്രീയെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 19

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

അവൻ നഗ്നനായി ഉന്മത്തരൂപം ധരിച്ചു. സ്ത്രീകളുടെ മുടി പിടിച്ചു; പിന്നെ മുടി വിട്ട് ഓടി, ആ സ്ത്രീയും അവനെ പിന്തുടർന്ന് അവിടെയെത്തി.

Verse 20

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च

ഹരന്റെ (ശിവന്റെ) വീര്യം എവിടെയെവിടെ സ്ഖലിച്ചുവോ, അവിടെയവിടെ ലിംഗങ്ങളുടെയും കനകത്തിന്റെയും പുണ്യക്ഷേത്രം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 21

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

അവളെ “ഇത് മായയാണ്” എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഹരി തന്റെ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശിവനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ രുദ്രാ, നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് എന്റെ മായ ജയിക്കപ്പെട്ടത്.”

Verse 22

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

നിന്നെ ഒഴികെ ഭൂമിയിൽ മറ്റൊരു പുരുഷനും എന്റെ വേണ്ടി അവളെ ജയിക്കാൻ ശേഷിയില്ല. തുടർന്ന് അമൃതം ലഭിക്കാതെ ദൈത്യർ ദേവന്മാരോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വീണു; സുരർ ത്രിദിവത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി. ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.