Adhyaya 2

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः अथ द्वितीयो ऽध्यायः मत्स्यावतारवर्णनं वशिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ആദ്യ അധ്യായം ‘പ്രശ്ന’ എന്നു പേരായിരിക്കുന്നു. ഇനി രണ്ടാം അധ്യായം ‘മത്സ്യാവതാരവർണ്ണനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—മത്സ്യാദി രൂപം ധരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ, സൃഷ്ട്യാദികളുടെ കാരണത്തെ, കൂടാതെ മുൻപ് വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് ശ്രുതമായ ആഗ്നേയപുരാണരൂപ ബ്രഹ്മോപദേശത്തെ എനിക്കു പറയുക.

Verse 2

अग्निर् उवाच मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः अवतारक्रिया दुष्ट- नष्ट्यै सत्पालनाय हि

അഗ്നി പറഞ്ഞു—വസിഷ്ഠാ, കേൾക്കുക; ഹരിയുടെ മത്സ്യാവതാരം ഞാൻ വിവരിക്കും. അവതാരക്രിയ ദുഷ്ടരുടെ നാശത്തിനും സജ്ജനരുടെ പരിപാലനത്തിനുമാണ്.

Verse 3

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

ഹേ മുനേ! മുൻ കല്പാന്തത്തിൽ ബ്രാഹ്മപ്രകാരമായ നൈമിത്തിക പ്രളയം സംഭവിച്ചു; അവിടെ ഭൂ മുതലായ ലോകങ്ങൾ സമുദ്രജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി.

Verse 4

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं

വൈവസ്വത മനു ഭോഗവും മോക്ഷവും നേടുവാൻ തപസ്സു ചെയ്തു. ഒരിക്കൽ കൃതമാലാ നദീതീരത്ത് ജലതർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ,

Verse 5

तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम

അവന്റെ കുമ്പിട്ട കൈകളിലെ വെള്ളത്തിൽ ഒരു ചെറു മീൻ ഒറ്റയായി വന്നു ചേർന്നു. അതിനെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിയാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ അത് പറഞ്ഞു—“ഹേ നരോത്തമാ, എന്നെ എറിയരുത്.”

Verse 6

ब्रह्मावगम्यते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अगोत्रचरणं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः न मां क्षिप नृपोत्तम इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः प्>ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य तच् छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत् स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे वृहत्

പാഠാന്തരങ്ങൾ: ‘ബ്രഹ്മാവഗമ്യते’—(ഖ, ഗ, ഘ); ‘അഗോത്രചരണം പരം’—(ഗ); ‘ന മാം ക്ഷിപ നൃപോത്തമ’—(ഖ, ഗ, ഘ); കൂടാതെ ‘ഇന്ന് എനിക്ക് ഗ്രാഹാദികളിൽ നിന്ന് ഭയം’. അത് കേട്ട് അവൻ അതിനെ കലശത്തിൽ വെച്ചു. പിന്നെ മീൻ വളർന്ന് പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് കൂടുതൽ വലിയ പാത്രം തരുക.”

Verse 7

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत् तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो

ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് ഉത്തരദിക്കിലേക്കു ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ ഒരു വൃദ്ധൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ പൃഥു, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനത്തിൽ മനസ്സിനെ സ്ഥാപിക്ക.”

Verse 8

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् ऊचे देहि वृहत् स्थानं प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः

സരോവരത്തിൽ വീണ്ടും എറിയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ അതേ അളവിലേക്ക് വളർന്നു. പിന്നെ “എനിക്ക് വിശാലമായ സ്ഥലം തരുക” എന്നു പറഞ്ഞു; തുടർന്ന് അവനെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 9

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत् मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन् मनुः

ക്ഷണമാത്രത്തിൽ തന്നെ അത് ലക്ഷയോജനവ്യാപ്തിയായി. ആ അത്ഭുത മത്സ്യത്തെ കണ്ടു മനു വിസ്മയത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 10

को भवान् ननु वै विष्णुर् नारायण नमोस्तुते मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

നീ ആരാണ്? നിശ്ചയമായും നീ വിഷ്ണു—നാരായണൻ; നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ ജനാർദ്ദന, നിന്റെ മായയാൽ എന്നെ എന്തിന് മോഹിപ്പിക്കുന്നു?

Verse 11

मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम् अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

മനു പറഞ്ഞപ്പോൾ, സംരക്ഷണത്തിൽ നിരതനായ മനുവിനോട് മത്സ്യൻ പറഞ്ഞു—“ഈ ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി, ദുഷ്ടന്മാരുടെ നാശത്തിനായി ഞാൻ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 12

सप्तमे दिवसे त्वब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत् उपस्थितायां नावि त्वं वीजादीनि विधाय च

ഏഴാം ദിവസം സമുദ്രം തീർച്ചയായും ലോകത്തെ പ്രളയജലത്തിൽ മുക്കും. വഞ്ചി എത്തിയാൽ നീ വിത്തുകൾ മുതലായ ആവശ്യവസ്തുക്കൾ അതിൽ വെക്കുക.

Verse 13

सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

സപ്തർഷികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നീ ബ്രഹ്മരാത്രി കടന്നുപോകും. ഞാൻ സമീപത്തിരിക്കുമ്പോൾ മഹാസർപ്പംകൊണ്ട് അതിനെ എന്റെ ശൃംഗത്തിൽ ബന്ധിക്കൂ.

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മത്സ്യൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു. മനു നിശ്ചിത സമയത്തെ കാത്ത് അവിടെ തന്നെ നിന്നു; പിന്നെ സമുദ്രം പൊങ്ങി പ്രളയമായി ഉയർന്നപ്പോൾ അവൻ നാവിൽ കയറി.

Verse 15

एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः हौ मनुरिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ननु विष्णुस्त्वमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः इत्य् उक्तान्तर्हितो मत्स्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इत्य् उक्त्वा देवमत्स्यात्मा बृहत्कारणसङ्गत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्

ഒറ്റ ശൃംഗം ധരിച്ച, സ്വർണവർണ്ണവും അനേകം യോജന വ്യാപ്തിയുമുള്ള മത്സ്യൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവസ്വരൂപൻ (വിഷ്ണുരൂപൻ) ആയ മത്സ്യൻ നാവിനെ ആ ശൃംഗത്തിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചു; ഇതുതന്നെ ‘മത്സ്യ’ എന്ന പുരാണപ്രസംഗം.

Verse 16

शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश् च तं ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवञ्च दानवं

സ്തുതികളാൽ അവനെ പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പാപഹരനായ മത്സ്യനിൽ നിന്ന് അവൻ കേട്ടു—ബ്രഹ്മവേദങ്ങൾ അപഹരിച്ച ദാനവനായ ഹയഗ്രീവന്റെ കഥ.

Verse 17

अवधीत्, वेदमत्स्याद्यान् पालयामास केशवः प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः

കേശവൻ മത്സ്യാവതാരാദി പ്രസംഗങ്ങളിൽ വേദങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും (അപഹർത്താക്കളെ) വധിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ വരാഹകൽപം വന്നപ്പോൾ ഹരി കൂർമരൂപം ധരിച്ചു.