Shloka 9

भारतवर्षमहात्म्यम् — कर्मभूमित्वम्, नवभेदाः, कुलपर्वताः-नद्यः-जनपदाः, युगचक्रविशेषः, यज्ञपुरुषविष्णुपूजा

Devanagari script

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च भागशः इज्यायुधवणिज्याद्यैर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः

Transliteration

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca bhāgaśaḥ ijyāyudhavaṇijyādyair vartayanto vyavasthitāḥ

Translation

ພຣາຫມັນ, ກະສັດຕຣິຍະ, ໄວສະຍະ ແລະ ຊູດຣະ—ແຕ່ລະພວກຕາມສ່ວນຂອງຕົນ—ຖືກສະຖາປະນາຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ພວກເຂົາດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວຽກຂອງຕົນ: ພິທີຍັດ ແລະ ການບູຊາ, ການຖືອາວຸດ, ການຄ້າ ແລະ ອື່ນໆ ເພື່ອໃຫ້ລະບຽບໂລກມັ່ນຄົງຕາມກົດແຫ່ງພຣະຜູ້ສູງສຸດ.

Word by Word

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• क्षत्रियाः: Kshatriyas
• क्षत्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वैश्याः: Vaishyas
• वैश्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in the midst)

• शूद्राः: Shudras
• शूद्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• भागशः: according to their shares/parts
• भागशः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भागशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/विभागार्थक क्रियाविशेषण (adverb: by portions/according to shares)

• इज्या-आयुध-वणिज्य-आद्यैः: by (means of) worship, weapons, trade, etc.
• इज्या-आयुध-वणिज्य-आद्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इज्या (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक) + वणिज्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; समासः—समाहार-द्वन्द्व (worship, weapons, trade, etc.)

• वर्तयन्तः: engaging in / carrying on
• वर्तयन्तः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (those) engaging/maintaining

• व्यवस्थिताः: are arranged/established
• व्यवस्थिताः: Karta (Predicate nominative/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; स्थित/नियत (established/arranged)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Brahmanas

FAQs

What is the significance of varna-dharma in the Vishnu Purana?

This verse presents varna-dharma as a structured allocation of duties—ritual, protection, trade, and service—meant to uphold social stability as part of the wider cosmic order governed by the Supreme.

How does Sage Parāśara explain the functioning of society here?

Parāśara describes society as “vyavasthitāḥ” (duly arranged), where each group sustains life through its appropriate occupation, implying an interdependent system aligned with dharma.

The theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when not named, the Purāṇic frame treats dharma and order as ultimately grounded in Vishnu’s supreme sovereignty—social roles become instruments through which that higher order is preserved.