Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः

Transliteration

sūta uvāca | tadanvayasamutthāyāḥ kanyakāyāḥ kareṇa yaḥ | pādukābhyāṃ naraḥ pūjāṃ prakaroti samāhitaḥ | iha loke sukhaṃ prāpya sa syātpretya sukhānvitaḥ

Translation

ສູຕະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ມີໃຈຈົ່ງຈໍ່ ປະກອບພິທີບູຊາພາດຸກາທັງສອງ ໂດຍມືຂອງນາງສາວຜູ້ເກີດຈາກສາຍສືບທາງທຳ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃນໂລກນີ້ ແລະເມື່ອລ່ວງຕາຍໄປ ກໍຈະມີຄວາມສຸກໃນໂລກໜ້າ».

Word by Word

• सूतः: Sūta (the narrator)
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (genitival relation), एकवचन; समासपूर्वपद-रूपेण

• अन्वय: lineage
• अन्वय: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्वय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (stem form)

• समुत्थायाः: arisen from
• समुत्थायाः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उत्-स्था (धातु) + समुत्था (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; भूतकृदन्त-आधारित विशेषण (arisen/derived)

• कन्यकायाः: of the maiden
• कन्यकायाः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• करेण: by (her) hand
• करेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• पादुकाभ्याम्: with the sandals
• पादुकाभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• प्रकरोति: performs
• प्रकरोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• समाहितः: concentrated
• समाहितः: Karta (Agent-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; भूतकृदन्त (well-composed/collected)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• सुखम्: happiness
• सुखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having obtained)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• स्यात्: would be / becomes
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• प्रेत्य: after death
• प्रेत्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-इ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), अर्थे—‘मृत्युमतिक्रम्य/परलोकं गत्वा’ (after death, having departed)

• सुखान्वितः: endowed with happiness
• सुखान्वितः: Karta (Subject-complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थे (endowed with happiness)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pādukā-udbhava sambandhita Ambādevī-sthāna

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (brāhmaṇa sages)

Visual Art Cues

Scene: A serene shrine where sacred pādukās are placed on a pedestal; a maiden (kumārī) extends her hand to offer flowers and sandal paste while a devotee stands with folded hands; Sūta narrates to attentive brāhmaṇas.

Characters & Entities

• Sūta
• Pādukā
• Kanyakā
• Anvaya (lineage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotionally performed tīrtha-worship yields both worldly well-being and auspicious spiritual results beyond death.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śrīmātuḥ Pādukā associated with Hāṭakeśvara-kṣetra in Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (pūjā) of the sacred sandals, performed with concentration, specifically through the maiden’s hand (kanyā-hasta).