Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर

Transliteration

śrībhagavānuvāca | hāṭakeśvaraje kṣetre pāduke saṃsthite śubhe | śrīmāturjagatāṃ mukhye tābhyāṃ pūjāṃ tvamācara

Translation

ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: «ໃນພື້ນທີ່ສັກສິດຂອງ ຮາຕະເກສະວະຣະ ທີ່ປາດຸກາອັນມງຄົດຖືກປະດິດສະຖິດ ເຈົ້າຈົ່ງປະກອບການບູຊາແດ່ປາດຸກາທັງນັ້ນ ອັນເປັນປາດຸກາອັນສູງສຸດຂອງ ສຣີມາຕາ ມານດາແຫ່ງໂລກ»។

Word by Word

• श्री: venerable, revered
• श्री: Sambandha (Honorific marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: श्री (प्रातिपदिक/उपसर्गवत् उपाधि)
• Form: अव्यय; आदरसूचक उपपद (honorific prefix)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हाटकेश्वरजे: in/pertaining to Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष समास (हाटकेश्वरात् जात/सम्बद्ध); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन; क्षेत्रे इत्यस्य विशेषण

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• पादुके: in the two sandals (pādukās)
• पादुके: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया/सप्तमी विभक्ति, द्विवचन; अत्र सप्तमी द्विवचन (Locative dual): “in the two sandals”

• संस्थिते: situated, established
• संस्थिते: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी, द्विवचन; पादुके इत्यस्य विशेषण (situated/established)

• शुभे: auspicious
• शुभे: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी, द्विवचन; पादुके इत्यस्य विशेषण

• श्री: revered
• श्री: Sambandha (Honorific marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: श्री (प्रातिपदिक/उपाधि)
• Form: अव्यय; आदरसूचक उपपद

• मातुः: of the Mother
• मातुः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (Genitive plural: of worlds/beings)

• मुख्ये: in the principal (place)
• मुख्ये: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन; क्षेत्रे इत्यस्य विशेषण (in the chief/primary)

• ताभ्याम्: by/with those two
• ताभ्याम्: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, द्विवचन (Instrumental dual: by/with those two)

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• आचर: perform, practice
• आचर: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चर् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Śiva (Śrī Bhagavān / Maheśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra Pādukā-sthāna of Śrī Mātā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The maiden (in-scene); frame listener(s) (out-of-scene)

Visual Art Cues

Scene: Śiva issues a clear command: in Hāṭakeśvara-kṣetra, at the place where auspicious Pādukās are स्थापित, the maiden is to perform worship to Śrī Mātā’s foremost Pādukās—suggesting a sanctum or pedestal with revered sandals/footprints.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Pādukā (sacred Pādukās)
• Śrī Mātā (Jagadambā / Mother of the worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are upheld by prescribed worship; honoring the Divine Mother’s symbols (Pādukās) is a direct form of kṣetra-sevā and bhakti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, where the auspicious Pādukās are established.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pūjā specifically to the two Pādukās associated with Śrī Mātā.