Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । त्रयाणां चैव लिंगानां पूर्वोक्तानां महामते । श्रुतास्माभिः समुत्पत्तिःकपालेश्वरवर्जिता । केनायं स्थापितो देवः कपालेश्वरसंज्ञितः

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | trayāṇāṃ caiva liṃgānāṃ pūrvoktānāṃ mahāmate | śrutāsmābhiḥ samutpattiḥkapāleśvaravarjitā | kenāyaṃ sthāpito devaḥ kapāleśvarasaṃjñitaḥ

Translation

ພວກ຤ິສີກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ພວກເຮົາໄດ້ຟັງກ່ຽວກັບກຳເນີດຂອງລິງຄະສາມອົງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແຕ່ຍົກເວັ້ນກະປາເລສະວະຣາ. ພຣະເທວະຜູ້ມີນາມວ່າ ກະປາເລສະວະຣາ ນີ້ ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ສະຖາປະນາ?”

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद

• त्रयाणाम्: of the three
• त्रयाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• लिङ्गानाम्: of the liṅgas
• लिङ्गानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• पूर्वोक्तानाम्: previously mentioned
• पूर्वोक्तानाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); कृदन्तः: उक्त (क्त, PPP of वच्); समासः: पूर्व + उक्त (तत्पुरुष: ‘पूर्वं उक्त’)

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (Addressed/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular); समासः: महा + मति (कर्मधारय)

• श्रुता: has been heard
• श्रुता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मणि-भावः: ‘has been heard’

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

• समुत्पत्तिः: origin, account of arising
• समुत्पत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• कपालेश्वरवर्जिता: excluding Kapāleśvara
• कपालेश्वरवर्जिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कपालेश्वर (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कृदन्तः: वर्जित (क्त, PPP of वर्ज्/वृज् ‘to exclude’); समासः: कपालेश्वर + वर्जित (तत्पुरुष: ‘कपालेश्वरं वर्जयित्वा/वर्जिता’)

• केन: by whom
• केन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• स्थापितः: was established
• स्थापितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मणि-भावः: ‘was established’

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• कपालेश्वरसंज्ञितः: named Kapāleśvara
• कपालेश्वरसंज्ञितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कपालेश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कृदन्तः: संज्ञित (क्त, PPP of संज्ञा/ज्ञा ‘to be named’); समासः: कपालेश्वर + संज्ञित (तत्पुरुष: ‘कपालेश्वर-नामक’)

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (implied respondent)

Visual Art Cues

Scene: A circle of ṛṣis respectfully question the sūta/narrator about the missing origin of Kapāleśvara among previously described liṅgas; palm-leaf manuscripts and a forest-āśrama setting frame the inquiry.

Characters & Entities

• Kapāleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is preserved through inquiry and transmission: asking about a liṅga’s स्थापना safeguards the site’s dharmic memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kapāleśvara within the broader Hāṭakeśvara-kṣetra tīrtha landscape of the Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the verse initiates the legend by asking who performed the स्थापना (installation) of Kapāleśvara.