शिवलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Greatness of the Śiva-liṅga)
ບົດນີ້ເປັນຄໍາປາໄສຂອງສູຕະ ແລະຈັດຮູບເປັນບັນຊີພູມສາດສັກສິດ ເພື່ອຍຶດໂຍງສິວະຕັດຕະວະໃຫ້ກັບສະຖານທີ່ພິທີກຳທີ່ຮູ້ຈັກໄດ້. ເລີ່ມດ້ວຍການວາງກາສີ (Kāśī) ຢູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ໍາຄົງຄາ ເປັນເມືອງໃຫ້ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ (vimuktidā) ແລະອະທິບາຍວ່າເປັນ “ລິງຄະມະຍີ” ຄືຖືກແຜ່ຊຶມໂດຍການປະທັບຢູ່ຂອງລິງຄະ ແລະເປັນທີ່ປະທັບຂອງພຣະສິວະ. ລິງຄະສູງສຸດໃນນັ້ນແມ່ນ ອະວິມຸກຕະກະ (Avimuktaka) ຜູກພັນກັບ ກຣິດຕິວາເສສະວະຣະ (Kṛttivāseśvara) ເພື່ອຊີ້ວ່າ “ບໍ່ລະທິ້ງ” (avimukta) ໝາຍເຖິງການອຸປະຖຳກູ້ໄພຂອງພຣະສິວະທີ່ມີຢູ່ຕະຫຼອດໃນກະເສດຣະ. ຕໍ່ມາມີການລຽນຊື່ລິງຄະຫຼາຍອົງ ເຊັ່ນ Tilabhāṇḍeśvara, Daśāśvamedha, Saṃgameśa, Bhūteśvara, Nārīśvara, Baṭukeśvara, Pūreśvara, Siddhanātheśvara, Dūreśvara, Śṛṅgeśvara, Vaidyanātha, Japyeśvara, Gopeśvara, Raṃgeśvara, Vāmeśvara, Nāgeśa, Kājeśa, Vimaleśvara, Vyāseśvara, Sukeśa, Bhāṇḍeśvara, Huṃkāreśa ແລະກໍານົດບາງອົງຢູ່ຝັ່ງນ້ໍາ ຫຼືຈຸດບັນຈົບແມ່ນ້ໍາ. ຄໍາສອນລຶກລັບຄື ພຣະສິວະຜູ້ເກີນກວ່າທຸກສິ່ງ ຖືກພົບພາດໃນພິທີຜ່ານຮູບລິງຄະທ້ອງຖິ່ນ; ການໄປດາຣະຊະນະ ແລະຢູ່ໃກ້ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ຜົນ ມອບສິດທິ, ຄວາມສຸກ ແລະສຸດທ້າຍຄວາມຫຼຸດພົ້ນຕາມສະພາບສັກສິດຂອງກະເສດຣະ.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । गंगातीरे सुप्रसिद्धा काशी खलु विमुक्तिदा । सा हि लिंगमयी ज्ञेया शिववासस्थली स्मृता
ສູຕະກ່າວວ່າ: ຢູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ ເມືອງກາຊີແມ່ນມີຊື່ສຽງຢ່າງຍິ່ງວ່າເປັນຜູ້ປະທານມຸກຕິ (ການຫຼຸດພົ້ນ). ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເມືອງນັ້ນເປັນລິງຄະມະຍະ (ເຕັມໄປດ້ວຍລິງຄະ) ແລະ ຖືກຈື່ຈຳວ່າເປັນສະຖານທີ່ພຳນັກຂອງພຣະສິວະ.
Verse 2
लिंगं तत्रैव मुख्यं च सम्प्रोक्तमविमुक्तकम् । कृत्तिवासेश्वरः साक्षात्तत्तुल्यो वृद्धबालकः
ຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ລິງຄະອັນສູງສຸດຖືກປະກາດວ່າ «ອະວິມຸກຕະກະ». «ກຣິດຕິວາເສສະວະຣ» ແມ່ນພຣະສິວະໂດຍກົງ ແລະ ເທົ່າທຽມກັບນັ້ນ; ພຣະອົງຖືກກ່າວວ່າທັງເຖົ້າ ແລະ ມີຄວາມເປັນເດັກນ້ອຍ.
Verse 3
तिलभाण्डेश्वरश्चैव दशाश्वमेध एव च । गंगा सागरसंयोगे संगमेश इति स्मृतः
ພຣະອົງຍັງໄດ້ຮັບການຈື່ຈຳວ່າ ຕິລະພານເຑສະວະຣະ (Tilabhāṇḍeśvara) ແລະ ດະສາອັດສະວະເມດະ (Daśāśvamedha). ທີ່ຈຸດບັນຈົບທີ່ແມ່ນ້ຳຄັງຄາພົບກັບທະເລ ພຣະອົງຖືກລະລຶກວ່າ ສັງກະເມສະ (Saṅgameśa)—ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສະຖານທີ່ພົບພາອັນສັກສິດ.
Verse 4
भूतेश्वरो यः संप्रोक्तो भक्तसर्वार्थदः सदा । नारीश्वर इति ख्यातः कौशिक्याः स समीपगः
ພຣະເຈົ້າຜູ້ຖືກເອີ້ນວ່າ «ພູເຕສະວະຣະ» ເປັນຜູ້ປະທານທຸກສິ່ງທີ່ຜູ້ພັກດີປາຖະໜາໃຫ້ເສມອ. ພຣະອົງຍັງມີນາມວ່າ «ນາຣີສະວະຣະ» ແລະປະທັບໃກ້ກັບ ກາວສິກີ (ເທວີ).
Verse 5
वर्तते गण्डकीतीरे बटुकेश्वर एव सः । पूरेश्वर इति ख्यातः फल्गुतीरे सुखप्रदः
ພຣະອົງນັ້ນປະທັບຢູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ກັນດະກີ ໃນນາມ «ບະຕຸເກສະວະຣະ». ແລະຢູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ພະລະກຸ ພຣະອົງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ «ປູເຣສະວະຣະ» ຜູ້ປະທານຄວາມສຸກແລະຄວາມສະບາຍ.
Verse 6
सिद्धनाथेश्वरश्चैव दर्शनात्सिद्धिदो नृणाम् । दूरेश्वर इति ख्यातः पत्तने चोत्तरे तथा
«ສິດທະນາເທສະວະຣະ» ດ້ວຍການເຫັນພຣະອົງແຕ່ພຽງຄັ້ງ ກໍປະທານສິດທິ (ຄວາມສຳເລັດທາງຈິດວິນຍານ) ແກ່ມະນຸດ. ພຣະອົງຍັງມີນາມວ່າ «ດູເຣສະວະຣະ» ແລະຖືກນະມັດສະການໃນເມືອງທາງເໜືອ ປັດຕະນະ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 7
शृंगेश्वरश्च नाम्ना वै वैद्यनाथस्तथैव च । जप्येश्वरस्तथा ख्यातो यो दधी चिरणस्थले
ພຣະເຈົ້າສິວະ ຖືກຮູ້ຈັກວ່າ «ສຣິງເກສະວະຣະ» ແລະດັ່ງດຽວກັນ «ໄວດຍະນາຖ»। ພຣະອົງຍັງໂດງດັງວ່າ «ຊັບເຢສະວະຣະ»—ຜູ້ປະທັບຢູ່ທີ່ ດະທີ-ຈິຣະນະ-ສະຖະລະ—ດັ່ງນີ້ແຫຼະພຣະອົງຖືກກ່າວເຖິງ។
Verse 8
गोपेश्वरः समाख्यातः रंगेश्वर इति स्मृतः । वामेश्वरश्च नागेशः काजेशो विमलेश्वरः
ພຣະອົງໂດງດັງວ່າ «ໂກເປສະວະຣະ» ແລະຖືກຈື່ຈຳວ່າ «ຣັງເກສະວະຣະ». ພຣະອົງຍັງຖືກນະມັດສະການເປັນ «ວາເມສະວະຣະ» ແລະ «ນາເກສະ», ພ້ອມທັງ «ກາເຈສະ» ແລະ «ວິມະເລສະວະຣະ».
Verse 9
व्यासेश्वरश्च विख्यातः सुकेशश्च तथैव हि । भाण्डेश्वराश्च विख्यातो हुंकारेशस्तथैव च
«ວຽາເສສະວະຣະ» ໂດງດັງ; «ສຸເກສະ» ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. «ພານເຑສະວະຣະ» ກໍມີຊື່ສຽງ ແລະ «ຮຸງກາເຣສະ» ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 10
सुरोचनश्च विख्यातो भूतेश्वर इति स्वयम् । संगमेशस्तथा प्रोक्तो महापातकनाशनः
ພຣະອົງໂດງດັງວ່າ «ສຸໂຣຈະນະ» ແລະແທ້ຈິງແມ່ນ «ພູເຕສະວະຣະ»—ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ. ພຣະອົງຍັງຖືກປະກາດວ່າ «ສັງກະເມສະ» ພຣະເຈົ້າແຫ່ງຈຸດບັນຈົບອັນສັກສິດ, ຜູ້ທຳລາຍບາບໃຫຍ່ທີ່ສຸດກໍຍັງໄດ້.
Verse 12
ततश्च तप्तकातीरे कुमारेश्वर एव च । सिद्धेश्वरश्च विख्यातः सेनेशश्च तथा स्मृतः । रामेश्वर इति प्रोक्तः कुंभेशश्च परो मतः । नन्दीश्वरश्च पुंजेशः पूर्णायां पूर्णकस्तथा
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຕັບຕະກາ ມີ «ກຸມາເຣສະວະຣະ». ທີ່ນັ້ນ «ສິດເທສະວະຣະ» ໂດງດັງ ແລະ «ເສເນສະ» ກໍຖືກຈື່ຈຳ. ຍັງກ່າວວ່າເປັນ «ຣາເມສະວະຣະ» ແລະ «ກຸມເພສະ» ຖືກນັບວ່າສູງສຸດ. ດັ່ງດຽວກັນມີ «ນັນດີສະວະຣະ» ແລະ «ປຸນເຈສະ»; ແລະທີ່ «ປູຣນາ» ຍັງມີ «ປູຣນະກະ» ອີກດ້ວຍ.
Verse 13
ब्रह्मेश्वरः प्रयोगे च ब्रह्मणा स्थापितः पुरा । दशाश्वमेधतीर्थे हि चतुर्वर्गफलप्रदः
ໃນປຣະຍາກ ພຣະພຣະຫມາໄດ້ສະຖາປະນາລິງຄະທີ່ເອີ້ນວ່າ ພຣະຫມເອສະວະຣາ ໄວ້ແຕ່ກ່ອນ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ທີ່ທ່ານ້ຳສັກສິດ ດະສາອັດສະວະເມດະ-ຕີຣຖະ ມັນປະທານຜົນແຫ່ງເປົ້າໝາຍຊີວິດທັງສີ່—ທັມມະ, ອັດຖະ, ກາມະ, ແລະ ໂມກສະ.
Verse 14
तथा सोमेश्वरस्तत्र सर्ब्वापद्विनिवारकः । भारद्वाजेश्वरश्चैव ब्रह्मवर्चःप्रवर्द्धकः
ທຳນອງດຽວກັນ ສົມເອສະວະຣາ ປະທັບຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເປັນຜູ້ຂັບໄລ່ພິບັດທັງປວງ; ແລະ ພາຣັດວາເຈສະວະຣາ ກໍຢູ່ດ້ວຍ—ຜູ້ເພີ່ມພູນ ພຣະຫມະວັຣຈະສະ ຄືລັດສະໝີວິນຍານອັນສະຫວ່າງ ອັນເກີດຈາກວິໄນສັກສິດ ແລະປັນຍາເທວະ.
Verse 15
शूलटंकेश्वरः साक्षात्कामनाप्रद ईरितः । माधवेशश्च तत्रैव भक्तरक्षाविधायकः
ພຣະສູລະຕັງເກສະວະ ຖືກປະກາດໂດຍກົງວ່າ ເປັນຜູ້ປະທານສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ. ແລະຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ພຣະມາທະເວສະ ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງຜູ້ມີພັກຕິ.
Verse 16
नागेशाख्यः प्रसिद्धो हि साकेतनगरे द्विजा । सूर्य्यवंशोद्भवानां च विशेषेण सुखप्रदः
ໂອ ທ່ານດວິຊະຜູ້ຮູ້, ໃນນະຄອນສາເກຕະ ພຣະອົງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າ “ນາເກສະ”. ພຣະອົງປະທານຄວາມສຸກ—ໂດຍພິເສດແກ່ຜູ້ເກີດໃນວົງສຸຣິຍະ—ໂດຍປະທານຄວາມສຸກສະຫງົບມົງຄຸນ ຜ່ານພັກຕິຕໍ່ພຣະສິວະໃນຮູບຈະໂຍຕິຣລິງຄະ.
Verse 17
पुरुषोत्तमपुर्यां तु भुवनेशस्तु सिद्धिदः । लोकेशश्च महालिंगः सर्वानन्दप्रदायकः
ໃນນະຄອນປຸຣຸໂສຕະມະປູຣີ ພຣະອົງໃນນາມ “ພຸວະເນສະ” ປະທານສິດທິ (ສິດທິ) ແຫ່ງການບຳເນັດ. ແລະໃນນາມ “ໂລເກສະ” ມະຫາລິງຄະ ປະທານອານັນດາແກ່ທຸກໂລກ—ແທ້ຈິງແລ້ວ ປະທານຄວາມຍິນດີສົມບູນແກ່ທຸກຜູ້.
Verse 18
कामेश्वरः शंभुलिंगो गंगेशः परशुद्धिकृत् । शक्रेश्वरः शुक्रसिद्धो लोकानां हितकाम्यया
ພຣະອົງແມ່ນ ກາເມຊະວະຣະ; ພຣະອົງແມ່ນ ລິງຄະຊຳພູ. ພຣະອົງແມ່ນ ຄັງເຄຊະ—ຜູ້ປະທານການຊຳລະບໍລິສຸດອັນສູງສຸດ. ພຣະອົງແມ່ນ ຊັກເຣຊະວະຣະ ແລະ ຊຸກຣະ-ສິດທະ—ປາກົດເປັນຮູບອັນສັກສິດເຫຼົ່ານີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກທັງປວງ.
Verse 19
तथा वटेश्वरः ख्यातः सर्वकामफलप्रदः । सिन्धुतीरे कपालेशो वक्त्रेशः सर्वपापहा
ດັ່ງນັ້ນ (ລິງຄະອັນສັກສິດນັ້ນ) ໂດງດັງວ່າ ວະເຕຊະວະຣະ—ຜູ້ປະທານຜົນແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາທຸກປະການ. ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ສິນທຸ (Indus) ມີ ກະປາເລຊະ; ແລະ ວັກຕຣະເລຊະ ແມ່ນຜູ້ກຳຈັດບາບທັງປວງ.
Verse 20
भीमेश्वर इति प्रोक्तः सूर्येश्वर इति स्मृतः
ພຣະອົງຖືກປະກາດວ່າ ພີເມຊະວະຣະ; ແລະຍັງຖືກລະລຶກວ່າ ສູຣຍະເມຊະວະຣະ ອີກດ້ວຍ.
Verse 21
नन्देश्वरश्च विज्ञेयो ज्ञानदो लोकपूजितः । नाकेश्वरो महापुण्यस्तथा रामेश्वरः स्मृतः
ຈົ່ງຮູ້ຈັກ ນັນເທສະວະຣະ ເປັນຜູ້ປະທານປັນຍາທາງວິນຍານ ທີ່ໂລກທັງປວງນະມັດສະການ. ນາເກສະວະຣະ ຖືກປະກາດວ່າມີບຸນຍິ່ງໃຫຍ່; ແລະ ຣາເມສະວະຣະ ກໍຖືກລະລຶກເຊັ່ນດຽວກັນ (ເປັນຮູບແລະສະຖານອັນສັກສິດຂອງພຣະສິວະ).
Verse 22
विमलेश्वरनामा वै कंटकेश्वर एव च । पूर्णसागरसंयोगे धर्तुकेशस्तथैव च
ພຣະອົງຖືກເອີ້ນວ່າ ວິມະເລສະວະຣະ ແລະຍັງເອີ້ນວ່າ ກັນຕະເກສະວະຣະ ອີກດ້ວຍ. ທີ່ຈຸດບັນຈົບກັບ ປູນະ-ສາຄະຣະ (ມະຫາສະໝຸດເຕັມ) ພຣະອົງກໍຖືກນະມັດສະການໃນນາມ ທະຣຕຸເກສະ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 23
चन्द्रेश्वरश्च विज्ञेयश्चन्द्रकान्तिफलप्रदः । सर्वकाम प्रदश्चैव सिद्धेश्वर इति स्मृतः
ພຣະອົງພຶງຮູ້ຈັກວ່າ «ຈັນເທຣສະວະຣະ» ພຣະເຈົ້າແຫ່ງດວງຈັນ ຜູ້ປະທານຜົນແຫ່ງຄວາມສະຫວ່າງດັ່ງແສງຈັນ ແລະພຣະກະຣຸນາ. ພຣະອົງຍັງປະທານຄວາມປາຖະໜາອັນຊອບທັງປວງ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງຖືກລະລຶກວ່າ «ສິດເທຣສະວະຣະ» ພຣະຜູ້ໃຫ້ຄວາມສໍາເລັດສົມບູນ।
Verse 24
बिल्वेश्वरश्च विख्यातश्चान्धकेशस्तथैव च । यत्र वा ह्यन्धको दैत्यः शंकरेण हतः पुरा
«ບິນເວສະວະຣະ» ເປັນທີ່ໂດ່ງດັງ ແລະ «ອັນທະເກສະ» ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ—ສະຖານທີ່ອັນສັກສິດນັ້ນ ທີ່ໃນການກ່ອນ ອັນທະກະ ອະສຸຣະ ຖືກສັງກະຣະ (ພຣະສິວະ) ປະຫານ।
Verse 25
अयं स्वरूपमंशेन धृत्वा शंभुः पुनः स्थितः । शरणेश्वरविख्यातो लोकानां सुखदः सदा
ພຣະຊັມພູ (ພຣະສິວະ) ຊົງຮັບເອົາສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງສະວະຣູບທິບຂອງພຣະອົງ ແລ້ວປະກົດອີກຄັ້ງ ແລະປະທັບຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ພຣະອົງໂດ່ງດັງນາມ «ສະຣະເນສະວະຣະ» ເປັນຜູ້ປະທານຄວາມສຸກສະບາຍແກ່ສັບພະໂລກເປັນນິດ।
Verse 26
कर्दमेशः परः प्रोक्त कोटीशश्चार्बुदाचले । अचलेशश्च विख्यातो लोकानां सुखदः सदा
ກັດດະເມຊະ ຖືກປະກາດວ່າເປັນພຣະອົງສູງສຸດ; ແລະ ໂກຕີຊະ ປາກົດຢູ່ເທິງພູອາຣບຸດ. ອະຈະເລຊະ ກໍໂດງດັງ—ປະທານຄວາມສຸກແລະຄວາມຜາສຸກແກ່ໂລກທັງປວງເສມອ.
Verse 27
नागेश्वरस्तु कौशिक्यास्तीरे तिष्ठति नित्यशः । अनन्तेश्वरसंज्ञश्च कल्याणशुभभाजनः
ນາເຄຊະວະຣະ ສະຖິດຢູ່ເທິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ກາວຊິກີ ຢ່າງນິລັນດອນ. ພຣະອົງຍັງມີນາມວ່າ ອະນັນເຕຊະວະຣະ—ເປັນທີ່ສະຖິດ ແລະຜູ້ປະທານມົງຄຸນ ແລະກະລຽນທຳ.
Verse 28
योगेश्वरश्च विख्यातो वैद्यनाथेश्वरस्तथा । कोटीश्वरश्च विज्ञेयः सप्तेश्वर इति स्मृतः
ພຣະອົງໂດງດັງວ່າ «ໂຍເກສະວະຣະ» ແລະດັ່ງນັ້ນອີກວ່າ «ໄວດະຍະນາເຖສະວະຣະ». ພຣະອົງຍັງຄວນຮູ້ຈັກວ່າ «ໂກຕີສະວະຣະ» ແລະຖືກຈື່ຈຳວ່າ «ສັບເຕສະວະຣະ» ດ້ວຍ.
Verse 29
भद्रेश्वरश्च विख्यातो भद्रनामा हरः स्वयम् । चण्डीश्वरस्तथा प्रोक्तः संगमेश्वर एव च
ພຣະອົງໂດງດັງວ່າ «ພັດເຣສະວະຣະ»; ແທ້ຈິງແລ້ວ ຮະຣະ (ພຣະສິວະ) ດ້ວຍພຣະອົງເອງກໍມີນາມວ່າ «ພັດຣະ». ພຣະອົງຍັງຖືກປະກາດວ່າ «ຈັນຑີສະວະຣະ» ແລະອີກທັງ «ສັງຄະເມສະວະຣະ».
Verse 30
पूर्वस्यां दिशि जातानि शिवलिंगानि यानि च । सामान्यान्यपि चान्यानि तानीह कथितानि ते
ລິງຄະພຣະສິວະທັງຫມົດທີ່ປະກົດໃນທິດຕາເວັນອອກ ແລະລິງຄະອື່ນໆທີ່ຮູ້ຈັກກັນໂດຍທົ່ວໄປ ໄດ້ຖືກພັນລະນາໃຫ້ເຈົ້າຟັງຢູ່ນີ້ແລ້ວ.
Verse 31
दक्षिणस्यां दिशि तथा शिवलिंगानि यानि च । संजातानि मुनिश्रेष्ठ तानि ते कथयाम्यहम्
ໂອ ທ່ານມຸນີຜູ້ປະເສີດ, ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງເຖິງລິງຄະພຣະສິວະທີ່ປະກົດໃນທິດໃຕ້ດ້ວຍ.
Frequently Asked Questions
It argues for Śiva’s continuous salvific presence through localized liṅga-forms, with Kāśī depicted as intrinsically liberative and the Avimuktaka-liṅga serving as the chapter’s emblem of Śiva’s “non-abandoning” accessibility to devotees.
Calling Kāśī “liṅga-mayī” frames the city as a sacral field saturated with Śiva-presence, where the liṅga is not merely an icon but a mode of ontological participation—space itself becomes a medium for encountering Śiva-tattva through ritual acts and darśana.
Epithets such as Kṛttivāseśvara, Siddhanātheśvara, Bhūteśvara, and Saṃgameśa emphasize functional theology—Śiva as giver of siddhi, lord of beings, and sanctifier of confluences—thereby encoding ritual expectations (benefit, protection, liberation) into the very names of the liṅgas.