Shloka 14

अद्वैतशैवसिद्धान्ते पुरुष-प्रकृति-विचारः

Puruṣa–Prakṛti Analysis in Advaita Śaiva Doctrine

Devanagari script

विप्रर्षे वाक्करौ पादौ पायूपस्थौ च तत्क्रियाः । वचनादानगमनविसर्ग्गानन्दसंज्ञिताः

Transliteration

viprarṣe vākkarau pādau pāyūpasthau ca tatkriyāḥ | vacanādānagamanavisarggānandasaṃjñitāḥ

Translation

ໂອ ພຣາຫມະນະມຸນີ, ການເວົ້າ, ມືທັງສອງ, ຕີນທັງສອງ, ທະວານ ແລະ ອະວະເພດ—ພ້ອມດ້ວຍໜ້າທີ່ຂອງມັນ—ເອີ້ນວ່າ ການເວົ້າ, ການຈັບຖື/ໃຫ້ຮັບ, ການໄປ, ການຂັບຖ່າຍ, ແລະ ຄວາມສຸກອານັນທະ (ຄວາມປິຕິທາງເພດ).

Word by Word

• विप्रर्षे: O brahmin-sage
• विप्रर्षे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र-ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारय: विप्रश्चासौ ऋषिः

• वाक्: speech
• वाक्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• करौ: (two) hands
• करौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन

• पादौ: (two) feet
• पादौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन

• पायू: anus (as an organ)
• पायू: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन (छान्दस/पाठभेद; सामान्यतः पायू = nom/acc dual)

• उपस्थौ: genitals (as an organ)
• उपस्थौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन (छान्दस/पाठभेद; सामान्यतः उपस्थौ = nom/acc dual)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• तत्क्रियाः: their activities
• तत्क्रियाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्-क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तत्पुरुष: तासां/तेषां क्रियाः ‘their functions’

• वचन: speaking
• वचन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (समासाङ्ग)

• आदान: taking/grasping
• आदान: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (समासाङ्ग)

• गमन: going
• गमन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (समासाङ्ग)

• विसर्ग: excretion/discharge
• विसर्ग: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (समासाङ्ग)

• आनन्द: pleasure
• आनन्द: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (समासाङ्ग)

• संज्ञिताः: are termed
• संज्ञिताः: Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√ज्ञा (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘called/termed’ (agreeing with ‘क्रियाः’ understood as ‘they are called’)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It classifies the organs of action and their functions, pointing to how the bound soul (paśu) becomes entangled through activity; mastery of these functions supports purification and liberation by Shiva’s grace (Pati).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Saguna Shiva worship, discipline of speech, conduct, and bodily impulses is part of śuddhi (purification) that makes japa, pūjā, and Linga-upāsanā steady and effective, aligning the devotee’s actions with Shiva-dharma.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practically, restrain speech and sensual drives while doing japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) and maintain purity of action; this supports yogic control of the karmendriyas during worship.