Shloka 17

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

Devanagari script

क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशंनभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धंरूपं यथा शान्तमहार्णवस्य।।

Transliteration

kvacit prakāśaṃ kvacid aprakāśaṃ nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti | kvacit kvacit parvata-sanniruddhaṃ rūpaṃ yathā śānta-mahārṇavasya ||

Translation

ບາງບ່ອນຟ້າສວ່າງໃສ ບາງບ່ອນກໍມືດມົວ; ເພາະເມກກະຈາຍຢູ່ທົ່ວ. ແລະໃນບາງບ່ອນມັນດູຮາວກັບຖືກພູເຂົາກັ້ນໄວ້—ດັ່ງຜິວໜ້າມະຫາສະໝຸດອັນສະຫງົບ ທີ່ຖືກຜືນດິນທີ່ຜຸດຂຶ້ນແບ່ງຂາດເປັນຊ່ວງໆ.

Word by Word

• क्वचित्: in some places
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• प्रकाशम्: brightly
• प्रकाशम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)

• क्वचित्: elsewhere
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अप्रकाशम्: dimly
• अप्रकाशम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: अ-प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्

• नभः: sky
• नभः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रकीर्ण-अम्बुधरम्: with clouds scattered about
• प्रकीर्ण-अम्बुधरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकीर्ण (कृदन्त; प्र-√कॄ/√कीर्) + अम्बुधर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्त-क्त ‘प्रकीर्ण’; तत्पुरुषः (प्रकीर्णाः अम्बुधराः यस्मिन् तत्) — ‘नभः’ इत्यस्य विशेषणम्

• विभाति: shines, appears
• विभाति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√भा (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• क्वचित्: in some places
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• क्वचित्: here and there
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: पुनरुक्त-देशवाचक-अव्यय (here and there)

• पर्वत-सन्निरुद्धम्: obstructed by mountains
• पर्वत-सन्निरुद्धम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + सन्निरुद्ध (कृदन्त; सं-नि-√रुध्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्त-क्त; तत्पुरुषः (पर्वतैः सन्निरुद्धम्)

• रूपम्: appearance, form
• रूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विभाति’ इत्यस्य कर्म

• यथा: as, like
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा/प्रकारवाचक-अव्यय (as/like)

• शान्त-महा-अर्णवस्य: of the calm great ocean
• शान्त-महा-अर्णवस्य: Upamāna-sambandha (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शान्त (कृदन्त; √शम्) + महा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (शान्तः महा-अर्णवः)

Context

'The mountain-streams of rain-water mingled with sarja and kadamba flowers carry fresh water swiftly to the ocean along with the deposits of red mineral rocks of the mountain. Hark, the peacock cries.

Characters & Entities

• sky (nabhas)
• clouds (ambudhara/megha)
• mountains (parvata)
• ocean (mahārṇava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights discernment amid variability: appearances shift—bright here, dim there—so Dharma calls for steady judgment (satya-based clarity) rather than being misled by changing surfaces.

What is the narrative situation?

Rama continues depicting the monsoon sky, using a calm-ocean simile to convey the patchwork of cloud and clear space.

Which character virtue is emphasized?

Clarity of perception (dṛṣṭi) and composure: seeing change without agitation.