Home›Ramayana›Kishkindha Kanda›Sarga 26›Shloka 23
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 23

महाभिषेकः

Sugriva’s Coronation and Angada’s Installation

Devanagari script

तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपिसक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश।।

Transliteration

tasya pāṇḍuram ājahruś chatraṁ hemapariṣkṛtam | śukle ca vālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare | tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhīr api sakṣīrāṇāṁ ca vṛkṣāṇāṁ prarohān kusumāni ca | śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṁ caivānulepanam || sugandhīni ca mālyāni sthalajāny ambujāni ca | candanāni ca divyāni gandhāṁś ca vividhān bahūn || akṣataṁ jātarūpaṁ ca priyaṅgumadhusarpiṣī | dadhi carma ca vaiyāghraṁ vārāhī cāpy upānahau || samālambhanam ādāya rocanāṁ samanaśśilām | āgmuḥ tatra muditā varāḥ kanyās tu ṣoḍaśa ||

Translation

ເຂົາທັງຫຼາຍໄດ້ນຳມາຖວາຍແດ່ພຣະອົງ ຮົ່ມສີຂາວນວນປະດັບດ້ວຍຄຳ ແລະພັດຫາງຢັກສີຂາວ ມີດ້າມຄຳອັນເພີ່ມກຽດສັກສີ. ຍັງນຳມາອີກທັງເພັດນິນຈິນດາທຸກຊະນິດ ເມັດພືດແລະສະໝຸນໄພຫຼາກຫຼາຍ ໜໍ່ອ່ອນ ຍອດອ່ອນແລະດອກໄມ້ຈາກຕົ້ນໄມ້ມີນ້ຳນົມ; ເຄື່ອງນຸ່ງສີຂາວ ແລະຂີ້ທາສີຂາວສຳລັບພິທີ; ພວງມາລາຫອມທັງດອກໄມ້ບົກແລະດອກບົວນ້ຳ; ຈັນທະນາທິບ ແລະນ້ຳຫອມຫຼາຍຢ່າງ; ອັກຊະຕະ (ເຂົ້າບໍ່ປອກເປືອກ) ແລະຄຳ; ປຣິຍັງກຸ ນ້ຳເຜິ້ງ ແລະກີ; ນົມສົ້ມ; ໜັງເສືອ; ແລະເກີບໜັງໝູປ່າ. ແລ້ວນາງສາວງາມຜູ້ຍິນດີ 16 ຄົນ ກໍນຳເຄື່ອງພິທີ—ໂກໂຣຈະນາ ແລະມະນະສິລາ—ມາຮອດທີ່ນັ້ນ

Word by Word
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
पाण्डुरम्white/pale
पाण्डुरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāṇḍura (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘छत्रम्’ इति विशेषणम्
आजह्रुःbrought
आजह्रुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√hṛ (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; उपसर्गः आ
छत्रम्umbrella/canopy
छत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootchatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हेम-परिष्कृतम्adorned with gold
हेम-परिष्कृतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema (प्रातिपदिक) + pari-√kṛ (धातु) + kta (क्त)
Formतृतीया-तत्पुरुष (instrumental): हेमेन परिष्कृतम्; PPP, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘छत्रम्’ इति विशेषणम्
शुक्लेwhite (pair)
शुक्ले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśukla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; ‘वालव्यजने’ इति विशेषणम्
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)
वाल-व्यजनेtwo tail-fans
वाल-व्यजने:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāla (प्रातिपदिक) + vyajana (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: वालस्य व्यजने (fans made of tail-hair); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
हेम-दण्डेtwo golden staffs
हेम-दण्डे:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothema (प्रातिपदिक) + daṇḍa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: हेमस्य दण्डे; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
यशः-करेglory-conferring
यशः-करे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyaśas (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष: यशः करोति इति; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव, अत्र नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; ‘हेमदण्डे’ इति विशेषणम्
तथाalso
तथा:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अनुक्रमवाचक (also/likewise)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘रत्नानि’ इति विशेषणम्
रत्नानिgems
रत्नानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सर्व-बीज-औषधीःall seed(-bearing) medicinal herbs
सर्व-बीज-औषधीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + bīja (प्रातिपदिक) + auṣadhī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (nested determinative): सर्वाणि बीजानि येषां ताः औषध्यः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
अपिalso
अपि:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अप्यर्थक (also/even)
स-क्षीराणाम्of sap-bearing (milky)
स-क्षीराणाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + kṣīra (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष: क्षीरेण सह (with milky sap); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘वृक्षाणाम्’ इति विशेषणम्
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
वृक्षाणाम्of trees
वृक्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvṛkṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
प्ररोहान्shoots/sprouts
प्ररोहान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpraroha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
कुसुमानिflowers
कुसुमानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkusuma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
शुक्लानिwhite
शुक्लानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśukla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘वस्त्राणि’ इति विशेषणम्
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
एवindeed
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक (emphatic particle)
वस्त्राणिgarments
वस्त्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
श्वेतम्white
श्वेतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśveta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘अनुलेपनम्’ इति विशेषणम्
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
एवindeed
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक
अनुलेपनम्unguent/anointing paste
अनुलेपनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanulepana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सुगन्धीनिfragrant
सुगन्धीनि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsugandhin (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘माल्यानि’ इति विशेषणम्
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
माल्यानिgarlands
माल्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmālya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
स्थलजानिland-grown
स्थलजानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthalaja (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘माल्यानि’ इति विशेषणम्
अम्बुजानिwater-born (lotus)
अम्बुजानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootambuja (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘माल्यानि’ इति विशेषणम्
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
चन्दनानिsandalwood/paste
चन्दनानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcandana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
दिव्यानिdivine
दिव्यानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘चन्दनानि/गन्धान्’ इत्यादि विशेषणम्
गन्धान्fragrances
गन्धान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgandha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
विविधान्various
विविधान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘गन्धान्’ इति विशेषणम्
बहून्many
बहून्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘गन्धान्’ इति विशेषणम्
अक्षतम्unbroken rice
अक्षतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootakṣata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अर्थे ‘अक्षत-तण्डुल’ (unbroken rice)
जातरूपम्gold
जातरूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjātarūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अर्थः ‘स्वर्णम्’
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
प्रियङ्गु-मधु-सर्पिषीpriyangu, honey, and ghee
प्रियङ्गु-मधु-सर्पिषी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpriyaṅgu (प्रातिपदिक) + madhu (प्रातिपदिक) + sarpis (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व (enumerative): प्रियङ्गु + मधु + सर्पिः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन/बहुवचन-प्रयोगे सम्भव; अत्र पाठानुसारं द्विवचन-रूपम् (सर्पिषी)
दधिcurds
दधि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdadhi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative = nominative form)
चर्मhide/skin
चर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcarma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
वैयाघ्रम्tiger(-skin)
वैयाघ्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaiyāghra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘चर्म’ इति विशेषणम् (tiger-skin)
वाराहीboar(-leather)
वाराही:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvārāhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘उपानहौ’ इति विशेषणम् (boar-leather)
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
अपिalso
अपि:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
उपानहौa pair of sandals
उपानहौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootupānah (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
समालम्भनम्a collection (of offerings)
समालम्भनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsamālambhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अर्थः ‘समाहार/संग्रह’ (collection/assortment)
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootā-√dā (धातु) + ल्यप् (ल्यप्)
Formल्यपन्त अव्यय (gerund): ‘आदाय’ = having taken
रोचनाम्gorocana (yellow pigment)
रोचनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrocanā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समनः-शिलाम्realgar (red arsenic)
समनः-शिलाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsamanaḥśilā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (lexical compound): समनः + शिला; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आग्मुःcame
आग्मुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√gam (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; छान्दस/वैदिक-संक्षेप-रूपम् ‘आग्मुः’ (= आजग्मुः)
तत्रthere
तत्र:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb: there)
मुदिताःjoyful
मुदिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmudita (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘कन्याः’ इति विशेषणम्
वराःexcellent
वराः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘कन्याः’ इति विशेषणम्
कन्याःgirls/maidens
कन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkanyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तुindeed/and
तु:
Discourse particle (वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधानार्थक
षोडशsixteen
षोडश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśan (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत्/प्रातिपदिक-रूपेण; अत्र ‘कन्याः’ इति विशेषणम् (sixteen)
Context

The monkeys brought a white canopy decorated with gold and two chamaras with glorious golden staff. They also brought jewels, all kinds of medicinal herbs, sprouts, sap from trees, white flowers and white clothes, unguents, garlands of fragrant lotuses that grow on land and water, heavently sandal, fragrants of different kinds, gold-coloured paddy, honey of priyanga, curds, tiger skin and sandals made of boar skin. Then sixteen beautiful, cheerful females appeared with unguent, gorochanamixed with red arsenic (used for putting tilaka on the forehead).

Characters & Entities
S
Sugrīva
I
Indra (by simile context in adjacent verse)
C
chatra (royal canopy)
C
cāmara (yak-tail fans)
R
ratna (jewels)
C
candanā (sandalwood)
A
akṣata (unhusked grain)
J
jātarūpa (gold)
M
manaḥśilā (realgar)

FAQs

Rāja-dharma is upheld through proper rites: the community’s careful preparation of consecration materials reflects the ethical ideal of orderly, legitimate governance.

During Sugrīva’s consecration, the Vānara community assembles royal insignia, auspicious substances, and ceremonial attendants required for the anointing.

Collective responsibility and reverence for tradition—Sugrīva’s supporters ensure the coronation is performed with completeness and propriety.

←Previous Verse
Next Verse→