Shloka 9

Devanagari script

दक्षिणो दक्षिणं बाहुमसक्तमसिना ततः।चिच्छेद रामो वेगेन सव्यं वीरस्तु लक्ष्मणः।।।।

Transliteration

dakṣiṇo dakṣiṇaṃ bāhum asaktam asinā tataḥ | ciccheda rāmo vegena savyaṃ vīras tu lakṣmaṇaḥ ||

Translation

ແລ້ວພຣະຣາມຜູ້ຢືນຢູ່ດ້ານຂວາ ກໍຟັນແຂນຂວາຂອງຣາກສະສາຂາດດ້ວຍດາບຢ່າງວ່ອງໄວ; ສ່ວນພຣະລັກສະມະນະຜູ້ກ້າຫານ ກໍຕັດແຂນຊ້າຍຂາດລົງ.

Word by Word

• दक्षिणः: (standing) on the right
• दक्षिणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामः इति)

• दक्षिणम्: right
• दक्षिणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (बाहुम् इति)

• बाहुम्: arm
• बाहुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• असक्तम्: loosened/severed
• असक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अस् + सक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (बाहुम् इति); अर्थः: ‘असक्त’ = not clinging/loose; प्रसङ्गतः ‘severed/loosened’

• असिना: with a sword
• असिना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषणम्

• चिच्छेद: cut off
• चिच्छेद: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष, एकवचन

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वेगेन: with speed
• वेगेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/रीति), एकवचन

• सव्यम्: left
• सव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (बाहुम्—अनुक्त—इति)

• वीरः: the hero
• वीरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मणः इति समानाधिकरणम्

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अवधान

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

The cruel, ferocious demon heard them talk. He opened his mouth and attempted to eat both of them.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Kabandha
• asi (sword)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Coordinated, measured force in defense of life is legitimate; dharma in battle includes precision and restraint rather than cruelty.

What is the narrative situation?

The narration specifies how each brother strikes, severing one arm each to stop Kabandha.

Which character virtue is emphasized?

Competent cooperation—Rama and Lakshmana act in complementary roles with speed and control.