Shloka 18

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

Devanagari script

सालैस्तालैस्तमालैश्च खर्जूरपनसाम्रकैः।नीवारैस्तिमिशैश्चैव पुन्नागैश्चोपशोभिताः।।3.15.16।।चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैः केतकैरपि।पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः।।3.15.17।।चन्दनैस्पन्दनैर्नीपैः पर्णासैर्लिकुचैरपि।धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः।।3.15.18।।

Transliteration

sālaiḥ tālaiḥ tamālaiś ca kharjūrapanasāmrakaiḥ | nīvārais timiśaiś caiva punnāgaiś copaśobhitāḥ || 3.15.16 ||

cūtair aśokais tilakaiś campakaiḥ ketakair api | puṣpagulmalatopetais tais tais tarubhir āvṛtāḥ || 3.15.17 ||

candanaiḥ spandanaiḥ nīpaiḥ parṇāsair likucair api | dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ || 3.15.18 ||

Translation

ບັນທຶກນີ້ກ່າວຊ້ຳອີກຄັ້ງເຖິງພືດພັນອັນຫຼາກຫຼາຍທີ່ປົກຄຸມພັນຈະວະຕີ: ມີຕົ້ນສາລະ ຕາລະ ຕະມາລະ ອິນທະຜະລຳ ຂະນຸນ ແລະມະມ່ວງ; ມີເຂົ້າປ່າ (ນີວາຣະ) ໄມ້ຕິມິສະອັນໜາແນ່ນ ແລະພຸນນາກະ. ຍັງມີມະມ່ວງ ອະໂສກະ ຕິລະກະ ຈຳປະກະ ແລະເກຕະກະ ພ້ອມພຸ່ມດອກໄມ້ ແລະເຄືອວັນລະຍາ; ອີກທັງຈັນທະນະ ສະປັນດະນະ ນີປະ ປັຣນາສະ ລິກຸຈະ ທະວະ ອັສວະກັນນະ ຂະທິຣະ ສະມີ ກິງສຸກະ ແລະປາຕະລະ ລ້ວນເປັນໄມ້ທີ່ປະດັບຖິ່ນອາສຣົມນັ້ນ

Word by Word

• idam: this
• idam: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विशेष्य-रूपेण (this [place])

• puṇyam: holy
• puṇyam: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: puṇya (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'holy/meritorious'

• idam: this
• idam: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• medhyam: fit for sacrifice
• medhyam: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: medhya (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'fit for sacrifice/purifying'

• idam: this
• idam: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• bahu-mṛga-dvijam: full of many animals and birds
• bahu-mṛga-dvijam: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: bahu + mṛga + dvija (प्रातिपदिक)
• Form: समास: बहवः मृगाः द्विजाश्च यस्मिन् (समाहारार्थे बहुव्रीहिः सम्भवः; परन्तु रूपतः विशेषण-समासप्रयोगः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'abounding in animals and birds'

• iha: here
• iha: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: iha (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• vatsyāma: we shall dwell
• vatsyāma: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vas (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन

• saumitre: O Saumitra (Lakshmana)
• saumitre: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: saumitra (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; लक्ष्मणस्य संबोधन

• sārdham: together with
• sārdham: Sahartha (सहार्थ/association)
• Type: Indeclinable
• Root: sārdham (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (together/along with)

• etena: with this
• etena: Sahartha (सहार्थ/association)
• Type: Noun
• Root: etad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• pakṣiṇā: bird (Jatāyu)
• pakṣiṇā: Sahartha (सहार्थ/association)
• Type: Noun
• Root: pakṣin (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Context

This is a holy place fit for sacrifice. There are many animals and birds here.Hence we will reside here with Jatayu.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma remains the cultivation of a pure, restrained life supported by a harmonious environment; the repetition underscores the suitability of the place for righteous dwelling.

What is the narrative situation?

The dataset repeats the flora block, a known possibility in recensional transmission and verse-number handling.

Which character virtue is emphasized?

Consistency and discernment—choosing a stable, nourishing setting for dharmic life in exile.