Shloka 13

जटायुस्संवादः — Encounter with Jaṭāyu and the Genealogy of Beings

Aranyakanda 14

Devanagari script

अदितिस्तन्मना राम दितिश्च मनुजर्षभ।।3.14.13।।कालिका च महाबाहो शेषास्त्वमनसोऽभवन्।

Transliteration

aditis tan-manā rāma ditiś ca manujarṣabha | kālikā ca mahābāho śeṣās tv a-manaso 'bhavan ||

Translation

ໂອ ພຣະຣາມ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ ແລະຜູ້ມີແຂນອັນແຂງກ້າ: ອະທິຕິ, ທິຕິ ແລະ ກາລິກາ ໄດ້ຮັບໄວ້ໃນໃຈຕໍ່ຖ້ອຍຄຳນັ້ນ; ແຕ່ຜູ້ອື່ນໆ ບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈ.

Word by Word

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तन्मनाः: intent on that (thought)
• तन्मनाः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: तन्मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (प्रयोगे स्त्रीलिङ्गेऽपि), प्रथमा, एकवचन; समासः तद् + मनस् (बहुव्रीहि: “whose mind is on that”)

• राम: O Rama
• राम: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• दितिः: Diti
• दितिः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• मनुजर्षभ: O bull among men
• मनुजर्षभ: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: मनुजर्षभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः मनुजानां ऋषभः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• कालिका: Kālikā
• कालिका: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: कालिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• महाबाहो: O mighty-armed one
• महाबाहो: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: महाबाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः महा + बाहु (कर्मधारय)

• शेषाः: the rest
• शेषाः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तु: but
• तु: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेष

• अमनसः: unmindful/without intent
• अमनसः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: अमनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (शेषाः)

• अभवन्: became/were
• अभवन्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Context

O best of men, O long-armed Rama! while Aditi, Diti and Kalika seriously considered his advice, the rest of the wives did not.

Characters & Entities

• Aditi
• Diti
• Kālikā
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma depends on inner intention (saṅkalpa): only those who sincerely ‘take to heart’ a teaching can realize its fruits; inattentiveness weakens moral and spiritual outcomes.

What is the narrative situation?

The genealogy explains that only three wives seriously focused on Kāśyapa’s instruction/blessing, while the others did not.

Which character virtue is emphasized?

Earnestness and focused resolve—treating guidance as a lived commitment rather than mere words.