Shloka 30

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

तदाश्रमस्थो विनयात्कदाचित्तं महामुनिम्।।।।उपासीनस्सकाकुत्स्थस्सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत्।

Transliteration

tadāśramastho vinayāt kadācit taṃ mahāmunim |

upāsīnaḥ sakākutsthaḥ sutīkṣṇam idam abravīt ||

Translation

ຄັ້ງໜຶ່ງ ເມື່ອປະທັບຢູ່ໃນອາສຣົມ ພຣະກາກຸດສະຖະກຸມານໄດ້ເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ມະຫາມຸນີ ສຸຕີກຊະນະ ແລະດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄໍານີ້

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of time)

• आश्रमस्थः: staying in the hermitage
• आश्रमस्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आश्रम+स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (आश्रमेषु स्थितः)

• विनयात्: out of humility
• विनयात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: विनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन (singular); हेतौ (cause)

• कदाचित्: once
• कदाचित्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: at some time)

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• महामुनिम्: the great sage
• महामुनिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महā+मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् मुनिः)

• उपासीनः: having sat near, attending
• उपासीनः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उप+आस् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; अर्थः: उपविष्टः/सेवमानः

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• काकुत्स्थः: Kākutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (proper epithet of Rāma)

• सुतीक्ष्णम्: Sutīkṣṇa
• सुतीक्ष्णम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• इदम्: this (speech)
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; वाक्यवस्तु-निर्देश

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Context

Once while sitting beside sage Sutikshna at the hermitage Rama humbly addressed him:

Characters & Entities

• Rama (Kakutstha)
• Sutikshna
• Hermitage (ashrama)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Vinaya (humility) before spiritual authority: dharma-oriented inquiry begins with respectful approach to the wise.

What is the narrative situation?

At Sutikshna’s hermitage, Rama sits close to the sage and begins a respectful conversation.

Which character virtue is emphasized?

Praṇaya with vinaya (courteous intimacy): Rama is close enough to ask questions, yet maintains reverence.