Shloka 94

The Greatness of Puṣkara: Tripuṣkara Pilgrimage, Sacred Geography, and the Doctrine of Self-Restraint

Devanagari script

ततो महेंद्रः परमाभितप्तः श्रुत्वा रवं घोरतरं महांतम् । भयेन मग्नस्त्वरितं मुमोच वज्रं महान्तं खलु तस्य शीर्षे

Transliteration

tato maheṃdraḥ paramābhitaptaḥ śrutvā ravaṃ ghorataraṃ mahāṃtam | bhayena magnastvaritaṃ mumoca vajraṃ mahāntaṃ khalu tasya śīrṣe

Translation

ແລ້ວມະເຫນທຣະ (ອິນທຣາ) ຜູ້ຮ້ອນຮົນຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຄຳຮາມອັນນ່າຢ້ານຢ່າງຫຼວງ ກໍຈົມໃນຄວາມຢ້ານ ແລະຮີບຂວ້າງວັຊຣະອັນໃຫຍ່ລົງໃສ່ສີສະຂອງມັນ.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तस्मात्/ततः इति अव्यय (adverb: then/thereupon)

• महेंद्रः: Mahendra (great Indra)
• महेंद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (महान् इन्द्रः)

• परमाभितप्तः: greatly distressed/tormented
• परमाभितप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम + अभि-√तप् (धातु) → अभितप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘महेंद्रः’ इत्यस्य विशेषण; कर्मधारयः (परमः अभितप्तः)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया

• रवम्: sound, roar
• रवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• घोरतरम्: more terrible
• घोरतरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative); ‘रवम्’ इत्यस्य विशेषण

• महान्तम्: great
• महान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘रवम्’ इत्यस्य विशेषण

• भयेन: from fear
• भयेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण/हेतु), एकवचन

• मग्नः: sunk, overwhelmed
• मग्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √मज्ज् (धातु) → मग्न (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘महेंद्रः’ इत्यस्य विशेषण

• त्वरितम्: quickly
• त्वरितम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्वरित (प्रातिपदिक/कृदन्तनिष्पन्न)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)

• मुमोच: released, hurled
• मुमोच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वज्रम्: thunderbolt
• वज्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• महान्तम्: great
• महान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘वज्रम्’ इत्यस्य विशेषण

• खलु: indeed
• खलु: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/अवधारणार्थक अव्यय (indeed)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• शीर्षे: on (his) head
• शीर्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शीर्षन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

Speaker

Narrator (third-person epic narration; specific dialogue-speaker not explicit in this verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: महेंद्रः (महा+इन्द्रः); मग्नः+त्वरितम्→मग्नस्त्वरितम् (विसर्ग→स्).

Characters & Entities

• Mahendra (Indra)
• Vajra

FAQs

What is happening in this verse of the Padma Purana?

Indra (Mahendra), terrified by a dreadful roar, reacts impulsively and throws his thunderbolt (vajra) at the opponent’s head.

What does the term “Vajra” signify here?

“Vajra” refers to Indra’s thunderbolt weapon, symbolizing divine force and royal authority, often used in Purāṇic narratives to subdue powerful beings.

What ethical or psychological lesson can be drawn from this verse?

The verse highlights how fear can drive rash action; it implicitly warns that panic may lead even a powerful ruler to respond violently rather than wisely.