Adhyaya 90
अध्याय ९० — लोमशोपदेशः तथा तीर्थयात्रानिश्चयः (Lomaśa’s Counsel and the Resolve for Pilgrimage)
Upa-parva: Tīrtha-yātrā (Pilgrimage) Episode: Lomaśa’s Guidance to Yudhiṣṭhira
This chapter presents a structured persuasion sequence. Lomaśa reports Arjuna’s directive that Yudhiṣṭhira be “joined” to dharmic prosperity through tīrtha-puṇya, explicitly framing pilgrimage as a royal practice (visiting sacred sites and gifting cattle) requiring total commitment. Lomaśa then adds a security rationale: numerous formidable rākṣasas inhabit difficult terrain, so Yudhiṣṭhira should be protected by the sage, using exempla of protective relationships (e.g., Dadhīca/Indra; Aṅgiras/Sun) to legitimate guardianship. Lomaśa further normalizes the route by citing precedent—royal sages and Manu-like figures undertook fear-removing pilgrimages—and sets eligibility criteria by negation: the crooked-minded, sinful, or undisciplined do not truly bathe in tīrthas. Yudhiṣṭhira responds with humility and readiness, noting that prior counsel (including Dhaumya’s) already aligned his intent; he declares firm resolve to depart when advised. Vaiśaṃpāyana narrates the logistical transition: Yudhiṣṭhira orders the return of mendicant-dependent Brahmins, ascetics, and loyal townsmen to Dhṛtarāṣṭra for support (with Pāñcāla as contingency), after which the group reduces to a lighter retinue; Yudhiṣṭhira stays briefly at Kāmyaka with select Brahmins and Lomaśa, preparing for onward travel.
Chapter Arc: धौम्य ऋषि युधिष्ठिर से कहते हैं—राजन्, सावधान होकर सुनो; उत्तर दिशा के पुण्यप्रद तीर्थों का वर्णन तुम्हारे भीतर शुभ श्रद्धा जगाएगा। → वर्णन सरस्वती जैसी तीर्थमालिनी नदी से आरम्भ होकर उत्तर के अनेक पवित्र आश्रमों, नदियों और देव-ऋषि-सेवित स्थलों तक फैलता है; हर स्थल के साथ पुण्य, कीर्ति और तप-परम्परा का भार बढ़ता जाता है। → इसी प्रसंग में ‘इन्द्र-गीता’ के रूप में लोक-प्रचलित गाथा का उल्लेख आता है—मानो देव-स्वर स्वयं तीर्थ-यात्रा के महात्म्य पर मुहर लगाता हो; फिर बदरी/विशाल बदरी और मधुसूदन के विराजमान होने वाले परम-पुण्य क्षेत्र का उत्कर्ष-घोष होता है—‘पुण्यानामपि तत् पुण्यम्’। → धौम्य तीर्थों और आयतनों की सूची को समेटते हुए बताते हैं कि ये स्थान वसु, साध्य, आदित्य, मरुत, अश्विनीकुमार तथा देवकल्प ऋषियों द्वारा सेवित हैं; युधिष्ठिर को आश्वासन मिलता है कि भाइयों और ब्राह्मणर्षियों सहित इन स्थलों में विचरते हुए उनकी उत्कण्ठा/विषाद शान्त होगा और धर्म-बल पुष्ट होगा। → उत्तर दिशा के तीर्थ-मार्ग का संकेत देकर आगे के तीर्थ-वर्णन की ओर कथा स्वाभाविक रूप से बढ़ती है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत तीर्थयात्रापर्वमें धौग्यतीर्थयात्राविषयक नवासीवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ ८९ ॥। हि आय ० (0) हि २ 7 नवतितमो< ध्याय: धौम्यद्वारा उत्तर दिशाके तीर्थोंका वर्णन धौम्य उवाच उदीच्यां राजशार्दूल दिशि पुण्यानि यानि वै । तानि ते कीर्तयिष्यामि पुण्यान्यायतनानि च
ທໍມະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ຜູ້ເປັນ ‘ງົວຜູ້’ ໃນບັນດາກະສັດ! ໃນທິດເໜືອນັ້ນ ມີທີ່ຂ້າມອັນສັກສິດ (tīrtha) ແລະສະຖານທີ່ບໍລິສຸດຫຼາຍປະການ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະບອກເລົ່າໃຫ້ທ່ານ—ທັງ tīrtha ອັນເປັນກຸສົນ ແລະສະຖານສັກກະບູຊາທັງຫຼາຍ. ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ, ເພາະແຕ່ການເວົ້າເຖິງການຈາລິກກໍກໍ່ໃຫ້ເກີດສັດທາອັນເປັນມົງຄຸນ.”
Verse 2
शृणुष्वावहितो भूत्वा मम मन्त्रयत: प्रभो । कथाप्रतिग्रहो वीर श्रद्धां जनयते शुभाम्
ທໍມະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະອົງ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈເຕັມທີ ໃນຍາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກໍາລັງກ່າວ. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ການຮັບຟັງແລະເຂົ້າໄປຮ່ວມໃນກະຖາອັນສັກສິດ ຍ່ອມກໍ່ໃຫ້ເກີດສັດທາອັນເປັນມົງຄຸນ.”
Verse 3
सरस्वती महापुण्या हृदिनी तीर्थमालिनी । समुद्रगा महावेगा यमुना यत्र पाण्डव
ທໍມະຍະ ກ່າວວ່າ: “ແມ່ນ້ໍາ ສະຣັສວະຕີ (Sarasvatī) ເປັນແມ່ນ້ໍາອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ນຊົມຫົວໃຈ ແລະປະດັບດ້ວຍພວງທີ່ຂ້າມອັນສັກສິດ (tīrtha) ນັບບໍ່ຖ້ວນ. ແລະທີ່ນັ້ນເອງ, ໂອ ປານະດະວະ (Pāṇḍava), ຍັງມີ ຢະມຸນາ (Yamunā) ຜູ້ມີກະແສແຮງກ້າ, ໄຫຼມຸ່ງໄປພົບທະເລ.”
Verse 4
यत्र पुण्यतरं तीर्थ प्लक्षावतरणं शुभम् । यत्र सारस्वतैरिष्टवा गच्छन्त्यव भृथैद्धिजा:
ທໍມະຍະ ກ່າວວ່າ: “ທີ່ນັ້ນມີທີ່ຂ້າມອັນສັກສິດທີ່ບໍລິສຸດຍິ່ງ—ສະຖານຈາລິກອັນເປັນມົງຄຸນ ຊື່ວ່າ ປະລັກສາວະຕະຣະນະ (Plakṣāvataraṇa). ທີ່ນັ້ນ, ຫຼັງຈາກປະກອບພິທີຍັດ (ຍະຊະ) ໃນແດນສະຣັສວະຕີ, ພວກດວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ—ພຣາຫມະນ) ຈະສໍາເລັດພິທີດ້ວຍການອາບນ້ໍາອະວະພຣຶຖະ (avabhṛtha) ແລ້ວຈຶ່ງເດີນທາງກັບໄປຍັງຖິ່ນພໍ່ຖິ່ນແມ່ຂອງຕົນ.”
Verse 5
पुण्यं चाख्यायते दिव्यं शिवमग्निशिरोडनघ । सहदेवो5यजद् यत्र शम्याक्षेपेण भारत
ທ້າວ ດໂຫມຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ, ສະຖານທີ່ນີ້ຊື່ ‘ອັກນິສິຣະ’ (Agniśiras) ຖືກປະກາດເປັນຕີຣຖະອັນສັກສິດ—ເປັນທິບ, ເປັນມົງຄຸນ, ແລະຊໍາລະບາບ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະພາຣະຕະ, ທີ່ນີ້ແຫຼະ ສະຫະເທວະ ໄດ້ປະກອບຍັດຍະ, ໂດຍໂຍນໄມ້ຄັນທອນຈາກໄມ້ ຊະມີ (śamī) ເພື່ອກໍານົດເຂດພິທີ ແລ້ວໃຫ້ສ້າງມັນດະປະລິມານຕາມລະຍະທີ່ມັນຕົກ»។
Verse 6
एतस्मिन्नेव चार्थेडसाविन्द्रगीता युधिष्ठिर गाथा चरति लोकेडस्मिन् गीयमाना द्विजातिभि:,युधिष्ठिर! इसी विषयमें इन्द्रकी गायी हुई एक गाथा लोकमें प्रचलित है, जिसे ब्राह्मण गाया करते हैं
ທ້າວ ດໂຫມຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ໃນເລື່ອງນີ້ເອງ ມີຄາຖາອັນໂດງດັງໃນໂລກ ເອີ້ນວ່າ ‘ອິນດຣະ-ກີຕາ’ (Indra-gītā) ອັນເຊື່ອກັນວ່າ ອິນດຣະ ເຄີຍຂັບຮ້ອງ ແລະພວກທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຮ້ອງສືບຕໍ່ກັນມາ»។
Verse 7
अग्नय: सहदेवेन सेविता यमुनामनु । ते तस्य कुरुशार्टूल सहस्रशतदक्षिणा:,कुरुश्रेष्ठ! सहदेवने यमुना-तटपर लाख स्वर्ण-मुद्राओंकी दक्षिणा देकर अग्निकी उपासना की थी-
ທ້າວ ດໂຫມຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເສືອໃນວົງກຸຣຸ, ສະຫະເທວະ ໄດ້ນະມັດສະການໄຟອັນສັກສິດຕາມຝັ່ງແມ່ນ້ໍາ ຢະມຸນາ, ພ້ອມຖວາຍດັກຊິນາ (dakṣiṇā) ເປັນທານແກ່ພຣາຫມະນ໌ ຈໍານວນໜຶ່ງແສນ.»
Verse 8
तत्रैव भरतो राजा चक्रवर्ती महायशा: । विंशति: सप्त चाष्टी च हयमेधानुपाहरत्,वहीं महायशस्वी चक्रवर्ती राजा भरतने पैंतीस अश्वमेधयज्ञोंका अनुष्ठान किया
ທ້າວ ດໂຫມຍະ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ພະຣາຊາ ພະພາຣະຕະ ຜູ້ມີກຽດສຽງຍິ່ງ ແລະເປັນຈັກກະວັດຕິ, ໄດ້ປະກອບພິທີ ອັດສະວະເມດະ (Aśvamedha) ຈໍານວນຫຼາຍ—ຊາວເຈັດ ແລະເພີ່ມອີກແປດ, ລວມເປັນ ສາມສິບຫ້າ.»
Verse 9
कामकृद् यो द्विजातीनां श्रुतस्तात यथा पुरा । अत्यन्तमाश्रम: पुण्य: शरभंगस्य विश्रुत:
ທ້າວ ດໂຫມຍະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ໃນການເກົ່າກ່ອນ ມີກະສັດນາມ ພະພາຣະຕະ ທີ່ຖືກເລົ່າຂານວ່າ ເປັນຜູ້ສໍາເລັດຄວາມປາຖະໜາຂອງພວກທະວິຊະ (ພຣາຫມະນ໌). ແລະໃນແດນເໜືອ ຍັງມີອາສຣົມອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງຂອງມະຫາຣິຊິ ຊະຣະພາງຄະ (Śarabhāṅga) ອັນໂດງດັງດ້ວຍຄວາມສັກສິດ.»
Verse 10
सरस्वती नदी सद्धि: सततं पार्थ पूजिता । बालखिल्यैर्महाराज यत्रेष्टमृषिभि: पुरा,कुन्तीनन्दन! साधु पुरुषोंने सरस्वती नदीकी सदा उपासना की है। महाराज! पूर्वकालमें बालखिल्य ऋषियोंने वहाँ यज्ञ किया था
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ! ແມ່ນ້ໍາສະຣັສວະຕີ ຖືກນັບຖືບູຊາຢູ່ເປັນນິດ ເພາະເປັນແຫຼ່ງແຫ່ງສິດທິແລະຄວາມສໍາເລັດທາງທໍາ. ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນການກ່ອນ ພວກລະສີບາລະຂິລຍະ ໄດ້ປະກອບພິທີຍັດຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ! ຜູ້ດີທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງບູຊາແມ່ນ້ໍາສະຣັສວະຕີດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢູ່ເປັນນິດ».
Verse 11
दृषद्वती महापुण्या यत्र ख्याता युधिष्ठिर । न्यग्रोधाख्यस्तु पुण्याख्य: पाज्चाल्यो द्विपदां वर
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ແມ່ນ້ໍາດຣິສັດວະຕີ ເປັນແມ່ນ້ໍາອັນສັກສິດຢ່າງຍິ່ງ ແລະໂດງດັງກວ້າງໄກ. ທີ່ນັ້ນຍັງມີຕົ້ນນະຍະໂກຣດ (ບັນຍັນ) ອັນບໍລິສຸດ ມີຊື່ສຽງເນື່ອງຈາກຄວາມສັກສິດ; ແລະຍັງມີຊາວປານຈາລະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາມະນຸດ».
Verse 12
दाल्भ्यघोषश्न दाल्भ्यक्ष धरणीस्थो महात्मन: । कौन्तेयानन्तयशस: सुव्रतस्यामितौजस:
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ດາລະບະຍະໂຄສ ແລະ ດາລະບະຍະກສະ—ທັງສອງເປັນມະຫາຕະມະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ—ມີຄວາມຜູກພັນກັບວິລະບຸລຸດຜູ້ເກີດຈາກກຸນຕີ ຜູ້ມີກຽດສຽງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ຜູ້ຖືສັດທາແລະວິນັຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ, ແລະຜູ້ມີພະລັງອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້».
Verse 13
आश्रम: ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: । युधिष्ठिर! परम पुण्यमयी दृषद्गवती नदी भी उधर ही बतायी गयी है। मनुष्योंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिर! वहीं न्यग्रोध
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ອາສຣົມນັ້ນ ຖືກກ່າວຂານວ່າບໍລິສຸດສູງສຸດ ແລະໂດງດັງໃນສາມໂລກ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ແມ່ນ້ໍາດຣິສັດກະວະຕີ ອັນຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ກໍຖືກກ່າວວ່າຢູ່ທີ່ນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ໂອ ຜູ້ເລີດໃນມະນຸດ, ຢຸທິສຖິຣະ! ທີ່ນັ້ນມີອາສຣົມຫ້າ: ນະຍະໂກຣດ, ປຸນຍະ, ປານຈາລະ, ດາລະບະຍະໂຄສ, ແລະ ດາລະບະຍະ. ແລະໃນອຸດຕະຣາຂັນດະ ຍັງມີອາສຣົມອັນບໍລິສຸດຂອງມະຫາຕະມະ ສຸວຣະຕະ—ຜູ້ມີກຽດສຽງບໍ່ສິ້ນສຸດ ແລະສະຫງ່າງາມຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້—ແມ່ນແມ່ນຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ ແຕ່ໂດງດັງໄປທົ່ວສາມໂລກ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນອຸດຕະຣາຂັນດະ ຍັງມີລະສີ ນະຣະ ແລະ ນາຣາຍະນະ ອັນໂດງດັງ—ປາກົດມີສີສັນໃຫ້ເຫັນ (ຜິວຄ່ອນຂ້າງຄໍາ/ຄ່ອນຂ້າງດໍາ, ມີຮ່າງກາຍ) ແຕ່ໂດຍຄວາມແທ້ ຢູ່ເຫນືອສີສັນທັງປວງ (ໄຮ້ຮູບ)».
Verse 14
वेदज्ञौ वेदविद्वांसौ वेदविद्याविदावु भौ । ईजाते क्रतुभिर्मुख्यै: पुण्यैर्भरतसत्तम
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເລີດໃນວົງພັນບະຣະຕະ! ລະສີທັງສອງນັ້ນ ເປັນຜູ້ຮູ້ເວດ, ເປັນນັກປັນຍາຜູ້ເຂົ້າໃຈແກ່ນສານຂອງເວດ, ແລະເຊື່ອງຊານຢ່າງຄົບຖ້ວນໃນວິຊາເວດ. ດ້ວຍພິທີຍັດອັນສູງສຸດ ແລະອັນກ່ອນໃຫ້ເກີດບຸນ, ພວກເຂົາໄດ້ບູຊາພຣະສັງກະຣະ (ພຣະສິວະ)».
Verse 15
समेत्य बहुशो देवा: सेन्द्रा: सवरुणा: पुरा । विशाखयूपे5तप्यन्त तेन पुण्यतमश्न सः
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ ບັນດາເທວະດາຫຼາຍອົງ—ພ້ອມດ້ວຍພຣະອິນທຣາ ແລະ ພຣະວະຣຸນ—ໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນຫຼາຍເທື່ອ ແລະ ບໍາເນັດຕະປະ (ຕະປັດ) ຢູ່ສະຖານທີ່ຊື່ ‘ວິສາຄະຍູປ’. ດັ່ງນັ້ນ ບ່ອນນັ້ນຈຶ່ງເປັນສະຖານທີ່ສັກສິດຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ໃຫ້ບຸນກຸສົນຫຼາຍ».
Verse 16
ऋषिर्महान् महा भागो जमदग्निर्महायशा: । पलाशकेषु पुण्येषु रम्येष्वयजत प्रभु:,महाभाग, महायशस्वी और महाप्रभावशाली महर्षि जमदग्निने परम सुन्दर तथा पुण्यप्रद पलाशवनमें यज्ञ किया था
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະລິສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຈະມະດັກນິ—ຜູ້ມີກຽດສັກສີ ແລະ ມີພອນອັນສູງ—ໄດ້ປະກອບພິທີຍັດ (yajña) ໃນດົງໄມ້ປາລາຊາ (palāśa) ທີ່ງາມ ແລະ ຊໍາລະບາບ».
Verse 17
यत्र सर्वा: सरिच्छेष्ठा: साक्षात् तमृषिसत्तमम् | स्वं स्वं तोयमुपादाय परिवार्योपतस्थिरे
ທີ່ນັ້ນ ບັນດາແມ່ນ້ໍາອັນປະເສີດທັງປວງ—ປາກົດເປັນຮູບກາຍ—ໄດ້ມາພົບພຣະລິສີຜູ້ປະເສີດນັ້ນໂດຍກົງ. ແມ່ນ້ໍາແຕ່ລະສາຍນໍານ້ໍາຂອງຕົນມາ ແລະ ຢືນລ້ອມຮອບທ່ານທຸກທິດ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 18
अपि चात्र महाराज स्वयं विश्वावसुर्जगौ । इमं श्लोक॑ तदा वीर प्रेक्ष्य दीक्षां महात्मन:,वीर महाराज! यहाँ महात्मा जमदग्निकी वह यज्ञदीक्षा देखकर स्वयं गन्धर्वराज विश्वावसुने इस श्लोकका गान किया था
ແລະຍັງມີອີກ ໂອ້ ພຣະມະຫາກະສັດ, ໂອ້ ວິລະຊົນ—ໃນບ່ອນນີ້ແຫຼະ ກະສັດແຫ່ງຄັນທະວະ (Gandharva) ວິສະວາວະສຸ ໄດ້ຮ້ອງຂັບກອນນີ້ດ້ວຍຕົນເອງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພິທີດີກສາ (dīkṣā) ອັນສັກສິດຂອງຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ນັ້ນ.
Verse 19
यजमानस्य वै देवाञज्जमदग्नेर्महात्मन: । आगम्य सरितो विप्रान् मधुना समतर्पयन्,“महात्मा जमदग्नि जब यज्ञद्वारा देवताओंका यजन कर रहे थे, उस समय उनके यज्ञमें सरिताओंने आकर मधुसे ब्राह्मणोंको तृप्त किया”
ເມື່ອຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ຈະມະດັກນິ ກໍາລັງປະກອບຍັດ (yajña) ເພື່ອບູຊາເທວະດາ ບັນດາເທວະດາແຫ່ງແມ່ນ້ໍາໄດ້ມາຮອດ ແລະ ໃຊ້ນ້ໍາເຜິ້ງເພື່ອໃຫ້ພຣາຫມະນທີ່ຢູ່ໃນພິທີນັ້ນອິ່ມໃຈ.
Verse 20
गन्धर्वयक्षरक्षोभिरप्सरोभि श्व॒ सेवितम् । किरातकिन्नरावासं शैलं शिखरिणां वरम्
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ພູຜາອັນສູງສຸດນັ້ນ—ເປັນຍອດພູທີ່ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາຍອດພູສູງ—ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງກິຣາຕ ແລະ ກິນນະຣະ, ແລະຖືກເຂົ້າໄປຢ້ຽມຢາມເປັນນິດໂດຍ ຄັນທະວະ, ຢັກ, ຣັກສະສະ, ແລະ ອັບສະຣາ»។
Verse 21
बिभेद तरसा गज गज्जद्वारं युधिष्ठिर । पुण्यं तत् ख्यायते राजन ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ດ້ວຍພະລັງອັນຫນັກແໜ້ນ ແມ່ນ້ໍາຄັງຄາໄດ້ຜ່າທະລຸ ‘ປະຕູສຽງຮ້ອງດັ່ງຊ້າງ’ ຂອງພູນັ້ນ. ສະຖານທີ່ນັ້ນ, ໂອ ພະຣາຊາ, ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ແລະມີຝູງພຣະພະຣະຫມະຣິສີມາຢ້ຽມຢາມເປັນນິດ. ນັ້ນແມ່ນ ‘ຄັງຄາດວາຣະ’ (ຮະຣິດວາຣະ) ອັນໂດງດັງ—ບ່ອນທີ່ແມ່ນ້ໍາປາກົດອອກມາຫຼັງຈາກຜ່າພູຫິມາລະຍະອັນສົງ່າ—ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງກິຣາຕ ແລະ ກິນນະຣະ, ແລະຖືກເຂົ້າໄປຢ້ຽມຢາມເປັນນິດໂດຍ ຄັນທະວະ, ຢັກ, ຣັກສະສະ, ແລະ ອັບສະຣາ»។
Verse 22
सनत्कुमार: कौरव्य पुण्यं कनखलं तथा । पर्वतश्न पुरुर्नाम यत्र यात: पुरूरवा:
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ກໍຣະວະຍະ, ມີສະຖານທີ່ສັກສິດຊື່ ກະນະຄະລະ (Kanakhala) ອັນບໍລິສຸດດ້ວຍການຈາລິກຂອງ ສະນັດກຸມາຣະ. ແລະຍັງມີພູຜາຊື່ ‘ປຸຣຸ’ ທີ່ໃນການກ່ອນ ພຣະຣາຊາ ປຸຣູຣະວະ ເຄີຍເດີນທາງໄປ, ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງວົງກຸຣຸ»។
Verse 23
भृगुर्यत्र तपस्तेपे महर्षिगणसेविते । राजन् स आश्रम: ख्यातो भृगुतुड़ो महागिरि:,राजन! महर्षियोंसे सेवित जिस महान् पर्वतपर भृगुने तपस्या की थी वह भृगुतुंग आश्रमके नामसे विख्यात है
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ພູໃຫຍ່ອັນສົງ່າທີ່ ພຣະຣິສີ ພຣຶກຸ ເຄີຍບໍາເນັດຕະປະ—ເປັນທີ່ເຄົາລົບ ແລະມີຝູງມະຫາຣິສີມາຢ້ຽມຢາມ—ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ອາສຣົມ ‘ພຣຶກຸຕູງຄະ’ (Bhṛgutūṅga)»។
Verse 24
यः स भूतं भविष्यच्च भवच्च भरतर्षभ | नारायण: प्रभुर्विष्णु: शाश्वत: पुरुषोत्तम:
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງພາຣະຕະ, ພຣະອົງຜູ້ມີພະພາບຄອບຄຸມອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ—ນາຣາຍະນະ, ພຣະວິສນຸ ຜູ້ເປັນຈອມເຈົ້າ, ອະມະຕະ ແລະ ປຸຣຸສະອຸດຕະມະ—ມີນະຄອນອັນສັກສິດອັນກວ້າງໃຫຍ່ຢູ່ໃກ້ປ່າບະດະຣີ. ສະຖານທີ່ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ອາສຣົມຂອງ ນະຣະ ແລະ ນາຣາຍະນະ; ອາສຣົມບະດະຣິກາອັນບໍລິສຸດ ອັນໂດງດັງໃນສາມໂລກ ເປັນຜູ້ປະທານບຸນແລະການຍົກຈິດວິນຍານ»។
Verse 25
तस्यातियशस: पुण्यां विशालां बदरीमनु | आश्रम: ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत:
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາບາຣະຕະ! ໃກ້ປ່າບະດາຣີ (Badarī) ອັນກວ້າງໃຫຍ່ ແລະບໍລິສຸດ ອັນເປັນຂອງພຣະອົງຜູ້ມີກຽດສຽງສູງສຸດນັ້ນ ມີອາສຣົມອັນສັກສິດ ທີ່ໂດງດັງໃນສາມໂລກ. ສະຖານທີ່ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ອາສຣົມຂອງ ນະຣະ–ນາຣາຍະນະ (Nara–Nārāyaṇa) ໂດງດັງດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ ແລະອຳນາດຊຳລະບາບ.
Verse 26
उष्णतोयवहा गड़ा शीततोयवहा पुरा । सुवर्णसिकता राजन् विशालां बदरीमनु,राजन! पूर्वकालसे ही विशाला बदरीके समीप गंगा कहीं गरम जल तथा कहीं शीतल जल प्रवाहित करती हैं। उनकी बालू सुवर्णकी भाँति चमकती रहती है
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນການກ່ອນ ແມ່ນ້ຳຄັງຄາ (Gaṅgā) ໄຫຼຜ່ານໃກ້ບະດາຣີໃຫຍ່ (Viśālā) ໂດຍບາງຊ່ວງນ້ຳອຸ່ນ ແລະບາງຊ່ວງນ້ຳເຢັນ; ແລະຊາຍຂອງນາງທີ່ນັ້ນສ່ອງປະກາຍດັ່ງຄຳ»។
Verse 27
ऋषयो यत्र देवाश्न महाभागा महौजस: । प्राप्प नित्यं नमस्यन्ति देवं नारायणं प्रभुम्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນສະຖານນັ້ນ ບັນດາລະສີຜູ້ມີພອນ ແລະມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ພ້ອມທັງເທວະດາ ເມື່ອໄດ້ໄປຮອດແລ້ວ ກໍກົ້ມນົບທຸກວັນແດ່ພຣະນາຣາຍະນະ (Nārāyaṇa) ຜູ້ເປັນຈອມເຈົ້າ. ບ່ອນໃດທີ່ພຣະນາຣາຍະນະ—ພຣະອາດຕະມາສູງສຸດ ແລະນິລັນດອນ—ປະທັບຢູ່ ບ່ອນນັ້ນມີທັງຈັກກະວານ ແລະມີທີ່ທ່ານ້ຳສັກສິດ (tīrtha) ກັບສະຖານສັກສິດທັງປວງ»។
Verse 28
यत्र नारायणो देव: परमात्मा सनातन: । तत्र कृत्स्नं जगत् सर्व तीर्थान्यायतनानि च
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ບ່ອນໃດທີ່ພຣະນາຣາຍະນະ (Nārāyaṇa) ຜູ້ເປັນເທວະດາ—ພຣະອາດຕະມາສູງສຸດ ແລະນິລັນດອນ—ປະທັບຢູ່ ບ່ອນນັ້ນມີຈັກກະວານທັງໝົດ. ໃນບ່ອນນັ້ນເອງ ມີທີ່ທ່ານ້ຳສັກສິດ (tīrtha) ແລະສະຖານສັກສິດທັງປວງຮວມຢູ່»។
Verse 29
तत् पुण्यं परम॑ ब्रह्म तत् तीर्थ तत् तपोवनम् । तत् परं परम॑ देवं भूतानां परमेश्वरम्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ສະຖານນັ້ນບໍລິສຸດ; ມັນແມ່ນພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ອັນສູງສຸດເອງ. ມັນແມ່ນທີ່ທ່ານ້ຳສັກສິດ (tīrtha), ແມ່ນປ່າແຫ່ງຕະປະສະຍາ—ປ່າແຫ່ງການບຳເນັດ. ມັນແມ່ນພຣະເທວະສູງສຸດ, ເປັນຈອມເຈົ້າເໜືອສັດທັງປວງ»។
Verse 30
शाश्व॒तं परम चैव धातारं परमं पदम् | य॑ं विदित्वा न शोचन्ति विद्वांस: शास्त्रदृष्टय:
ຈົ່ງຮູ້ຈັກສິ່ງອະມະຕະ—ສິ່ງສູງສຸດ—ພຣະທາຕາ (ຜູ້ສ້າງ) ແລະສະຖານະອັນສູງສຸດ. ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງພຣະອົງ/ສັດຈະນັ້ນແລ້ວ ບັນດາຜູ້ຮູ້ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ມີທັດສະນະຕາມຄຳສອນແຫ່ງສາດສະຕຣາ ຈະບໍ່ໂສກເສົ້າອີກເລີຍ.
Verse 31
तत्र देवर्षय: सिद्धा: सर्वे चैव तपोधना: । वही सनातन परमधाता एवं परमपद है
ທ່ານທໍາຍະ (Dhaumya) ກ່າວວ່າ: «ມີສະຖານະອັນສູງສຸດ ແລະອະມະຕະ—ເປັນທີ່ພັກພິເສດອັນສູງສຸດ—ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ ບັນດາຜູ້ເຫັນຕາມສາດສະຕຣາຈະບໍ່ຕົກຢູ່ໃນຄວາມໂສກອີກ. ທີ່ນັ້ນມີເທວະຣິສີ, ຜູ້ສໍາເລັດ (ສິດທະ), ແລະບັນດານັກບໍາເນັດຕະປະສະຍາຜູ້ມີຕະປະຫນາແນ່ນ; ມີມະຫາຕະປະສະວິນຜູ້ໃຈໃຫຍ່ພໍານັກ. ແລະບ່ອນໃດທີ່ພຣະເທວະເດີມ, ມະຫາໂຍຄີ, ມະທຸສູດນະ (Madhusūdana) ປະທັບຢູ່—ຈົ່ງຮູ້ວ່າບ່ອນນັ້ນບໍລິສຸດຍິ່ງກວ່າຄວາມບໍລິສຸດທັງປວງ; ຢ່າສົງໄສເລີຍ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ, ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ: ຕີຣຖະ ແລະ ອາສຣົມທີ່ເວົ້າເຖິງໃນໂລກນີ້ ຖືກເຂົ້າໄປບໍາເນັດໂດຍວະສຸ, ສາດຍະ, ອາທິດຕະຍະ, ຝູງມະຣຸດ, ອັສວິນຄູ່, ແລະມະຫາຣິສີຜູ້ດຸດດັ່ງເທວະ. ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ຖ້າເຈົ້າເດີນທາງຢູ່ໃນຕີຣຖະເຫຼົ່ານີ້ ກັບພຣາຫມັນຜູ້ດີເລີດ ແລະພີ່ນ້ອງຜູ້ມີວາສະນາ, ຄວາມທຸກທ້ອນຈາກການພັດພາກ—ຄວາມປາຖະໜາຮ້ອນແຮງທີ່ຈະພົບອາຣຈຸນ—ຈະສົງບົບລົງ».
Verse 32
पुण्यानामपि तत् पुण्यमत्र ते संशयोअस्तु मा । एतानि राजन् पुण्यानि पृथिव्यां पृथिवीपते
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ໃນບັນດາສິ່ງບໍລິສຸດ ບ່ອນນັ້ນກໍບໍລິສຸດທີ່ສຸດ—ຢ່າໃຫ້ມີຄວາມສົງໄສໃນເຈົ້າເລີຍ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ: ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນສະຖານທີ່ສັກສິດໃນໂລກ. ບ່ອນໃດທີ່ມະຫາໂຍຄີ, ພຣະເທວະເດີມ, ພຣະພະຄະວານ ມະທຸສູດນະ ປະທັບຢູ່ ບ່ອນນັ້ນແມ່ນ ‘ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ’. ເມື່ອເຈົ້າເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນຕີຣຖະ ແລະ ອາສຣົມເຫຼົ່ານີ້ ກັບພຣາຫມັນຜູ້ດີເລີດ ແລະພີ່ນ້ອງຜູ້ມີວາສະນາ ຄວາມໂສກ ແລະຄວາມກະວົນກະວາຍຈາກການພັດພາກຈະສົງບົບ ແລະໃຈຈະຖືກຕັ້ງໃຫ້ໝັ້ນໃນທຳມະ».
Verse 33
कीर्तितानि नरश्रेष्ठ तीर्थान्यायतनानि च । एतानि वसुभि: साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभि:
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ, ຂ້າໄດ້ກ່າວພັນລະນາຕີຣຖະ ແລະສະຖານທີ່ອັນສັກສິດເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ. ບ່ອນເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນທີ່ວະສຸ, ສາດຍະ, ອາທິດຕະຍະ, ມະຣຸດ ແລະ ອັສວິນ ເຂົ້າໄປບໍາເນັດ ແລະເຄົາລົບຢູ່ເປັນນິດ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າສົງໄສໃນຄວາມສັກສິດຂອງມັນ: ການເດີນທາງຢູ່ໃນຕີຣຖະເຫຼົ່ານີ້ເອງ ແມ່ນວິໄນແຫ່ງການຊໍາລະ ທີ່ເຮັດໃຈໃຫ້ໝັ້ນ ແລະເສີມກໍາລັງໃນທຳມະ».
Verse 34
ऋषिभिद्देवकलल्पैश्नव सेवितानि महात्मभि: । चरच्नेतानि कौन्तेय सहितो ब्राह्मणर्षभै: । भ्रातृभिश्च महाभागैरुत्कण्ठां विहरिष्यसि
ທ່ານທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ສະຖານທີ່ສັກສິດເຫຼົ່ານີ້ ຖືກເຂົ້າໄປບໍາເນັດຢູ່ເປັນນິດໂດຍມະຫາຣິສີຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ດຸດດັ່ງເທວະ. ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ເມື່ອເຈົ້າເດີນທາງຜ່ານບ່ອນເຫຼົ່ານີ້ ກັບພຣາຫມັນຜູ້ດີເລີດ ແລະພີ່ນ້ອງຜູ້ມີວາສະນາ ຄວາມຮ້ອນໃຈອັນກະວົນກະວາຍຂອງເຈົ້າຈະຄ່ອຍຄາຍ. ການຈາລິກແຫ່ງທຳມະນີ້ບໍ່ແມ່ນການເດີນທາງທົ່ວໄປ: ມັນເຮັດໃຈໃຫ້ໝັ້ນ, ຊໍາລະຄວາມໂສກ, ແລະປ່ຽນຄວາມພັດພາກໃຫ້ເປັນຄວາມອົດທົນຢ່າງມີວິໄນ ໂດຍການໄດ້ສຳຜັດຊຸມຊົນອັນສັກສິດ ແລະສະຖານທີ່ຊໍາລະບາບ».
Verse 90
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि धौम्यतीर्थयात्रायां नवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत वनपवकि अन्तर्गत तीथ्यात्रापर्वमें धौम्यतीर्थयात्राविषयक नब्बेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ພາຍໃນວະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນຕີຣະຖະຍາຕຣາປະຣະວະ—ບົດທີ 90 ວ່າດ້ວຍການຈາລິກໄປຕາມຕີຣະຖະ (ທ່າຂ້າມນ້ຳ) ອັນສັກສິດຂອງິສີ ທໍມະຍະ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍເຖິງການຈົບຂອງຫົວຂໍ້ນີ້ ແລະວາງກອບໃຫ້ເຫັນວ່າການຈາລິກບຸນແມ່ນການປະຕິບັດທາງທຳ ເພື່ອການຊໍາລະຈິດ ການລະລຶກ ແລະຄວາມປະພຶດຖືກຕ້ອງ ຜ່ານການເຂົ້າໄປສຳພັນກັບສະຖານທີ່ສັກສິດແລະປະເພນີຂອງມັນ.
Frequently Asked Questions
Balancing a king’s spiritual-ethical program (pilgrimage and meritorious giving) with concrete governance duties: safety, provisioning, and minimizing burden on followers during hazardous travel.
Undertake tīrtha-yātrā with full commitment, guided by dharma and self-restraint, while exercising protective responsibility and orderly administration for those dependent on the royal household.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides evaluative criteria and implied results: tīrtha travel is “fear-removing” and purifying for the disciplined and truthful, while the unethical or crooked-minded fail to realize its intended benefit.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.