Shloka 104

युधिष्ठिरस्य अर्जुनप्रेषण-युक्तिवर्णनम् | Yudhiṣṭhira’s Rationale for Sending Arjuna and Request to Dhaumya

Devanagari script

ततो राजगहं गच्छेत्‌ तीर्थसेवी नराधिप

Transliteration

tato rājagahaṃ gacchet tīrthasevī narādhipa, yakṣiṇyāstu prasādena mucyate brahmahatyayā

Translation

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ, ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ບຳເນັດການຮັບໃຊ້ທີ່ທ່ານ້ຳສັກສິດ (tīrtha-sevā) ຄວນໄປສູ່ ຣາຊະກຣິຫະ (Rājagṛha). ໂດຍພຣະກະລຸນາຂອງ ຢັກຊິນີ (Yakṣiṇī) ຜູ້ນັ້ນຖືກປົດປ່ອຍຈາກບາບ «ພຣະຫມະຫັດຕະຍາ» (brahmahatyā) ຄືການຂ້າພຣາຫມະນ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ວ່າ ການຈາລິກແສວງບຸນ ແລະການປະພຶດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢູ່ສະຖານທີ່ສັກສິດ ເປັນທາງແຫ່ງການຊຳລະທາງຈິດທຳ, ເນັ້ນວ່າຄວາມຜິດຮ້າຍແຮງບໍ່ໄດ້ຖືກມອງເບົາ ແຕ່ຖືກແກ້ໄຂດ້ວຍວິໄນແຫ່ງ tīrtha-sevā ແລະພຣະກະລຸນາເທວະ.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• राजगृहम्: to Rajagriha (the city)
• राजगृहम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राजगृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गच्छेत्: should go
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तीर्थसेवी: a pilgrim; one who frequents sacred fords
• तीर्थसेवी: Karta
• Type: Noun
• Root: तीर्थसेविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नराधिप: O king (lord of men)
• Type: Noun
• Root: नराधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यक्षिण्याः: of the Yakshini
• Type: Noun
• Root: यक्षिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु
• Form: अव्यय

• प्रसादेन: by (her) grace/favor
• प्रसादेन: Karana
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• मुच्यते: is released; becomes freed
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद, कर्मणि (passive)

• ब्रह्महत्यया: from the sin of brahmin-slaying
• ब्रह्महत्यया: Apadana
• Type: Noun
• Root: ब्रह्महत्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Speaker

घुलस्त्य उवाच

Characters & Entities

• Narādhipa (king, addressee)
• Rājagṛha
• Yakṣiṇī
• Brahmahatyā (sin of brahmin-slaying)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches that even severe moral transgressions such as brahmahatyā are approached through structured dharmic remedies—tīrtha-sevā (disciplined pilgrimage and sacred observance) coupled with the transformative role of divine prasāda (grace).

What is happening in the narrative?

A speaker instructs a king about a sequence in a pilgrimage itinerary: the pilgrim should proceed to Rājagṛha, where the Yakṣiṇī connected with that sacred place grants favor, resulting in release from the sin of brahmahatyā.