Adhyaya 68
Parṇāda’s Report; Bāhuka’s Counsel; Damayantī’s Strategic Svayaṃvara Message (अध्याय ६८)
Upa-parva: Nala–Damayantī Upākhyāna (Tale of Nala and Damayantī)
Bṛhadaśva recounts how the Brahmin Parṇāda, after a long interval, returns and reports to Damayantī that he delivered her words in Ayodhyā to King Ṛtupārṇa, who remained outwardly silent. A private disclosure follows: Ṛtupārṇa’s attendant named Bāhuka—described as a deformed, short-armed sūta skilled in swift charioteering and refined cooking—reacts with visible grief and questions Parṇāda’s welfare. Bāhuka articulates an ethical defense of the noble wife: even if misfortune has come, a kulastrī protects herself through truth and self-control and should not direct anger toward a husband who is confused, displaced from happiness, and struggling for survival. Parṇāda relays this to Damayantī, who, tearful, consults her mother and plans a controlled retrieval strategy: she will dispatch the Brahmin Sudeva to Ṛtupārṇa with a message that Damayantī will hold a renewed svayaṃvara imminently, timed precisely, because Nala’s status is unknown. The chapter closes with Sudeva delivering Damayantī’s statement to Ṛtupārṇa, establishing a time-sensitive narrative trigger intended to draw the concealed Nala (as Bāhuka) into decisive action.
Chapter Arc: विदर्भ-राज भीम, पुत्री दमयन्ती के लुप्त हो जाने पर, आशा की अंतिम डोर पकड़कर ब्राह्मणों को चारों दिशाओं में नल और दमयन्ती की खोज हेतु भेजते हैं—और पुरस्कार की घोषणा करते हैं। → धन-दान और प्रतिज्ञा से प्रेरित ब्राह्मण निकल पड़ते हैं। उन्हीं में सुदेव नामक द्विज चेदि-नरेश के भवन में पहुँचता है, जहाँ पुण्याहवाचन/उत्सव-समारोह के बीच उसकी दृष्टि एक असाधारण, पर अत्यन्त मलिन, कृश और शोकाकुल स्त्री पर पड़ती है। वह संकेतों से अनुमान करता है कि यह दमयन्ती ही हो सकती है। → सुदेव दमयन्ती को निकट से देखता है—उसकी शोभा धूम-जाल से ढकी अग्नि-प्रभा-सी, और उसकी दशा उस पद्मिनी-सी जो हाथियों से रौंदी गई हो। पहचान का क्षण भीतर ही भीतर घटता है: ‘यह भैमी है’—और उसी पहचान के साथ करुणा चरम पर पहुँचती है। → दमयन्ती/राजमाता के प्रश्न पर सुदेव बैठकर यथातथ्य वृत्तान्त कहता है—विदर्भ में राजा भीम का संदेश, खोज का प्रयोजन, और नल-दमयन्ती के मिलन हेतु प्रयत्न। साथ ही, खोज में सफलता पर घोषित दान-पुरस्कार (गोधन, धन, अग्रहार/ग्राम) का भी उल्लेख होता है, जिससे कार्य की गंभीरता और राजकीय संकल्प स्पष्ट होता है। → दमयन्ती की पहचान और सुदेव का वृत्तान्त सामने आ चुका है—अब प्रश्न यह है कि चेदि-राज के बीचोबीच फँसी दमयन्ती तक विदर्भ का संदेश कैसे पहुँचेगा, और नल तक पहुँचने का मार्ग कैसे खुलेगा।
Shlokas
Verse 1
/ आल “+(>9) #:६.# #2 5-7 अष्टषष्टितमो< ध्याय: विदर्भराजका नल-दमयन्तीकी खोजके लिये ब्राह्मणोंको भेजना
ພຣະລະສີ ບຣິຫະດັສວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອນະລຖືກຊິງອານາຈັກ ແລະ ເຂົ້າປ່າໄປພ້ອມພຣະມະເຫສີ, ພຣະຣາຊາພີມະ ແຫ່ງວິທັຣພະ ຜູ້ປາຖະໜາຈະໄດ້ເຫັນນະລ (ເພື່ອຊອກຫາຂ່າວຄາວ) ໄດ້ສົ່ງພຣາຫມັນຫຼາຍຄົນໄປຕາມທິດທາງຕ່າງໆ».
Verse 2
संदिदेश च तान् भीमो वसु दत्त्वा च पुष्कलम् | मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम्,राजा भीमने प्रचुर धन देकर ब्राह्मणोंको यह संदेश दिया--“आपलोग राजा नल और मेरी पुत्री दमयन्तीकी खोज करें
ພີມະໄດ້ມອບຊັບສິນຢ່າງຫຼາຍແກ່ພວກພຣາຫມັນ ແລ້ວສົ່ງເຂົາໄປພ້ອມຄໍາສັ່ງນີ້ວ່າ: “ຈົ່ງອອກໄປຊອກຫາພຣະຣາຊານະລະ ແລະລູກສາວຂອງເຮົາ ດະມະຍັນຕີ ດ້ວຍ.”
Verse 3
अस्मिन् कर्मणि सम्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे । गवां सहस्रं दास्यामि यो वस्तावानयिष्यति
ພຣະບຣິຫະດະສະວະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອວຽກນີ້ສໍາເລັດ ແລະຮູ້ແນ່ຊັດວ່າໃຜແມ່ນອົງອະທິປະຕິແຫ່ງນິສະທະ ແລ້ວ, ຜູ້ໃດກໍຕາມໃນພວກເຈົ້າທີ່ນໍານະລະ ແລະດະມະຍັນຕີມາທີ່ນີ້, ເຮົາຈະມອບງົວໜຶ່ງພັນໂຕໃຫ້.”
Verse 4
अग्रहारांश्व॒ दास्यामि ग्राम॑ं नगरसम्मितम् । न चेच्छक्याविहानेतुं दमयन्ती नलो5पि वा
ພຣະບຣິຫະດະສະວະກ່າວວ່າ: “ເຮົາຈະມອບອະຄຣາຫາຣ (ທີ່ດິນຍົກເວັ້ນພາສີ) ແລະຈະມອບບ້ານໜຶ່ງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງເມືອງ. ແຕ່ຖ້ານໍາດະມະຍັນຕີ ຫຼືແມ່ນນະລະ ມາທີ່ນີ້ບໍ່ໄດ້…”
Verse 5
इत्युक्तास्ते ययु्ष्टा ब्राह्मणा: सर्वतो दिशम्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະຣາຊາກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພວກພຣາຫມັນເຫຼົ່ານັ້ນມີໃຈຍິນດີ ກໍອອກເດີນທາງໄປທຸກທິດ. ພວກເຂົາຊອກຫານະລະ ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ ຜູ້ຕົກຕໍ່າສູ່ຄວາມຂັດສົນ ແລະຢູ່ຄຽງຄູ່ກັບມະເຫສີ ຕາມເມືອງແລະອານາຈັກຕ່າງໆ. ແຕ່ບໍ່ພົບເຫັນນະລະ ຫຼືດະມະຍັນຕີ ທິດາຂອງພີມະເລີຍ. ຕໍ່ມາ ພຣາຫມັນຜູ້ໜຶ່ງຊື່ ສຸເທວະ ຍັງຄົງສືບຫາ ໄດ້ໄປຮອດເມືອງເຊດີອັນງາມສະຫງ່າ; ແລະໃນພຣະຣາຊະວັງນັ້ນ ເຂົາໄດ້ເຫັນດະມະຍັນຕີ ເຈົ້າຍິງແຫ່ງວິທັຣພະ.
Verse 6
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया । नैव क्वापि प्रपश्यन्ति नलं वा भीमपुत्रिकाम्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຊອກຫາຕາມເມືອງແລະອານາຈັກຕ່າງໆ ເພື່ອຕາມຫາກະສັດແຫ່ງນິສະທະຜູ້ຢູ່ຄຽງຄູ່ກັບມະເຫສີ; ແຕ່ບໍ່ພົບເຫັນທີ່ໃດເລີຍ ທັງນະລະ ຫຼືທິດາຂອງພີມະ (ດະມະຍັນຕີ).
Verse 7
ततश्रैदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विज: । विचिन्वानो5थ वैदर्भीमपश्यद् राजवेश्मनि
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ (Bṛhadaśva) ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພຣາຫມັນນາມວ່າ ສຸເທວະ ໃນຂະນະທີ່ອອກຕາມຫາ ໄດ້ໄປຮອດນະຄອນເຊດີອັນງາມລ້ຳ ແລະໃນພຣະຣາຊວັງນັ້ນ ລາວໄດ້ເຫັນພຣະທິດາແຫ່ງວິດັຣພະ (ດະມະຍັນຕີ). ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມພາກພຽນອັນສະໝໍ້ສະເໝີ ແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບຕາມທຳມະຂອງພຣາຫມັນທັງຫຼາຍ ຜູ້ອອກຕະຫຼອດດິນແດນແລະນະຄອນຕ່າງໆ ເພື່ອໃຫ້ຄູ່ຜົວເມຍທີ່ພັດພາກກັນໄດ້ກັບມາພົບກັນ—ເປັນຄວາມອົດທົນ ຄວາມສັດຊື່ ແລະການຮັບໃຊ້ດ້ວຍເມດຕາໃນຍາມເຄາະຮ້າຍ.
Verse 8
पुण्याहवाचने राज्ञ: सुनन्दासहितां स्थिताम् । मन्दं प्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລາທີ່ພຣະຣາຊາປະກາດມົງຄຸນ (pūṇyāhavācana) ນາງຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນຄຽງຂ້າງສຸນັນດາ. ຄວາມງາມອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງນາງປາກົດແຕ່ເບົາໆ ດັ່ງແສງໄຟທີ່ຖືກຄວັນຫນາບັງ. ເຫັນພຣະທິດາຕາໃຫຍ່ນັ້ນມົວມົນ ແລະອ່ອນແອປິ່ນປົວ ສຸເທວະຈຶ່ງອາໄສເຫດຜົນຈາກລັກສະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ແນ່ໃຈວ່າ ນາງແມ່ນດະມະຍັນຕີ ພຣະທິດາແຫ່ງພຣະບີມະ.
Verse 9
निबद्धां धूमजालेन प्रभामिव विभावसो: । तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् | तर्कयामास भैमीति कारणैरुपपादयन्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົາເບິ່ງນາງ—ດັ່ງແສງໄຟທີ່ຖືກຕາຂ່າຍຄວັນບັງ—ຄວາມງາມຖືກຄວາມສົກປົກຜູກມັດໃຫ້ມົວມົນ; ນາງຕາໃຫຍ່ແຕ່ບັດນີ້ຍິ່ງສົກປົກ ແລະຜອມແຫ້ງ. ສຸເທວະຈຶ່ງຄິດໄຕ່ຕອງ ແລະນຳເຫດຜົນຈາກລັກສະນະມາຢືນຢັນ ຕັດສິນວ່າ: “ນີ້ແມ່ນ ບີມີ (ດະມະຍັນຕີ).” ດ້ານຈັນຍາທຳ ຄຳກອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຈຳແນກຢ່າງລະມັດລະວັງ: ບໍ່ຕັດສິນຕົວຕົນດ້ວຍຄວາມຊຸດໂຊມພາຍນອກເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ສ້າງຄວາມແນ່ໃຈດ້ວຍການສັງເກດຢ່າງໃສ່ໃຈ ແລະການອະນຸມານດ້ວຍເຫດຜົນທ່າມກາງຄວາມທຸກທໍລະມານ.
Verse 10
युदेव उवाच यथेयं मे पुरा दृष्टा तथारूपेयमज़ना । कृतार्थो<स्म्यद्य दृष्टवेमां लोककान्तामिव श्रियम्
ຢຸເທວະ ກ່າວວ່າ: “ດັ່ງທີ່ຂ້າເຄີຍເຫັນນາງໃນອະດີດ ບັດນີ້ນາງກໍຍັງປາກົດໃນຮູບນັ້ນດັ່ງເກົ່າ. ມື້ນີ້ຂ້າຮູ້ສຶກວ່າພາລະກິດສຳເລັດແລ້ວ ເມື່ອໄດ້ເຫັນນາງ—ດັ່ງໄດ້ເຫັນ ສຣີ (Śrī) ເທວີແຫ່ງໂຊກລາບ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງໂລກ.” ໃນບໍລິບົດນີ້ ຜູ້ເວົ້າສະແດງຄວາມນັບຖືຊົມເຊີຍຕໍ່ຄວາມເປັນມົງຄຸນຂອງພຣະທິດາ ເຫັນຄວາມງາມບໍ່ແມ່ນເພື່ອຕັນຫາ ແຕ່ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມສຸພະ (śubha) ແລະເປັນເຫດໃຫ້ກະຕັນຍູ ແລະສຳລວມຕົນຕາມທຳມະ.
Verse 11
पूर्णचन्द्रनिभां श्यामां चारुवृत्तपयो धराम् | कुर्वन्ती प्रभया देवीं सर्वा वितिमिरा दिश:
ຢຸທິສຖິຣະ (Yudhiṣṭhira) ກ່າວວ່າ: “ນາງມີຜິວຄ່ຳແຕ່ສະຫວ່າງສົດໃສດັ່ງພຣະຈັນເຕັມດວງ ແລະມີອົງອົບກົມງາມ. ດັ່ງເທວີ ດ້ວຍປະພາຂອງນາງເອງ ນາງເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງປອດຈາກຄວາມມືດ.”
Verse 12
चारुपग्रविशालाक्षीं मन्मथस्य रतीमिव । इष्टों समस्तलोकस्य पूर्णचन्द्रप्रभामिव
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ນາງງາມສະງ່າ ມີດວງຕາໃຫຍ່ກວ້າງງາມ—ດັ່ງ ຣະຕີ (Rati) ຄູ່ຮັກຂອງ ມັນມະຖະ (Manmatha)។ ເປັນທີ່ຮັກຂອງຊົນທັງປວງ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງປະກາຍແສງຈັນເຕັມດວງ»។
Verse 13
विदर्भसरसस्तस्माद् दैवदोषादिवोद्धताम् । मलपड्कानुलिप्ताजुीं मृणालीमिव चोद्धृताम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ຈາກສະຫຼອງແຫ່ງວິທັຣພະ (Vidarbha) ນາງຄືຖືກດຶງອອກມາໂດຍຄວາມຜິດພາດແຫ່ງຊະຕາ—ດັ່ງກ້ານບົວຖືກຖອນຂຶ້ນ ກາຍກະທົບເປື້ອນດ້ວຍຕົມແລະຂີ້ຕົມ. ນາງປາກົດເຊັ່ນນັ້ນ: ຖືກບິດອອກຈາກທີ່ຄວນຢູ່ ຖືກທຸກຂ໌ເຮັດໃຫ້ໝອງມົວ ແລະກາຍເປັນຜູ້ນ່າສົງສານໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊະຕາຮ້າຍ»។
Verse 14
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तनिशाकराम् । पतिशोकाकुलां दीनां शुष्कस्रोतां नदीमिव
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ນາງຄືຄືນວັນເດືອນເຕັມດວງ ແຕ່ດວງຈັນຖືກ ຣາຫູ (Rāhu) ກັບກິນ—ແສງຖືກບັງມືດ. ຖືກຄວາມໂສກເສົ້າເພາະຜົວກະທົບ ທັງທຸກທ້ອນແລະໂດດດ່ຽວ ນາງຄືແມ່ນ້ຳທີ່ກະແສແຫ້ງຂອດ»។
Verse 15
विध्वस्तपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम् | हस्तिहस्तपरामृष्टां व्याकुलामिव पद्मिनीम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ສະພາບນາງຄືສະຫຼອງບົວທີ່ໃບບົວແຕກພັງ ນົກທີ່ອາໄສຢູ່ພາຍໃນຕົກໃຈຫວາດກົວ ແລະຖືກກວນຕີດ້ວຍງວງຊ້າງ—ວຸ້ນວາຍ ແລະທຸກທ້ອນ ດັ່ງຖືກຄວາມໂສກທ່ວມທັບ»។
Verse 16
सुकुमारी सुजाताज़ीं रत्नगर्भगृहोचिताम् । दह्यमानामिवार्केण मृणालीमिव चोद्धृताम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ນາງອ່ອນນຸ່ມ ເກີດດີ ສົມຄວນຢູ່ໃນວັງທີ່ຫ້ອງຊັ້ນໃນປູດ້ວຍເພັດນິລະມະນີ. ແຕ່ບັດນີ້ ນາງຄືຖືກແດດເຜົາໃຫ້ໄໝ້—ເຫມືອນກ້ານບົວທີ່ຖືກຖອນອອກຈາກສະຫຼອງ ແຫ້ງເຫືອດເພາະທຸກຂ໌»។
Verse 17
रूपौदार्यगुणोपेतां मण्डनाहाममण्डिताम् । चन्द्रलेखामिव नवां व्योम्नि नीलाभ्रसंवृताम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ນາງພ້ອມດ້ວຍຄວາມງາມ ຄວາມສູງສົ່ງ ແລະຄຸນຄ່າອື່ນໆ; ແມ່ນຄວນແກ່ການປະດັບແຕ່ນາງກໍຍັງບໍ່ປະດັບ—ດັ່ງດວງຈັນເສັ້ນໃໝ່ໃນຟ້າ ທີ່ຖືກກ້ອນເມກດຳຫນາຟົກຄຸມ»។
Verse 18
कामभोगै: प्रियैहीनां हीनां बन्धुजनेन च । देहं संधारयन्तीं हि भर्तृदर्शनकाड्क्षया
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ນາງຖືກພາກອອກຈາກຄວາມສຸກອັນເປັນທີ່ຮັກໃນຄວາມຮັກແລະຄວາມສະດວກສະບາຍ; ນາງຍັງຖືກແຍກຈາກຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ. ແຕ່ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ເຫັນສາມີ ນາງຈຶ່ງຍັງຝືນຮັບຮອງກາຍອັນອ່ອນແອນນີ້»។
Verse 19
भर्ता नाम पर नार्या भूषणं भूषणैर्विना । एषा हि रहिता तेन शोभमाना न शोभते
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ສາມີແທ້ໆແມ່ນເຄື່ອງປະດັບອັນສູງສຸດຂອງແມ່ຍິງ—ສູງກວ່າເຄື່ອງປະດັບທັງປວງ. ມີລາວແລ້ວ ນາງກໍງາມສະຫງ່າໄດ້ແມ່ນບໍ່ມີເຄື່ອງປະດັບ; ແຕ່ເມື່ອຂາດເຄື່ອງປະດັບຄືສາມີ ແມ່ນນາງຈະສະຫງ່າກໍບໍ່ເຫັນຄືຜູ້ຖືກປະດັບແທ້»។
Verse 20
दुष्करं कुरुते5त्यन्तं हीनो यदनया नल: । धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनापि सीदति
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າພຣະຣາຊານະລະ ແມ່ນແຍກຈາກນາງ ແລະຕົກຕ່ຳຢ່າງທຸກຍາກ ແຕ່ຍັງຮັບຮອງກາຍຂອງຕົນໄດ້ ແລະບໍ່ລົ້ມລົງແມ່ນແຕ່ພາຍໃຕ້ຄວາມໂສກ ກໍຄວນເຂົ້າໃຈວ່າ ລາວກຳລັງກະທຳສິ່ງທີ່ຍາກຢ່າງຍິ່ງ—ອົດທົນຄວາມໂສກດ້ວຍການຄວບຄຸມຕົນຢ່າງໝັ້ນຄົງ»។
Verse 21
इमामसितकेशान्तां शतपत्रायतेक्षणाम् | सुखारहा दुःखितां दृष्टवा ममापि व्यथते मन:
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ເຫັນເຈົ້າຍິງນີ້—ຜົມດຳງາມ ແລະດວງຕາກວ້າງດັ່ງດອກບົວຮ້ອຍກີບ—ຜູ້ຄວນແກ່ຄວາມສຸກແຕ່ຢ່າງດຽວ ກັບຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກ ຈິດໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍປວດຮ້າວຢ່າງຫນັກ»។
Verse 22
कदा नु खलु दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा । भर्तु: समागमात् साध्वी रोहिणी शशिनो यथा
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໃດໜໍ ນາງເຈົ້າຍິງຜູ້ມີມົງຄຸນ ແລະມີສິນທຳນີ້ ຈຶ່ງຈະຂ້າມໄປຮອດຝັ່ງອີກຟາກແຫ່ງຄວາມໂສກຂອງນາງ? ດັ່ງຣໂຫິນີ ຍິນດີໃນການຮ່ວມພົບກັບພຣະຈັນ, ນາງຜູ້ບໍລິສຸດນີ້ກໍຂໍໃຫ້ໄດ້ບັນເທົາທຸກ ແລະເຕັມເຕັມໃຈ ໂດຍການກັບມາພົບສາມີອີກຄັ້ງ»។
Verse 23
अस्या नून॑ पुनर्लाभान्नैषध: प्रीतिमेष्यति । राजा राज्यपरिश्रष्ट: पुनर्लब्ध्वा च मेदिनीम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ ເມື່ອໄດ້ນາງກັບຄືນ ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ (ນະລະ) ຈະເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຍິນດີ—ດັ່ງກະສັດຜູ້ເຄີຍຖືກຂັບອອກຈາກອານາຈັກ ແລ້ວກັບມາໄດ້ຄືນແຜ່ນດິນແຫ່ງລາຊະອານາເຂດຂອງຕົນ»។
Verse 24
तुल्यशीलवयोयुक्तां तुल्याभिजनसंवृताम् । नैषधो<हति वैदर्भी तं चेयमसितेक्षणा
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ນາງມີນິໄສ ແລະວັຍໜຸ່ມສາວເທົ່າທຽມກັບເຂົາ, ແລະຖືກປະດັບດ້ວຍຊາດຕະກູນອັນສູງສົ່ງເທົ່າທຽມກັນ. ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ ນະລະ ຍ່ອມສົມຄວນແກ່ເຈົ້າຍິງແຫ່ງວິດັຣພະ; ແລະເຈົ້າຍິງວິດັຣພະຜູ້ມີດວງຕາດຳງາມນີ້ ກໍສົມຄວນແກ່ນະລະ»។
Verse 25
युक्त तस्याप्रमेयस्य वीर्यसत्त्ववतो मया । समाश्चासयितुं भार्या पतिदर्शनलालसाम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນການສົມຄວນທີ່ຂ້ອຍຈະໄປຫາກະສັດຜູ້ຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ນັ້ນ ຜູ້ມີວິລະຍະ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງ; ແລະຈະໄປປອບໃຈພຣະມະເຫສີຂອງພຣະອົງ ຜູ້ປາຖະໜາຢ່າງແຮງກ້າທີ່ຈະໄດ້ເຫັນພຣະສະມີ»។
Verse 26
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । अदृष्टपूर्वा दुःखस्य दु:खार्ता ध्यानतत्पराम्
ຢຸເທວະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍຈະປອບໃຈນາງ—ເຈົ້າຍິງຜູ້ມີໃບໜ້າດັ່ງພຣະຈັນເຕັມດວງ. ນາງບໍ່ເຄີຍພົບຄວາມໂສກຫຼາຍ່ອນ; ບັດນີ້ຖືກຄວາມທຸກທ້ອນທຳລາຍ ແລະມຸ່ງໝັ້ນໃນການຄິດຄຳນຶງຖຶງສາມີຂອງນາງຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຕັ້ງໃຈຈະໃຫ້ຄຳປອບໃຈແກ່ນາງ»។
Verse 27
बृहदश्च उवाच एवं विमृश्य विविधै: कारणैर्लक्षणैश्न ताम् । उपागम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्म॒णोडब्रवीत्
ພຣະິສີ ບຣິຫັດອັສວະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາຫຼາຍທາງ ດ້ວຍເຫດຜົນ ແລະເຄື່ອງໝາຍຈຳແນກຫຼາຍປະການ ແລະໄດ້ຮູ້ແນ່ວ່ານາງແມ່ນ ພີມີ (ດະມະຍັນຕີ) ແລ້ວ ພຣາຫມັນ ສຸເທວະ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ນາງ ແລະກ່າວດັ່ງນີ້.
Verse 28
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस्ते दयित: सखा । भीमस्य वचनादू् राज्ञस्त्वामन्वेष्टमिहागत:
«ໂອ ເຈົ້າຍິງແຫ່ງວິດັຣພະ, ຂ້າແມ່ນ ສຸເທວະ ເພື່ອນສະໜິດອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງອ້າຍເຈົ້າ. ດ້ວຍພຣະບັນຊາຂອງພຣະຣາຊາ ພີມະ, ຂ້າໄດ້ມາທີ່ນີ້ເພື່ອຊອກຫາເຈົ້າ».
Verse 29
कुशली ते पिता राज्ञि जननी भ्रातरश्न ते । आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च तौ,“निषधदेशकी महारानी! तुम्हारे पिता, माता और भाई सब सकुशल हैं और कुण्डिनपुरमें जो तुम्हारे बालक हैं, वे भी कुशलसे हैं
«ໂອ ພຣະມະເຫສີແຫ່ງແດນນິສະທະ, ພຣະບິດາຂອງເຈົ້າຢູ່ດີ; ພຣະມານດາ ແລະພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າກໍປອດໄພ. ແລະລູກນ້ອຍທັງສອງຂອງເຈົ້າທີ່ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກໍມີອາຍຸຍືນ ແລະສຸຂະພາບດີ».
Verse 30
त्वत्कृते बन्धुवर्गाश्न॒ गतसत्त्वा इवासते । अन्वेष्टारो ब्राह्मणाश्व भ्रमन्ति शतशो महीम्
«ເນື່ອງຈາກເຈົ້າ ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້ານັ່ງຢູ່ດັ່ງຄົນທີ່ວິນຍານຈາກໄປ—ຖືກກັດກິນໂດຍຄວາມກັງວົນ ແລະຄວາມໂສກ. ແລະເພື່ອຊອກຫາເຈົ້າ ພຣາຫມັນນັບຮ້ອຍກໍພາກັນພະເນຈອນໄປທົ່ວພື້ນພິພົບ».
Verse 31
बृहृदश्च उवाच अभिज्ञाय सुदेवं त॑ं दमयन्ती युधिष्ठिर । पर्यपृच्छत तान् सर्वान् क्रमेण सुहृृद: स्वकान्
ພຣະິສີ ບຣິຫັດອັສວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ເມື່ອນາງດະມະຍັນຕີຮູ້ຈັກຊາຍນັ້ນວ່າແມ່ນ ສຸເທວະ ແລ້ວ ນາງກໍຖາມໄຖ່ຂ່າວຄວາມສຸກດີຂອງຍາດມິດຜູ້ຫວັງດີຂອງນາງທັງປວງ ຕາມລຳດັບ».
Verse 32
रुरोद च भृशं राजन् वैदर्भी शोककर्शिता । दृष्टवा सुदेवं सहसा क्षातुरिष्टं द्विजोत्तमम्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ນາງເຈົ້າຍິງແຫ່ງວິດັຣພະ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກກັດກິນ ໄດ້ຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງຂົນລຸກ. ເມື່ອນາງເຫັນສຸເທວະຢ່າງກະທັນຫັນ—ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດ ຜູ້ເປັນມິດຮັກຂອງອ້າຍນາງ—ຄວາມໂສກຂອງນາງກໍລົ້ນອອກ»។
Verse 33
रुदतीं तामथो दृष्टवा सुनन्दा शोककर्शिता । सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत
ເມື່ອເຫັນນາງຮ້ອງໄຫ້, ສຸນັນດາ—ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກກັດກິນ—ກໍເກີດຄວາມທຸກໃຈຢ່າງຫນັກ, ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອນາງເຫັນດະມະຍັນຕີ ກໍາລັງສົນທະນາຢ່າງສ່ວນຕົວກັບສຸເທວະ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ໍາໜັກແຫ່ງທໍາຂອງມິດສະຫາຍຜູ້ຊື່ສັດ: ຄວາມໂສກຂອງມິດບໍ່ແມ່ນແຕ່ເຫັນ, ແຕ່ຕ້ອງແບ່ງປັນ; ແລະຄໍາປຶກສາຢ່າງສ່ວນຕົວໃນຍາມວິກິດ ເປັນທີ່ພຶ່ງຈໍາເປັນຂອງຜູ້ທຸກທ້ອນ.
Verse 34
जनि>यै कथयामास सैरन्ध्री रोदितीति च । ब्राह्मणेन सहागम्य तां वेद यदि मन्यसे
ເມື່ອຮູ້ເລື່ອງແລ້ວ, ລາວໄດ້ໄປລາຍງານວ່າ: «ແມ່ເຈົ້າ, ນາງຮັບໃຊ້ ໄສຣັນທຣີ ກໍາລັງຮ້ອງໄຫ້ຫນັກຫນ່ວງ ຫຼັງຈາກໄດ້ພົບພຣາຫມັນຜູ້ໜຶ່ງ. ຖ້າແມ່ເຈົ້າເຫັນວ່າສົມຄວນ, ຂໍໃຫ້ພະຍາຍາມຮູ້ເຫດຜົນ»។ ຄໍາເວົ້ານີ້ສະທ້ອນທ່າທີທີ່ຮັກສາທໍາ: ກ່ອນຈະລົງມື ຄວນສອບຖາມຄວາມທຸກຂອງຜູ້ອື່ນດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ແລະເມດຕາ.
Verse 35
अथ चेदिपते्माता राज्ञश्नान्त:ःपुरात् तदा । जगाम यत्र सा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत्,तदनन्तर चेदिराजकी माता उस समय अन्तःपुरसे निकलकर उसी स्थानपर गयीं, जहाँ राजकन्या दमयन्ती ब्राह्मणके साथ खड़ी थी
ແລ້ວໃນເວລານັ້ນ, ພຣະມານດາຂອງກະສັດແຫ່ງເຈດິ ໄດ້ອອກຈາກພຣະຣາຊວັງຊັ້ນໃນ ແລະໄປຍັງບ່ອນທີ່ນາງເຈົ້າຍິງຜູ້ຍັງໜຸ່ມ ຢືນຢູ່ກັບພຣາຫມັນ. ໃນການຄືບໜ້າຂອງເລື່ອງ, ການເຄື່ອນໄຫວນີ້ເປັນໝາຍວ່າ ອໍານາດຮາຊະສໍານັກຂອງຜູ້ເຖົ້າໄດ້ເຂົ້າມາໃນສະຖານະການອ່ອນໄຫວ ທີ່ຕ້ອງການການປົກປ້ອງ, ຄວາມເໝາະສົມ, ແລະການພິຈາລະນາອັນຮອບຄອບ.
Verse 36
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशाम्पते । पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भाविनी
ແລ້ວພຣະຣາຊມານດາ, ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ໃຫ້ນໍາສຸເທວະມາ ແລະຖາມວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດ, ເບິ່ງຄືວ່າເຈົ້າຮູ້ນາງ. ຈົ່ງບອກຂ້າ—ນາງນີ້ເປັນເມຍຂອງໃຜ ຫຼືເປັນລູກສາວຂອງໃຜ, ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ? ນາງຜູ້ງາມຕາດັ່ງດອກບົວນີ້ ແຍກອອກຈາກຍາດພີ່ນ້ອງ ຫຼືຈາກຜົວໄດ້ແນວໃດ? ເປັນເຫດໃດນາງຜູ້ຊື່ສັດ ແລະມີຄຸນທໍານີ້ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນສະພາບອັນທຸກຍາກເຊັ່ນນີ້?»
Verse 37
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना । त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງກວາງນີ້ ແຍກຈາກຍາດພີ່ນ້ອງ ຫຼືຈາກສາມີໄດ້ແນວໃດ? ແລະເພາະທ່ານ—ໂອ ພຣາຫມັນ—ເຫັນຄືວ່າຮູ້ຈັກນາງ, ຈົ່ງບອກເຮົາໃຫ້ແຈ້ງ: ນາງຜູ້ມີຄຸນທຳນີ້ ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ມາຕົກຢູ່ໃນສະພາບນີ້ໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 38
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्त: सर्वमशेषत: । तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्या देवरूपिणीम्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ເຮົາປາຖະນາຈະຟັງເລື່ອງນີ້ທັງໝົດຈາກທ່ານ ໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ບໍ່ໃຫ້ຂາດຕົກ. ຈົ່ງບອກຄວາມຈິງໃຫ້ແຈ້ງ ເນື່ອງຈາກເຮົາກຳລັງຖາມເຖິງນາງຜູ້ມີຮູບພັນດັ່ງເທວະ»
Verse 39
एवमुक्तस्तया राजन् सुदेवो द्विजसत्तम: । सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम्,राजन्! राजमाताके इस प्रकार पूछनेपर वे द्विजश्रेष्ठ सुदेव सुखपूर्वक बैठकर दमयन्तीका यथार्थ वृत्तान्त बताने लगे
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອນາງກ່າວຖາມດັ່ງນັ້ນ ສຸເທວະ—ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ—ໄດ້ນັ່ງຢ່າງສະບາຍ ແລະເລີ່ມເລົ່າເລື່ອງຂອງດະມະຍັນຕີ ດ້ວຍຄວາມຈິງ ແລະຕາມລຳດັບອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 46
ज्ञातमात्रेडपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् | “साथ ही जीविकाके लिये अग्रहार (करमुक्त भूमि) दूँगा और ऐसा गाँव दे दूँगा
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຮູ້ພຽງບ່ອນຢູ່ຂອງເຂົາເຈົ້າ ເຮົາກໍຈະໃຫ້ລາງວັນເປັນຊັບສິນ ຄື ງົວຫນຶ່ງພັນຕົວ»
Verse 68
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि दमयन्तीसुदेवसंवादे अष्टषष्टितमो<5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत वनपर्वके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें दमयन्ती-युदेव- संवादविषयक अरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ, ໃນຕອນນະໂລປາຄະຍານະ, ບົດທີ 68—ວ່າດ້ວຍບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ດະມະຍັນຕີ ແລະ ສຸເທວະ—ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
Whether Damayantī should respond with anger toward a husband who has effectively abandoned her, or interpret the abandonment through the lens of misfortune and diminished agency, maintaining ethical restraint while seeking reunion.
The chapter advances a disciplined ethic of response: adversity does not justify uncontrolled resentment; instead, truthfulness, self-protection, and measured action can coexist with grief and uncertainty.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is practical and narrative—demonstrating how ethical speech and strategic messaging operate as instruments for restoring order and enabling recognition within the larger upākhyāna.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.