Adhyaya 63
कर्कोटक-उपदेशः (Karkoṭaka’s Counsel and Nala’s Concealment)
Upa-parva: Nalopākhyāna (Episode of Nala) — Karkoṭaka-Nāga Encounter
Bṛhadaśva recounts how Nala, after abandoning Damayantī, sees a great forest fire and hears repeated cries addressing him as “Nala” and “Puṇyaśloka.” Entering the flames, Nala finds the serpent-king Karkoṭaka coiled and immobilized by a brahmarṣi’s curse. Karkoṭaka requests rescue, promises friendship, and becomes thumb-sized so Nala can carry him to a fire-free place. Once safe, Karkoṭaka instructs Nala to count steps; at the tenth step he bites Nala, and Nala’s appearance becomes distorted and unrecognizable. Karkoṭaka explains the bite as protective: it conceals Nala from recognition and will counteract the affliction associated with Nala’s misfortune, limiting pain from the venom. He further advises Nala to go to Ayodhyā, present himself as the charioteer Bāhuka to King R̥tuparṇa (expert in dice), and thereby obtain the ‘heart of dice’ (akṣa-hṛdaya) in exchange for chariot knowledge (aśva-hṛdaya). Karkoṭaka guarantees eventual reunion with wife, kingdom, and children, and gives a divine pair of garments by which Nala can later regain his true form; the nāga then disappears.
Chapter Arc: नल के अदृश्य हो जाने पर दमयन्ती का वन में अकेले पड़ जाना—‘हा नाथ, हा महाराज, हा स्वामिन्’—उसकी पुकार ही अध्याय का द्वार खोलती है। → विरह-शोक से व्याकुल दमयन्ती दिशाहीन होकर भटकती है, बार-बार नल को पुकारती है; उसी असहाय क्षण में एक महाकाय, क्षुधान्वित अजगर उसे अचानक जकड़ लेता है। → अजगर-ग्रस्त दमयन्ती की करुण विलाप-धारा और उसके सतीत्व/पतिव्रत-धर्म की शक्ति का निर्णायक प्रकट होना—जिसके प्रभाव से आगे चलकर व्याध का प्राणान्त भी घटित होता है। → दमयन्ती की रक्षा होती है—उसका सतीत्व और पातिव्रत्य-धर्म उसे अपमान, हिंसा और मृत्यु से बचाते हैं; संकट से निकलकर वह फिर नल की स्मृति में स्थिर रहती है। → वन का भय अभी शेष है—दमयन्ती का नल से पुनर्मिलन अनिश्चित है और आगे की यात्रा में नए छल-भय की छाया बनी रहती है।
Shlokas
Verse 1
हि मय >> (0) हि २ 7 त्रेषष्टितमोड् ध्याय: दमयन्तीका विलाप तथा अजगर एवं व्याधसे उसके प्राण एवं सतीत्वकी रक्षा तथा दमयन्तीके पातितव्रत्य धर्मके प्रभावसे व्याधका विनाश ब॒हृदश्चव उवाच अपक्रान्ते नले राजन् दमयन्ती गतक्लमा । अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने
ພຣະຣິສີ ບຣິຫະດະຊະວະ (Bṛhadaśva) ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອ ນະລະ (Nala) ຈາກໄປແລ້ວ ຄວາມເມື່ອຍລ້າຂອງ ດະມະຍັນຕີ (Damayantī) ກໍຫາຍ ແລະນາງຕື່ນຂຶ້ນ. ເຫັນວ່າບໍ່ມີຮ່ອງຮອຍຂອງສາມີໃນປ່າອັນໂດດດ່ຽວນັ້ນ ນາງຜູ້ສູງສົງກໍຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ; ຖືກຄວາມໂສກແລະຄວາມກັງວົນທ່ວມທັບ ນາງຮ້ອງເອີ້ນພຣະອົງແຫ່ງ ນິສະທະ (Niṣadha) ດ້ວຍຄວາມຕົກໃຈວ່າ: ‘ໂອ ມະຫາຣາຊາ—ພຣະອົງຢູ່ໃສ?’”
Verse 2
अपश्यमाना भर्तारें शोकदुःखसमन्विता । प्राक्रोशदुच्चै: संत्रस्ता महाराजेति नैषधम्
ພຣະຣິສີ ບຣິຫະດະຊະວະ (Bṛhadaśva) ກ່າວວ່າ: ເມື່ອບໍ່ເຫັນສາມີ ດະມະຍັນຕີ (Damayantī) ກໍຖືກຄວາມໂສກແລະຄວາມທຸກທ່ວມທັບ. ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ນາງຮ້ອງດັງໆ ເອີ້ນພຣະຣາຊາແຫ່ງ ນິສະທະ (Niṣadha) ວ່າ: “ໂອ ມະຫາຣາຊາ!” ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄ່າແທ້ຂອງຄວາມພັດພາກໃນຄວາມເປັນມະນຸດ ແລະຄວາມເສຍປຽບທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອຖືກປະໄວ້ໂດດດ່ຽວໃນຖິ່ນກັນດານ.
Verse 3
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन् कि जहासि माम् । हा हतास्मि विनष्टास्मि भीतास्मि विजने वने
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງຂ້າ! ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ໂອ ນາຍຂອງຂ້າ! ເປັນຫຍັງຈຶ່ງປະຖິ້ມຂ້າ? ຂ້າເຫມືອນຖືກຂ້າ ແລະພິນາດສິ້ນເຊີງ. ຂ້າຢ້ານຫຼາຍ ຢູ່ໃນປ່າອັນໂດດດ່ຽວ ແລະວ່າງເປົ່ານີ້».
Verse 4
ननु नाम महाराज धर्मज्ञ: सत्यवागसि । कथमुकत्वा तथा सत्यं सुप्तामुत्सूज्य कानने,“महाराज! आप तो धर्मज्ञ और सत्यवादी हैं; फिर वैसी सच्ची प्रतिज्ञा करके आज आप इस जंगलमें मुझे सोती छोड़कर कैसे चले गये?
«ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ທ່ານເປັນຜູ້ຮູ້ທັນທຳ ແລະເວົ້າຄຳຈິງ. ແລ້ວເປັນຫຍັງ ຫຼັງຈາກໄດ້ໃຫ້ຄຳສັນຍາອັນຈິງແທ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຈາກໄປ ປະໃຫ້ຂ້ານອນຢູ່ໃນປ່ານີ້?»
Verse 5
कथमुत्सृज्य गन्तासि दक्षां भार्यामनुव्रताम् । विशेषतो5नपकृते परेणापकृते सति
«ທ່ານຈະໄປໄດ້ແນວໃດ ເມື່ອປະຖິ້ມເມຍຜູ້ສາມາດ ແລະຈົ່ງຮັກພັກດີ ຜູ້ຕິດຕາມຮັບໃຊ້ທ່ານ? ໂດຍພິເສດ ຂ້າບໍ່ໄດ້ເຮັດຜິດຕໍ່ທ່ານເລີຍ. ຖ້າມີຜິດອັນໃດ ກໍເປັນຜິດຂອງຄົນອື່ນ ບໍ່ແມ່ນຂ້າ. ເປັນຫຍັງຈຶ່ງປະຖິ້ມຂ້າ?»
Verse 6
शकक््यसे ता गिर: सम्यक् कर्तु मयि नरेश्वर । यास्तेषां लोकपालानां संनिधौ कथिता: पुरा
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນະເຣສະວະ, ທ່ານຈະສາມາດເຮັດໃຫ້ຄຳທີ່ທ່ານເຄີຍເວົ້າໄວ້ກ່ອນ ໃນທ່າມກາງພຣະໂລກະປາລາ ເປັນຄວາມຈິງຢ່າງສົມບູນຕໍ່ຂ້າໄດ້ບໍ?»
Verse 7
नाकाले विहितो मृत्युर्म्त्यानां पुरुषर्षभ । तत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति
«ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາບຸລຸດ, ຄວາມຕາຍຂອງມະນຸດບໍ່ໄດ້ຖືກກຳນົດໃຫ້ເກີດກ່ອນເວລາອັນຄວນ. ດັ່ງນັ້ນ ນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງທ່ານ ແມ່ນແມ່ນຖືກປະຖິ້ມໄວ້ທີ່ນັ້ນ ກໍຍັງມີຊີວິດໄດ້ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຂະນະ»។
Verse 8
पर्याप्त: परिहासो5यमेतावान् पुरुषर्षभ । भीताहमतिदुर्थर्ष दर्शयात्मानमीश्वर,'पुरुषश्रेष्ठ! यहाँ इतना ही परिहास बहुत है। अत्यन्त दुर्धर्ष वीर! मैं बहुत डर गयी हूँ। प्राणेश्वर! अब मुझे अपना दर्शन दीजिये
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາບຸລຸດ! ການຢອກຢ້ານພຽງເທົ່ານີ້ກໍພໍແລ້ວ. ໂອ ວິລະຊົນຜູ້ຍາກຈະຖືກຈູ່ໂຈມ—ຂ້າພະເຈົ້າຢ້ານຫຼາຍ. ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງຊີວິດຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍໃຫ້ປາກົດພຣະອົງໃຫ້ເຫັນໃນບັດນີ້ເຖີດ.
Verse 9
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष दृष्टोडईसि नैषध । आवार्य गुल्मैरात्मानं कि मां न प्रतिभाषसे
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ອົງຈອມແຫ່ງນິສະທະ! ພຣະອົງປາກົດໃຫ້ເຫັນແລ້ວ—ເຫັນແລ້ວ. ແຕ່ພຣະອົງຊ່ອນພຣະອົງຢູ່ຫຼັງພຸ່ມໄມ້ແລະເຄືອໄມ້ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຕອບຄໍາຂ້າພະເຈົ້າ?
Verse 10
नृशंसं बत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह । विलपन्तीं समागम्य नाश्वासयसि पार्थिव
ໂອ ຣາເຊນທຣະ, ນີ້ຊ່າງໂຫດຮ້າຍແທ້! ເຫັນຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ນີ້ ຕົກຢູ່ໃນຄວາມຢ້ານແລະຄວາມກັງວົນ ພ້ອມທັງຮ້ອງໄຫ້ຄໍາຄວນ—ພຣະອົງເຂົ້າມາໃກ້ແຕ່ບໍ່ໃຫ້ຄໍາປອບໃຈເລີຍ. ໂອ ຜູ້ປົກຄອງແຜ່ນດິນ, ນີ້ແມ່ນຄວາມໃຈດໍາຂອງພຣະອົງ.
Verse 11
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन । कथं नु भवितास्येक इति त्वां नूप शोचिमि
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ໂສກໃຫ້ຕົນເອງ ແລະບໍ່ໂສກໃຫ້ສິ່ງອື່ນໃດເລີຍ. ຂ້າພະເຈົ້າໂສກແຕ່ເພື່ອພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ—ຄິດວ່າ “ພຣະອົງຈະເປັນຢ່າງໃດ ເມື່ອຢູ່ລໍາພັງ?”
Verse 12
कथं नु राज॑स्तृषित: क्षुधित: श्रमकर्षित: । सायाह्ले वृक्षमूलेषु मामपश्यन् भविष्यसि
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອພຣະອົງຫິວ ແລະຫິວນ້ໍາ ຖືກຄວາມເມື່ອຍລ້າຈາກການເດີນທາງບີບຄັ້ນ—ຍາມແລງພຣະອົງໄປພັກຢູ່ໃຕ້ໂຄນໄມ້ ແລ້ວບໍ່ເຫັນຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ຂ້າງກາຍ, ພຣະອົງຈະເປັນຢ່າງໃດ?
Verse 13
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना । इतश्वेतश्न रुदती पर्यधावत दु:खिता,तदनन्तर प्रचण्ड शोकसे पीड़ित हो क्रोधाग्निसे दग्ध होती हुई-सी दमयन्ती अत्यन्त दुःखी हो रोने और इधर-उधर दौड़ने लगी
ແລ້ວນາງດະມະຍັນຕີ ຖືກຄວາມໂສກເສົ້າອັນແຮງກ້າກົດທັບ ດັ່ງຖືກໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດເຜົາ ກໍເລີ່ມຮ້ອງໄຫ້ ແລະແລ່ນໄປມາທີ່ນີ້ທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານຢ່າງຫນັກ—ຄວາມໂສກຂອງນາງໄຫຼລົ້ນອອກມາເປັນການເຄື່ອນໄຫວທີ່ກະສັບກະສ່າຍ ແລະບໍ່ອາດຄວບຄຸມໄດ້.
Verse 14
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला । मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति,दमयन्ती बार-बार उठती और बार-बार विह्नल होकर गिर पड़ती थी। वह कभी भयभीत होकर छिपती और कभी जोर-जोरसे रोने-चिल्लाने लगती थी
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ເທື່ອແລ້ວເທື່ອອີກ ນາງຜູ້ຍັງໜຸ່ມກໍຜຸດລຸກຂຶ້ນ; ເທື່ອແລ້ວເທື່ອອີກ ນາງກໍລົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມວຸ້ນວາຍແລະບໍ່ມັ່ນຄົງ. ບາງຄັ້ງນາງກໍພົບພາວະຢ້ານກົວແລ້ວຫລົບຊ່ອນ; ບາງຄັ້ງນາງກໍຮ້ອງໂຮງດັງໆ ແລະຮ້ອງໄຫ້».
Verse 15
अतीव शोकसंततप्ता मुहुर्नि:श्वस्य विद्नला । उवाच भैमी नि:श्वस्य रुदत्यथ पतिव्रता,अत्यन्त शोकसंतप्त हो बार-बार लंबी साँसें खींचती हुई व्याकुल पतिव्रता दमयन्ती दीर्घ नि:श्वास लेकर रोती हुई बोली--
ນາງຖືກຄວາມໂສກອັນແຮງກ້າເຜົາຜານ ແລະຖອນຫາຍໃຈຍາວໆ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ຈົນກຳລັງແລະຄວາມສະຫງົບໃຈພັງທະລາຍ. ແລ້ວພີມີ—ນາງຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນທຳຂອງພັນລະຍາຜູ້ສັດຊື່ (pativratā)—ກໍເວົ້າຂຶ້ນ ພ້ອມຖອນຫາຍໃຈຍາວອີກຄັ້ງ ແລະຮ້ອງໄຫ້.
Verse 16
यस्याभिशापाद् दुः:खारतों दुःखं विन्दति नैषध: । तस्य भूतस्य नो दुःखाद् दुःखमप्यधिकं भवेत्
«ເພາະຄຳສາບແຊ່ງຂອງຜູ້ໃດ ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ ຄືນະລະ ຜູ້ຖືກທຸກຂ໌ທັບທົ່ມຢູ່ແລ້ວ ຈຶ່ງພົບທຸກຂ໌ຊ້ຳທຸກຂ໌—ຂໍໃຫ້ສັດນັ້ນໄດ້ຮັບຄວາມໂສກທີ່ໜັກກວ່າຄວາມໂສກຂອງພວກເຮົາ».
Verse 17
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान् नलम् | तस्माद् दुःखतरं प्राप्प जीवत्वसुखजीविकाम्,“जिस पापीने पुण्यात्मा राजा नलको इस दशामें पहुँचाया है, वह उनसे भी भारी दुःखमें पड़कर दुःखकी ही जिंदगी बितावे”
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ບາບຜູ້ໃດທີ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ກະສັດນະລະ ຜູ້ມີໃຈບໍ່ມີມົນທິນ ຕົກຢູ່ໃນສະພາບນີ້—ຂໍໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຕ້ອງຕົກໃນທຸກຂ໌ທີ່ໜັກກວ່ານີ້ ແລະດຳລົງຊີວິດຕໍ່ໄປ ໂດຍຊີວິດນັ້ນເປັນແຕ່ຄວາມທຸກຂ໌ລ້ວນໆ».
Verse 18
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मन: । अन्वेषमाणा भार्तरं बने श्वापदसेविते
ດັ່ງນັ້ນ ນາງ—ພຣະມະເຫສີຜູ້ສູງສົງຂອງພຣະຣາຊາຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່—ຄຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ ແລະອອກຊອກຫາພຣະສະຫວາມີໃນປ່າທີ່ມີສັດດຸຮ້າຍຊຸມຊົນ. ນາງພະຍົນພະຍາຍາມດ້ວຍຄວາມທຸກທ້ອນ ວິ່ງໄປມາພ້ອມນ້ຳຕາ ແລະຮ້ອງຊ້ຳໆວ່າ «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່!» ພາບນີ້ຊູມຊື່ນຄວາມສັດຊື່ຂອງຄູ່ຄອງ ແລະຄວາມອົດທົນທາງທຳທີ່ຕ້ອງມີໃນຍາມທຸກຍາກ.
Verse 19
उन्मत्तवद् भीमसुता विलपन्ती इतस्तत: । हा हा राजन्निति मुहुरितश्वेतश्न धावति
ພຣະບຣິຫັດສະວະກ່າວວ່າ: ດະມະຍັນຕີ ທິດາຂອງພີມະ ຄຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ດັ່ງຄົນຫຼົງສະຕິ ວິ່ງໄປມາຊ້ຳໆ ແລະຮ້ອງຢ່າງບໍ່ຂາດປາກວ່າ «ອະນິດາ! ໂອ ພຣະຣາຊາ!» ໃນຄວາມທຸກແຫ່ງການພັດພາກ ນາງພະຍົນໃນຖິ່ນກັນດານທີ່ມີສັດດຸຮ້າຍ ເພື່ອຊອກຫາພຣະຣາຊານະລະ—ໃຈນາງຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ.
Verse 20
तां क्रन्दमानामत्यर्थ कुररीमिव वाशतीम् | करुणं बहु शोचन्तीं विलपन्तीं मुहुर्मुहु:
ນາງຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງແຮງ ຄຳຄວນດັ່ງນົກກຸຣະຣີທີ່ຮ້ອງສຽງໂສກ. ຖືກຄວາມໂສກອັນນ່າສົງສານຄອບງຳ ນາງຄຳຄວນຊ້ຳໆບໍ່ຢຸດ. (ໃນເລື່ອງຕໍ່ໄປ ບໍ່ໄກຈາກນັ້ນ ມີງູໄພທອນຕົວໃຫຍ່ຫິວໂຫຍ ຊ່ອນຄອຍ ແລະເມື່ອນາງເຂົ້າໃກ້ ມັນເລີ່ມກືນນາງຈາກປາຍຕີນ.)
Verse 21
सहसाभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम् । जग्राहाजगरो ग्राहो महाकाय: क्षुधान्वित:
ເມື່ອພີມີ (ດະມະຍັນຕີ) ເຂົ້າມາໃກ້ຢ່າງກະທັນຫັນ ແລະເຄື່ອນໄຫວວົນວຽນຢູ່ໃກ້ໆ ງູໄພທອນຕົວໃຫຍ່—ດັ່ງຈະລະເຂ້ທີ່ກຳຈັບ—ກໍຄວ້ານາງໄວ້ ເນື່ອງດ້ວຍຄວາມຫິວ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ອັນຕະລາຍອາດຈະຄອບງຳຜູ້ອ່ອນແອໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະຄວາມທຸກອາດເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີລາງບອກ; ຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມລະວັງ, ຄວາມກ້າຫານ, ແລະການຄຸ້ມຄອງທັນເວລາແກ່ຜູ້ທຳດີ.
Verse 22
सा ग्रस्यमाना ग्राहेण शोकेन च परिप्लुता । नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम्
ພຣະບຣິຫັດສະວະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າຍິງແຫ່ງວິທັຣພະຖືກງູກຳລັງກືນ ແລະຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ ນາງກໍບໍ່ໄດ້ໂສກເພື່ອຕົນເອງເທົ່າກັບທີ່ນາງໂສກເພື່ອນະລະ ພຣະຣາຊາແຫ່ງນິສະທະ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຍົກຍ້ອງຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີອັນໝັ້ນຄົງ ແລະການລືມຕົນເອງເພື່ອຄູ່ຄອງ ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມອັນຕະລາຍສ່ວນຕົວ.
Verse 23
हा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनाथवत् | ग्राहेणानेन विजने किमर्थ नानुधावसि
«ໂອ ພຣະອົງເຈົ້າ! ໃນປ່ານີ້ ຂ້າພະອົງກຳລັງຖືກກືນເຫມືອນຄົນບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ. ໃນຖິ່ນກັນດານອັນໂດດດ່ຽວນີ້ ຖືກສັດຮ້າຍຈັບໄວ້ ເປັນຫຍັງພຣະອົງບໍ່ຮີບມາຊ່ວຍຂ້າພະອົງ?»
Verse 24
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध । कथं भवागञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो
«ໂອ ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ! ຖ້າຂ້າພະອົງຕາຍໄປ ພຣະອົງຈະອົດທົນໄດ້ແນວໃດ ເມື່ອນຶກເຖິງຂ້າພະອົງຊ້ຳໆ? ໂອ ພຣະອົງເຈົ້າ, ເປັນຫຍັງມື້ນີ້ຈຶ່ງປະຖິ້ມຂ້າພະອົງໄວ້ໃນປ່າ?»
Verse 25
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चेतो धनानि च । भ्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य परिग्लानस्य नैषध । कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेडनघ
ພຣະຣິສີພຶຫັດສະວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ, ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ເມື່ອພຣະອົງພົ້ນຈາກເຄາະຮ້າຍເຫຼົ່ານີ້ ແລະໄດ້ຄືນມາຊຶ່ງປັນຍາອັນແຈ້ງ, ຈິດໃຈອັນສະຫງົບ, ແລະຊັບສິນ—ຖ້າບໍ່ມີຂ້າພະອົງ ພຣະອົງຈະເປັນແນວໃດ? ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ກະສັດ! ເມື່ອພຣະອົງພະເນຈອນຫຼົງທາງ ຖືກຄວາມຫິວໂຫຍ ເຫນື່ອຍລ້າ ແລະຫມົດຫວັງຢ່າງຫນັກ ຜູ້ໃດ—ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຜິດ—ຈະຂັບໄລ່ຄວາມເຫນື່ອຍຂອງພຣະອົງ?»
Verse 26
ततः कश्रनिन्मृगव्याधो विचरन् गहने वने । आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह,इसी समय कोई व्याध उस गहन वनमें विचर रहा था। वह दमयन्तीका करुण क्रन्दन सुनकर बड़े वेगसे उधर आया
ໃນເວລານັ້ນ ມີນາຍພານຄົນໜຶ່ງພະເນຈອນຢູ່ໃນປ່າທຶບ. ເຂົາໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງໄຫ້ອັນນ່າສົງສານຂອງນາງ ແລະຮີບຮ້ອນແລ່ນໄປທາງນັ້ນດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 27
तां तु दृष्टवा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् । त्वरमाणो मृगव्याध: समभिक्रम्य वेगत:
ເມື່ອເຫັນນາງສາວຕາໃຫຍ່ຖືກງູໃຫຍ່ກືນຢ່າງນັ້ນ ນາຍພານກໍຮີບຮ້ອນແລ່ນເຂົ້າໄປດ້ວຍຄວາມໄວ. ດ້ວຍການກະທຳອັນວ່ອງໄວ ເຂົາໄດ້ຜ່າປາກງູໃຫຍ່ໃຫ້ແຕກ ແລະສັດນັ້ນບິດຕົວດິ້ນຮົນ ກ່ອນຈະໝົດແຮງ. ນາຍພານ—ຜູ້ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການລ່າສັດ—ໄດ້ສັບງູເປັນຊິ້ນໆ ແລະຊ່ວຍດາມະຢັນຕີໃຫ້ພົ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເຂົາລ້າງກາຍນາງດ້ວຍນ້ຳ ທີ່ຍັງມີຮ່ອງຮອຍຈາກການຮັດຮອບຂອງງູ, ປອບໃຈນາງ, ແລະຈັດອາຫານໃຫ້. ເມື່ອນາງກິນແລ້ວ ນາຍພານຈຶ່ງຖາມນາງ.
Verse 28
मुखत: पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च । निर्विचेष्ट भुजड़ं तं विशस्यथ मृगजीवन:
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: ນາຍພານຜູ້ຫາຊີວິດດ້ວຍການລ່າກວາງ ໄດ້ຮີບຮ້ອນແລ່ນເຂົ້າໄປ ແລະໃຊ້ອາວຸດຄົມກະທັນຫັນຜ່າປາກງູອະຊະກອນ. ງູນັ້ນບິດຕົວດິ້ນຮົນ ແລ້ວກໍຢຸດນິ່ງ. ນາຍພານຕັດງູເປັນຊິ້ນໆ ແລະຊ່ວຍດະມະຍັນຕີໃຫ້ພົ້ນ. ຕໍ່ມາ ລາວລ້າງກາຍນາງດ້ວຍນ້ຳ ປອບໃຈ ແລະຈັດອາຫານໃຫ້. ເມື່ອນາງກິນແລ້ວ ນາຍພານຈຶ່ງຖາມນາງ.
Verse 29
मोक्षयित्वा स तां व्याध: प्रक्षाल्य सलिलेन ह । समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत
ເມື່ອຊ່ວຍນາງໃຫ້ພົ້ນແລ້ວ ນາຍພານກໍລ້າງນາງດ້ວຍນ້ຳ ປອບໃຈແລະໃຫ້ກຳລັງໃຈ ຈັດອາຫານໃຫ້. ແລ້ວ ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອນາງກິນແລ້ວ ລາວຈຶ່ງຖາມນາງ.
Verse 30
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चाभ्यागता वनम् | कथं चेदं महत् कृच्छूं प्राप्तवत्यसि भाविनि
“ໂອ ນາງຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງລູກກວາງ, ເຈົ້າເປັນເມຍຂອງໃຜ ແລະເຈົ້າມາຮອດປ່ານີ້ໄດ້ແນວໃດ? ໂອ ນາງຜູ້ງາມ, ເຈົ້າຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກໃຫຍ່ນີ້ໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 31
दमयन्ती तथा तेन पृच्छयमाना विशाम्पते । सर्वमेतद् यथावृत्तमाचचक्षेडस्य भारत,भरतवंशी नरेश युधिष्ठिर! व्याधके पूछनेपर दमयन्तीने उसे सारा वृत्तान्त यथार्थरूपसे कह सुनाया
ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ, ເມື່ອນາງຖືກຖາມດັ່ງນັ້ນ ດະມະຍັນຕີໄດ້ເລົ່າໃຫ້ນາຍພານນັ້ນຟັງທຸກຢ່າງ ຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ ຢ່າງຖືກຕ້ອງແລະຕາມລຳດັບ, ໂອ ພາຣະຕະ (ຢຸທິສຖິຣະ).
Verse 32
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् । सुकुमारानवद्याज़ीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: ນາງນຸ່ງຫົ່ມພຽງແຕ່ຜ້າຄື່ງຜືນ ປົກກາຍໄວ້; ສະໂພກເຕັມອຸດົມ ແລະອົງອົດອຸ່ມ; ອະວະຍະວະອ່ອນນຸ່ມ ໄຮ້ຕຳນິ; ໃບໜ້າດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ. ຄຳພັນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສາຍຕາຂອງນາຍພານໄດ້ຈັບຢູ່ທີ່ຄວາມງາມພາຍນອກ; ແລະເປັນລາງບອກວ່າ ກາມະ (kāma) ທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ອາດຄອບງຳປັນຍາ ແລະນຳໃຫ້ຫ່າງຈາກຄວາມສຳລວມ ແລະທຳມະໄດ້.
Verse 33
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् | लक्षयित्वा मृगव्याध: कामस्य वशमीयिवान्
ພຣະບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນາງ—ດະມະຍັນຕີ—ຜູ້ມີດວງຕາປະດັບດ້ວຍຂົນຕາໂຄ້ງງາມ ແລະຖ້ອຍຄໍາຫວານອ່ອນ, ນາຍພານເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນເສນ່ຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຕົກຢູ່ໃນອໍານາດແຫ່ງຄວາມໃຄ່.
Verse 34
तामेवं श्लक्षणया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया । सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भाविनी
ນາຍພານຜູ້ຖືກຄວາມໃຄ່ເຜົາໄໝ້ ໄດ້ໃຊ້ຖ້ອຍຄໍາອ່ອນນຸ່ມລື່ນໄຫຼ ເພື່ອປອບໂຍນນາງ ແລະໃຫ້ຄໍາຮັບປາກຫຼາຍປະການໃຫ້ນາງເຂົ້າຂ້າງຕົນ; ແຕ່ນາງດະມະຍັນຕີຜູ້ມີຄຸນທໍາ ກໍຮູ້ທັນໃຈຄິດອັນມົນທິນຂອງເຂົາ.
Verse 35
दमयन्त्यपि त॑ दुष्टमुपल भ्य पतिव्रता । तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना,पतिव्रता दमयन्ती भी उसकी दुष्टताको समझकर तीव्र क्रोधके वशीभूत हो मानो रोषाग्निसे प्रजवलित हो उठी
ນາງດະມະຍັນຕີ ຜູ້ຖືພັນທະຕໍ່ສາມີ ກໍຮູ້ທັນຄວາມຊົ່ວຂອງເຂົາ; ເມື່ອຖືກຄວາມໂກດອັນແຮງກ້າຄອບງໍາ ນາງກໍລຸກໂຊດດັ່ງຖືກໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດຈຸດຕິດ.
Verse 36
सती दमयन्तीके तेजसे पापी व्याधका विनाश स तु पापमति): क्षुद्र: प्रधर्षयितुमातुर: । दुर्धर्षा तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव
ແມ່ນແທ້ວ່ານາຍພານຜູ້ຕໍ່າຊ້າ ມີຈິດບາບ ຈະຮຸກຮານນາງຜູ້ບໍລິສຸດ, ແຕ່ດ້ວຍເຕຊະຂອງດະມະຍັນຕີ ນາງສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງປາຍໄຟທີ່ລຸກໂຊດ; ເຂົາຈຶ່ງເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄິດຈະແຕະຕ້ອງນາງກໍຍາກເຫຼືອເກີນ.
Verse 37
दमयन्ती तु दुःखार्ता पतिराज्यविनाकृता । अतीतवाक्पथे काले शशापैनं रुषान्विता
ດະມະຍັນຕີ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກເຜົາໄໝ້ ເນື່ອງຈາກຖືກພາກພົວຈາກທັງສາມີແລະສະຖານະກະສັດ, ເຫັນວ່າເວລາທີ່ຖ້ອຍຄໍາຈະຫ້າມປາມໄດ້ນັ້ນໄດ້ຜ່ານໄປແລ້ວ; ດ້ວຍຄວາມໂກດ ນາງຈຶ່ງສາບແຊ່ງເຂົາ.
Verse 38
यद्यहं नैषधादन्यं मनसापि न चिन्तये । तथायं पततां क्षुद्रो परासुर्मुगजीवन:
ພຣະິສີ ບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າເປັນຄວາມຈິງວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ເຄີຍຄິດເຖິງຊາຍອື່ນໃດ ນອກຈາກນະລະ ກະສັດແຫ່ງນິສະທະ ແລ້ວ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງສັດຈະນັ້ນ ຂໍໃຫ້ນາຍພານຜູ້ຕໍ່າຊ້ານີ້ ລົ້ມລົງໄປໂດຍບໍ່ມີຊີວິດ»។
Verse 39
उक्तमात्रे तु वचने तथा स मृगजीवन: । व्यसु: पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुम:,दमयन्तीके इतना कहते ही वह व्याध आगसे जले हुए वृक्षकी भाँति प्राणशून्य होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा
ເມື່ອຄໍານັ້ນຖືກເວົ້າອອກໄປພຽງແຕ່ຈົບ ນາຍພານຜູ້ຫາກິນດ້ວຍການຂ້າກວາງນັ້ນ ກໍລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນໂດຍບໍ່ມີຊີວິດ ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືກໄຟເຜົາແລ້ວຫັກລົ້ມ।
Verse 63
बह ब स्तर कम त्यपस त्ज््द्धच || कट ;र इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि अजगरग्रस्तदमयन्तीमोचने त्रिषपष्टितमोड ध्याय:
ພຣະິສີ ບຣິຫະດະສະວະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປັຣວະ ຕອນນະລະອຸປາຄະຍານະ ບົດທີ 63 ອັນກ່ຽວກັບການປົດປ່ອຍນາງດະມະຍັນຕີ ເມື່ອຖືກອະຊະກະຣະ (ງູໃຫຍ່) ຮັດຈັບ ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ»។
Frequently Asked Questions
Nala must decide whether to risk himself by entering a wildfire to aid an unknown distressed being; the episode frames rescue as an ethical imperative even when one’s own life is unstable and resources are minimal.
Suffering can be redirected through disciplined strategy: concealment can function as protection, and recovery may require humility (service), skill-learning, and time—rather than immediate assertion of identity or status.
No formal phalaśruti is stated; the chapter’s internal assurance functions as narrative meta-commentary, promising that the concealment, instruction, and garments will enable eventual restoration and reunion when conditions mature.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.