Adhyaya 281
सावित्री-यमसंवादः (Sāvitrī’s Dialogue with Yama and the Restoration of Satyavān)
Upa-parva: Sāvitrī-Upākhyāna (Narrative of Sāvitrī and Satyavān)
Mārkaṇḍeya describes Satyavān’s exertion in gathering fruits and splitting wood, followed by sweating, head pain, and collapse. Sāvitrī supports him and, mindful of prior counsel, watches the time. Yama appears with a noose, identifies Sāvitrī’s vow-power, and declares his intent to take Satyavān. Yama extracts the subtle person ‘thumb-sized’ from Satyavān’s body, leaving the corporeal form inert. Sāvitrī follows Yama southward and argues that accompanying one’s husband is a ‘sanātana dharma.’ Through successive, ethically framed praises and reflections on dharma, friendship, compassion, and trust among the virtuous, she elicits four boons: restoration of her father-in-law’s sight, return of his kingdom, sons for her father, and sons for herself and Satyavān. Having granted these, Yama offers a final boon; Sāvitrī requests Satyavān’s life, noting the logical necessity for the previously granted progeny. Yama releases the noose and restores Satyavān, promising long life and future fame. Sāvitrī returns to the body; Satyavān awakens as from sleep, recounts a dark vision, and the couple navigates the night forest toward the āśrama, with Satyavān anxious for his blind parents’ distress.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर को बताते हैं कि सीताहरण के बाद राम शोक से व्याकुल होकर पम्पासरोवर के निकट वन में पहुँचते हैं—जहाँ शीतल पवन और कमलों के बीच भी उनका मन केवल प्रियाविहीनता में डूबा है। → राम कामबाणों से दग्ध-से सीता का स्मरण कर विलाप करते हैं; लक्ष्मण उन्हें संभालता है। उधर राम-सुग्रीव का संकल्प-बंधन दृढ़ होता है—सीता-प्राप्ति और वाली-वध की प्रतिज्ञा के साथ संघर्ष का मार्ग निश्चित हो जाता है। समानान्तर रूप से लंका में रावण सीता की रखवाली हेतु भयंकर राक्षसियों को नियुक्त करता है, जो उसे निरन्तर तर्जना देकर भय और अकेलेपन में धकेलती हैं। → अशोकवाटिका में त्रिजटा सीता को स्वप्न-संकेत सुनाती है—राम-लक्ष्मण को विजय-दीप्त रूप में देखना और रावण के विनाश का आभास; यह वाणी सीता के भीतर टूटती आशा को फिर से जगा देती है, ठीक उसी समय जब क्रूर पिशाचिनियाँ लौटकर उसे घेर लेती हैं। → त्रिजटा के आश्वासन से सीता का मन पुनः पति-समागम की आशा में स्थिर होता है; भय के बीच भी वह धैर्य और पतिव्रत-धर्म को थामे रहती है। → राक्षसियाँ त्रिजटा के साथ बैठी सीता को वैसे ही देख लेती हैं—अब उनके क्रोध और अगली यातना का संकट निकट है।
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर सीताहरणके दुःखसे पीड़ित हो श्रीरामचन्द्रजी पम्पासरोवर-पर गये, जो वहाँसे थोड़ी ही दूरपर था। उसमें बहुत-से कमल और उत्पल लिखे हुए थे
ພຣະມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ຢຸທິສຖິຣະ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະຣາມະຈັນທຣະ—ຖືກທຸກໂສກຈາກການລັກພາ ສີຕາ ບີບຄັ້ນ—ໄດ້ໄປຫາທະເລສາບ ປັມປາ (Pampā) ຊຶ່ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກບ່ອນນັ້ນ. ທະເລສາບນັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍດອກບົວ ແລະ ດອກບົວນ້ໍາສີຟ້າ (ອຸດປະລະ) ຈໍານວນຫຼາຍ.”
Verse 2
मारुतेन सुशीतेन सुखेनामृतगन्धिना । सेव्यमानो वने तस्मिन् जगाम मनसा प्रियाम्
ໃນປ່ານັ້ນ ພຣະຣາມະຈັນທຣະ ໄດ້ຮັບການປະຄອງດ້ວຍລົມເຢັນສະບາຍ ທີ່ພັດຜ່ານຢ່າງອ່ອນໂຍນ ມີກິ່ນຫອມດັ່ງນ້ໍາອະມຣິຕ. ແມ່ນແຕ່ໄດ້ສຳຜັດຄວາມເຢັນສຸກນັ້ນ ພຣະອົງກໍຍັງຄິດຄໍານຶງຫາ ສີຕາ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ຢູ່ໃນໃຈຢ່າງລຶກຊຶ້ງ.
Verse 3
विललाप स राजेन्द्रस्तत्र कान्तामनुस्मरन् | कामबाणाभिसंतप्त: सौमित्रिस्तमथाब्रवीत्
ທີ່ນັ້ນ ພຣະຣາມະ ກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເມື່ອລະລຶກຫານາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຊ້ໍາໆ ກໍຮ້ອງໄຫ້ຄໍາຄວນ ດັ່ງຖືກເຜົາຜານດ້ວຍລູກສອນແຫ່ງກາມ. ໃນເວລານັ້ນ ສາວມິຕຣີ (ລັກສະມະນະ) ບຸດແຫ່ງ ສຸມິຕຣາ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣະອົງ—ເປັນການເປີດທາງໃຫ້ຄໍາຕັກເຕືອນ ເພື່ອປະຄອງໃຈທີ່ຖືກຄວາມໂສກກົດທັບ ແລະ ລະລຶກໜ້າທີ່ແຫ່ງທຳມະ ໃນຍາມພັດພາກ.
Verse 4
न त्वामेवंविधो भाव: स्प्रष्टमहति मानद । आत्मवन्तमिव व्याधि: पुरुष वृद्धशीलिनम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະທານເກຍດສັກ! ຄວາມຫົວໃຈທໍ້ຖອຍແບບນີ້ ບໍ່ຄວນມາແຕະຕ້ອງທ່ານ. ເຫມືອນໂລກໄພບໍ່ອາດກໍ່ກວນຜູ້ມີການຄວບຄຸມຕົນ ແລະດໍາລົງຊີວິດຕາມວິໄນຂອງຜູ້ເຖົ້າ, ຄວາມຫມົດຫວັງແບບນີ້ກໍບໍ່ສົມຄວນຈະເກີດແກ່ທ່ານ»
Verse 5
प्रवृत्तिर्पलब्धा ते वैदेह्दा रावणस्य च । तां त्वं पुरुषकारेण बुद्धया चैवोपपादय
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານໄດ້ຮູ້ເລື່ອງທັງໝົດກ່ຽວກັບ ໄວເດຮີ (ສີຕາ) ແລະກ່ຽວກັບ ຣາວະນະ ແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງໃຊ້ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ ແລະປັນຍາອັນແຈ້ງໃສ ເພື່ອຊິງນາງກັບຄືນ»
Verse 6
अभिगच्छाव सुग्रीवं शैलस्थं हरिपुड्रवम् । मयि शिष्ये च भृत्ये च सहाये च समाश्वस
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ພວກເຮົາສອງຄົນໄປຫາ ສຸກຣີວະ ຈອມກະສັດວານອນ ຜູ້ຢູ່ເທິງຍອດພູ. ຈົ່ງມີໃຈກ້າແຂງ: ໃນຂ້ອຍນີ້ ທ່ານມີທັງສິດ ທັງຜູ້ຮັບໃຊ້ ແລະຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອ. ຕາບໃດທີ່ຂ້ອຍຢູ່ກັບທ່ານ ທ່ານຄວນຢືນຢັນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ»
Verse 7
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्लक्ष्मणेन स राघव: । उक्त: प्रकृतिमापेदे कार्ये चानन्तरो5भवत्
ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອລັກສະມະນະໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄໍາຫຼາຍປະການເພື່ອປອບໃຈ ຣາມະ ຜູ້ສືບສາຍຣາຄຸ ກໍກັບຄືນສູ່ຄວາມສະຫງົບດັ່ງເດີມ ແລະເຂົ້າຈັດການວຽກຈໍາເປັນໃນທັນທີ.
Verse 8
निषेव्य वारि पम्पायास्तर्पयित्वा पितृनपि । प्रतस्थतुरुभौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
ວີຣະຊົນສອງພີ່ນ້ອງ ຣາມະ ແລະ ລັກສະມະນະ ໄດ້ອາບນ້ໍາໃນທະເລສາບປຳພາ ແລະໄດ້ຖວາຍຕັຣປະນະ (ນ້ໍາບູຊາ) ແກ່ບັນພະບຸລຸດດ້ວຍ. ແລ້ວທັງສອງກໍອອກເດີນທາງຈາກທີ່ນັ້ນ.
Verse 9
तावृष्यमूकमभ्येत्य बहुमूलफलद्रुमम् । गिर्यग्रे वानरान् पजच वीरौ ददृशतुस्तदा,प्रचुर फल, मूल और वृक्षोंसे भरे हुए ऋष्यमूक पर्वतपर पहुँचकर उन दोनों वीरोंने देखा, पर्वतके शिखरपर पाँच वानर बैठे हुए हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອວີຣະບຸລຸດທັງສອງໄດ້ໄປຮອດພູຣຶສຍະມູກ ອັນອຸດົມໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮາກແລະໝາກຫຼາຍ, ໃນເວລານັ້ນພວກເຂົາເຫັນລີງຫ້າຕົວນັ່ງຢູ່ເທິງຍອດພູ.
Verse 10
सुग्रीव: प्रेषयामास सचिवं वानरं तयो: । बुद्धिमन्तं हनूमन्तं हिमवनतमिव स्थितम्,सुग्रीवने हिमालयके समान गम्भीर भावसे बैठे हुए अपने बुद्धिमान् सचिव हनुमान्को उन दोनोंके पास भेजा
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ສຸກຣີວະໄດ້ສົ່ງລັດຖະມົນຕີຂອງຕົນ—ຮານຸມານ ຜູ້ສະຫຼາດໃນຫມູ່ວານະຣະ—ໄປຫາທັງສອງ. ຮານຸມານຢືນຢັນໜັກແນ່ນ ແລະສົງ່າງາມ ດຸດດັ່ງພູຫິມາລະຍະ, ເປັນທູດຜູ້ມີປັນຍາພິຈາລະນາ.
Verse 11
तेन सम्भाष्य पूर्व तौ सुग्रीवमभिजग्मतु: । सख्यं वानरराजेन चक्रे रामस्तदा नूप
ເມື່ອໄດ້ສົນທະນາກັບລາວກ່ອນແລ້ວ ສອງພີ່ນ້ອງຈຶ່ງໄປຫາສຸກຣີວະ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນເວລານັ້ນ ຣາມະໄດ້ຜູກມິດຕະພາບກັບສຸກຣີວະ ຈອມກະສັດແຫ່ງລີງ.
Verse 12
तद् वासो दर्शयामासुस्तस्य कार्य निवेदिते । वानराणां तु यत् सीता द्वियमाणा व्यपासृजत्
ເມື່ອຣາມະໄດ້ທູນບອກເລື່ອງພາລະກິດຂອງຕົນຕໍ່ໜ້າສຸກຣີວະແລ້ວ ພວກເຂົາກໍໄດ້ນຳເສື້ອຜ້ານັ້ນມາສະແດງ—ເປັນຜ້າທີ່ສີຕາ ໃນຍາມຖືກລັກພາໄປ ໄດ້ປ່ອຍຕົກໄວ້ທ່າມກາງຝູງລີງ.
Verse 13
तत् प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम् । पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयं रामो5भ्यषेचयत्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຮັບຫຼັກຖານອັນນ່າເຊື່ອຖືນັ້ນແລ້ວ ຣາມະໄດ້ອະພິເສກສຸກຣີວະ ຈອມອະທິປະໄຕແຫ່ງລີງ ດ້ວຍພຣະຫັດຂອງຕົນເອງ ໃຫ້ເປັນຜູ້ຄອງອຳນາດເໜືອຝູງລີງທົ່ວແຜ່ນດິນ.
Verse 14
प्रतिजज्ञे च काकुत्स्थ: समरे वालिनो वधम् । सुग्रीवश्चापि वैदेह्ठा: पुनरानयनं नृप
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຣາມະ ຜູ້ສືບສາຍກາກຸດສະຖະ ໄດ້ປະຕິຍານໃນສະໜາມຮົບວ່າຈະສັງຫານ ວາລິ. ແລະ ສຸກຣີວ ໂອ ພະຣາຊາ ກໍໄດ້ສັນຍາວ່າຈະນໍາ ໄວເດຮີ (ສີຕາ) ກັບຄືນມາອີກຄັ້ງ».
Verse 15
इत्युक्त्वा समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् | अभ्येत्य सर्वे किष्किन्धां तस्थुर्युद्धाभिकाड्क्षिण:
ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພວກເຂົາໄດ້ເຮັດສັນຍາຮ່ວມກັນ ແລະໃຫ້ຄວາມເຊື່ອໃຈແກ່ກັນແລະກັນ. ແລ້ວທຸກຄົນໄດ້ໄປຮອດ ກິສກິນທາ ແລະຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາສົງຄາມ.
Verse 16
सुग्रीव: प्राप्प किष्किन्धां ननादौघधनिभस्वन: । नास्य तन्ममृषे वाली तारा त॑ प्रत्यषेधयत्
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຖິງ ກິສກິນທາ ສຸກຣີວໄດ້ຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສຽງສິງໂຕ ກັງວານດັ່ງຄວາມອື້ອອຶງຂອງຝູງຊົນມະຫາຊົນ. ວາລິທົນບໍ່ໄດ້; ເມື່ອລາວຈະອອກໄປຮົບ ພັນລະຍາຂອງລາວ ຕາຣາ ພະຍາຍາມຫ້າມໄວ້.
Verse 17
यथा नदति सुग्रीवो बलवानेष वानर: । मन्ये चाश्रयवान् प्राप्तो न त्वं निष्क्रान्तुमहीसि
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະອົງ! ຈາກສຽງຮາມຂອງສຸກຣີວ ວານອນຜູ້ແຂງແກ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າວັນນີ້ກໍາລັງຂອງລາວເພີ່ມຂຶ້ນຫຼາຍ. ຂ້າພະເຈົ້າຄາດວ່າລາວມາດ້ວຍການພຶ່ງພາຜູ້ຊ່ວຍທີ່ມີອໍານາດ; ບໍ່ຊັ້ນລາວຄົງມາບໍ່ເຖິງບ່ອນນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ຂໍພະອົງຢ່າອອກຈາກເຮືອນ».
Verse 18
हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम् | प्रोवाच वचन॑ वाग्मी तां वानरपति: पति:,तब सुवर्णमालासे विभूषित तारापति वानरराज वाली, जो बातचीत करनेमें कुशल था, अपनी चन्द्रमुखी पत्नी तारासे इस प्रकार बोला--
ແລ້ວວາລິ ຈອມວານອນຜູ້ມີວາຈາຄົມຄາຍ ປະດັບດ້ວຍພວງມາລາຄໍາ ໄດ້ກ່າວກັບຕາຣາ ພັນລະຍາຂອງລາວ ຜູ້ໂດດເດັ່ນດັ່ງດວງຈັນໃນຫມູ່ນາງ ດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາອັນສົມຄວນ.
Verse 19
सर्वभूतरुतज्ञा त्वं पश्य बुद्धया समन्विता । केन चाश्रयवान् प्राप्तो ममैष भ्रातृगन्धिक:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຮັກ, ເຈົ້າເຂົ້າໃຈສຽງຮ້ອງແລະຖ້ອຍຄຳຂອງສັດທັງປວງ ແລະມີປັນຍາວິນິດໄສ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຄິດໃຫ້ດີ: ຄົນນີ້—ຜູ້ເປັນພີ່ນ້ອງຂອງຂ້າແຕ່ຕາມນາມ—ໄດ້ມາຮອດທີ່ນີ້ໂດຍອາໄສຜູ້ໃດ?»
Verse 20
चिन्तयित्वा मुहूर्त तु तारा ताराधिपप्रभा । पतिमित्यब्रवीत् प्राज्ञा शृणु सर्व कपीश्चर
ຕາຣາ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສດັ່ງແສງຈັນ ໄດ້ຄິດພິຈາລະນາຢູ່ຊົ່ວຄາວ ແລ້ວນາງຜູ້ມີປັນຍາກ່າວກັບສາມີວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງວານອນ, ຂ້າຈະເລົ່າທຸກຢ່າງ; ຈົ່ງຟັງ».
Verse 21
ह्ृतदारो महासत्त्वो रामो दशरथात्मज: । तुल्यारिमित्रतां प्राप्त: सुग्रीवेण धनुर्धर:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຣາມະ ພຣະໂອຣົດຂອງທະສະຣະຖະ ເປັນຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ແລະກ້າແຂງ. ພຣະມະເຫສີຂອງພຣະອົງຖືກລັກພາໄປ. ເພື່ອຕາມຫານາງ ນັກທະນູຜູ້ເກັ່ງກ້ານັ້ນໄດ້ຜູກມິດກັບສຸກຣີວະ; ແລະທັງສອງໄດ້ຖືມິດຂອງກັນເປັນມິດ ແລະຖືສັດຕູຂອງກັນເປັນສັດຕູ».
Verse 22
भ्राता चास्य महाबाहु: सौमित्रिरपराजित: । लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थित: कार्यार्थसिद्धये
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ແລະພີ່ນ້ອງຂອງພຣະອົງ—ແຂນແຮງ, ບຸດຂອງສຸມິຕຣາ, ຜູ້ບໍ່ມີໃຜຊະນະໄດ້—ນາມວ່າ ລັກສະມະນະ, ຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ, ຢືນຄຽງຂ້າງພຣະອົງເພື່ອໃຫ້ກິດທຸກຢ່າງສຳເລັດ».
Verse 23
मैन्दश्न द्विविदश्चापि हनूमांश्वानिलात्मज: । जाम्बवानृक्षराजश्च सुग्रीवसचिवा: स्थिता:,“इनके सिवा, मैन्द, द्विविद, वायुपुत्र हनुमान् तथा ऋक्षराज जाम्बवानू--ये सुग्रीवके चार मन्त्री हैं
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ມີໄມນດະ ແລະ ດວິວິດະ, ຮະນູມານ—ບຸດແຫ່ງພຣະວາຍຸ—ແລະ ຈາມບະວານ ກະສັດແຫ່ງຫມີ; ທັງຫມົດນີ້ເປັນອຳມາດຄູ່ໃຈຂອງສຸກຣີວະ».
Verse 24
सर्व एते महात्मानो बुद्धिमन्तो महाबला: । अलं तव विनाशाय रामवीर्यबलाश्रयात्
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ມີປັນຍາ ແລະມີກຳລັງຫນັກ. ເມື່ອໄດ້ອາໄສວິລະພາບ ແລະພະລັງຂອງພຣະຣາມ ພວກເຂົາກໍສາມາດນຳມາຊຶ່ງຄວາມພິນາດຂອງເຈົ້າໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ»។
Verse 25
तस्यास्तदाक्षिप्य वचो हितमुक्त कपी श्वर: । पर्यशड्कत तामीर्षु: सुग्रीवगतमानसाम्
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແທ້ວ່າ ຕາຣາໄດ້ເວົ້າຄຳທີ່ເປັນປະໂຫຍດເພື່ອຄວາມດີຂອງເຂົາ ແຕ່ຈອມເຈົ້າແຫ່ງວານອນ (ວາລີ) ກັບຮູ້ສຶກຂັດໃຈຕໍ່ຄຳແນະນຳນັ້ນ. ດ້ວຍຄວາມອິດສາ ເຂົາເລີ່ມສົງໄສນາງ ຄິດວ່າໃຈນາງໄດ້ເອີ້ນຫາສຸກຣີວາ।
Verse 26
तारां परुषमुक्त्वा तु निर्जगाम गुहामुखात् । स्थितं माल्यवतो<भ्याशे सुग्रीव॑ सो5भ्यभाषत
ເມື່ອໄດ້ກ່າວຄຳຮຸນແຮງໃສ່ຕາຣາແລ້ວ ວາລີກໍອອກຈາກປາກຖ້ຳ. ແລ້ວເຂົາເຂົ້າໄປໃກ້ສຸກຣີວາ ຜູ້ຢືນຢູ່ໃກ້ພູມາລະຍະວັດ ແລະເວົ້າກັບເຂົາດັ່ງນີ້—
Verse 27
असकृत् त्वं मया पूर्व निर्जितो जीवितप्रिय: । मुक्तो ज्ञातिरिति ज्ञात्वा का त्वरा मरणे पुन:
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຫຼາຍເທື່ອແລ້ວ ເຈົ້າ—ຜູ້ຮັກຊີວິດນັກ—ໄດ້ຖືກຂ້າພະເຈົ້າພິຊິດ. ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າກໍປ່ອຍເຈົ້າ ເພາະຮູ້ວ່າເຈົ້າເປັນຍາດ. ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງຮີບຮ້ອນໄປຫາຄວາມຕາຍອີກ?»
Verse 28
“अरे! तू तो पहले अनेक बार युद्धमें मेरेद्वारा परास्त हो चुका है और जीवनका अधिक लोभ होनेके कारण भागकर जान बचाता फिरा है। मैंने भी अपना भाई समझकर तुझे जीवित छोड़ दिया है। फिर आज तुझे मरनेके लिये इतनी उतावली क्यों हो गयी है?” ।।
«ເຮີ! ກ່ອນນີ້ຫຼາຍເທື່ອ ໃນສົງຄາມ ເຈົ້າເຄີຍຖືກຂ້າພະເຈົ້າພິຊິດ ແລະເພາະໂລບຮັກຊີວິດ ເຈົ້າກໍຫນີໄປເພື່ອຮັກສາຊີວິດ. ຂ້າພະເຈົ້າເອງກໍປ່ອຍເຈົ້າໄວ້ ເພາະເຫັນເຈົ້າເປັນນ້ອງຊາຍ. ແລ້ວວັນນີ້ ເຈົ້າເປັນຫຍັງຈຶ່ງຮີບຮ້ອນຢາກຕາຍປານນັ້ນ?» ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນີ້ ສຸກຣີວາກໍຕອບພີ່ຊາຍຂອງຕົນດ້ວຍຄຳທີ່ມີເຫດຜົນ—ດຸດດັ່ງຜູ້ທີ່ໃນຍາມຊີ້ຂາດ ກຳລັງປຸກເຮົາພຣະຣາມ ຜູ້ປາບສັດຕູ ໃຫ້ຕື່ນຂຶ້ນ.
Verse 29
वालीके ऐसा कहनेपर शत्रुहन्ता सुग्रीव श्रीरामचन्द्रजीको परिस्थितिका ज्ञान कराते हुए-से अपने उस भाईसे अवसरके अनुरूप युक्तियुक्त वचन बोले-- ।।
ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ! ທ່ານໄດ້ຊິງເອົາອານາຈັກຂອງຂ້າ ແລະຍັງຍຶດເອົາເມຍຂອງຂ້າໄປຢູ່ໃນອຳນາດຂອງທ່ານ. ໃນສະພາບແບບນີ້ ຂ້າຈະເຫຼືອກຳລັງອັນໃດໃຫ້ດຳລົງຊີວິດຕໍ່ໄປ? ຂໍໃຫ້ຮູ້ໄວ້—ຂ້າມາທີ່ນີ້ດ້ວຍໃຈຄິດເຖິງຄວາມຕາຍ; ຂໍໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າ ນີ້ແມ່ນເປົ້າໝາຍແຫ່ງການມາຂອງຂ້າ.
Verse 30
एवमुक््त्वा बहुविध॑ ततस्तौ संनिपेततु: । समरे वालिसुग्रीवी शालतालशिलायुथौ
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເວົ້າຫຼາຍຢ່າງແລ້ວ ທັງສອງກໍເຂົ້າປະທະກັນ. ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ວາລີ ແລະ ສຸກຣີວາ ຕໍ່ສູ້ກັນແບບຊິດຕົວ ໂດຍໃຊ້ເປັນອາວຸດພຽງແຕ່ກຸ່ມຕົ້ນສາລະ ແລະ ຕາລະ ກັບກ້ອນຫີນໃຫຍ່—ພະລັງແລະຄວາມເດືອດດານແທນທີ່ອາວຸດທີ່ປັ້ນແຕ່ງ, ແລະສາຍເລືອດພີ່ນ້ອງກໍຖອຍຫຼັງໃຫ້ແກ່ກົດແຫ່ງສົງຄາມອັນໂຫດຮ້າຍ.
Verse 31
उभौ जघ्नतुरन्योन्यमुभौ भूमौ निपेततु: । उभौ ववल्गतुश्षित्रं मुष्टिभिश्व निजघ्नतु:
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງຕີກັນໄປມາ; ທັງສອງລົ້ມລົງສູ່ພື້ນ. ແລ້ວທັງສອງກໍກະໂດດຂຶ້ນອີກ ປ່ຽນທ່າຢ່າງແປກປະຫຼາດແລະຄ່ອງແຄ່ວ, ແລ້ວກະໜັດກັນດ້ວຍກຳປັ້ນທີ່ກຳແນ່ນ.
Verse 32
उभौ रुधिरसंसिक्तौ नखदन्तपरिक्षतौ । शुशुभाते तदा वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ
ນັກຮົບທັງສອງຖືກຂີດຂ່ວນດ້ວຍເລັບແລະແຂ້ວ ບາດແຜແຕກຂາດ ແລະເລືອດຊຸມທົ່ວກາຍ. ແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນ ວີຣະຊົນທັງສອງຍັງສ່ອງສະຫວ່າງ—ດັ່ງຕົ້ນກິໍມຊຸກ (ພະລາສ) ສອງຕົ້ນທີ່ບານດອກເຕັມທີ່.
Verse 33
न विशेषस्तयोर्युद्धे यदा कश्चन दृश्यते । सुग्रीवस्य तदा मालां हनुमान् कण्ठ आसजत्,जब युद्धमें उन दोनोंमें कोई अन्तर नहीं दिखायी दिया, तब हनुमानजीने सुग्रीवकी पहचानके लिये उनके गलेमें एक माला डाल दी
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໃນການຕໍ່ສູ້ບໍ່ປາກົດຄວາມແຕກຕ່າງໃດໆລະຫວ່າງທັງສອງ, ຮານຸມານຈຶ່ງນຳພວງມາລາມາຄ້ອງຄໍຂອງສຸກຣີວາ ເພື່ອໃຫ້ຈຳແນກໄດ້.
Verse 34
स मालया तदा वीर: शुशुभे कण्ठसक्तया । श्रीमानिव महाशैलो मलयो मेघमालया,कण्ठमें पड़ी हुई उस मालासे वीर सुग्रीव उस समय मेघपंक्तिसे सुशोभित महापर्वत मलयकी भाँति शोभा पा रहे थे
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ວີຣະບຸລຸດ ສຸກຣີວ ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍພວງມາລາທີ່ພາດຢູ່ຄໍ. ລາວງາມດັ່ງພູໃຫຍ່ ມະລະຍະ ອັນຮຸ່ງເຮືອງ ເມື່ອຖືກປະດັບດ້ວຍແຖວເມກຄ້າຍພວງມາລາ.
Verse 35
कृतचिह्न तु सुग्रीवं रामो दृष्टवा महाधनु: । विचकर्ष धनु: श्रेष्ठ वालिमुद्दिश्य लक्ष्यवत्
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຣາມະ—ຜູ້ຖືຄັນທະນູໃຫຍ່—ເຫັນສຸກຣີວສວມເຄື່ອງໝາຍຕາມທີ່ຕົກລົງໄວ້ ກໍດຶງຄັນທະນູອັນຍອດຢ່າງແນ່ນຫນາ ເລັງໄປທີ່ວາລີ ດັ່ງນັກຍິງຜູ້ເລັງບໍ່ພາດ.
Verse 36
विस्फारस्तस्य धनुषो यन्त्रस्येव तदा बभौ । वितत्रास तदा वाली शरेणाभिहतोरसि
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວສຽງດຶງຄັນທະນູຂອງລາວກ້ອງກັງ ດັ່ງສຽງຮ້ອງຄຳຮາມອັນຫຍາບກະດ້າງຂອງເຄື່ອງຈັກ. ວາລີໄດ້ຍິນແລ້ວກໍຕົກໃຈຫວາດຫວັນ; ແລະໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຖືກລູກສອນທະລຸອົກ ຈົນສັ່ນໄຫວພາຍໃຕ້ການກະແທກອັນໜັກ.
Verse 37
स भिन्नहृदयो वाली वक्राच्छोणितमुद्धमन् । ददर्शावस्थितं रामं तत: सौमित्रिणा सह
ເມື່ອຫົວໃຈຖືກທະລຸ ວາລີກໍອາເມັນເລືອດອອກຈາກປາກ. ແລ້ວລາວເຫັນພຣະຣາມະຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ພ້ອມກັບ ເສົາມິຕຣິ (ລັກສະມະນະ).
Verse 38
गर्हयित्वा स काकुत्स्थं पपात भुवि मूर्च्छित: । तारा ददर्श त॑ भूमी तारापतिसमौजसम्
ຫຼັງຈາກຕຳໜິ ກາກຸດສະຖະ (ຣາມະ) ແລ້ວ ລາວກໍລົ້ມລົງກັບພື້ນ ໝົດສະຕິ. ຕາຣາໄດ້ເຫັນລາວນອນຢູ່ເທິງດິນ—ຜົວຂອງນາງ—ຜູ້ມີພະລັງດຸດດັ່ງເຈົ້າແຫ່ງດາວ (ພຣະຈັນ).
Verse 39
तब वह (छिपकर आघात करनेके कारण) श्रीरामचन्द्रजीकी निनन््दा करके पृथ्वीपर गिर पड़ा और मूर्च्छिंत हो गया। ताराने चन्द्रमाके समान तेजस्वी अपने वीर पति वालीको प्राणहीन होकर पृथ्वीपर पड़ा देखा ।।
ແລ້ວເຂົາໄດ້ຕໍ່ວ່າພຣະຣາມຈັນທຣະ ເນື່ອງຈາກການຟັນທີ່ລັບໆ ແລະລົ້ມລົງກັບພື້ນ ຈົນສະຫຼົບໄປ. ທາຣາ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສດັ່ງດວງຈັນ ໄດ້ເຫັນສາມີວິລະຊົນຂອງນາງ ວາລິນ ນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ໄຮ້ຊີວິດ. ເມື່ອວາລິນຖືກສັງຫານ ສຸກຣີວະໄດ້ເຂົ້າຄອບຄອງກິສກິນທາ; ແລະທາຣາ ຜູ້ໜ້າດັ່ງດວງຈັນ ຜູ້ໄຮ້ເຈົ້ານາຍ ກໍຕົກຢູ່ໃນການຄຸ້ມຄອງ ແລະອໍານາດຂອງສຸກຣີວະ.
Verse 40
रामस्तु चतुरो मासान् पृष्ठे माल्यवतः शुभे । निवासमकरोदू धीमान् सुग्रीवेणाभ्युपस्थित:
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ພຣະຣາມ ຜູ້ມີປັນຍາ ໄດ້ຈັດທີ່ພັກອາໄສຢູ່ເທິງເນີນອັນເປັນມົງຄຸນຂອງພູມາລະວັດ ຕະຫຼອດສີ່ເດືອນ. ໃນເວລານັ້ນ ສຸກຣີວະຈະມາເຂົ້າເຝົ້າ ແລະຮັບໃຊ້ພຣະອົງຢູ່ເລື້ອຍໆ.
Verse 41
रावणो<पि पुरी गत्वा लड़कां कामबलात्कृत: । सीतां निवेशयामास भवने नन्दनोपमे
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ຣາວະນະກໍເຊັ່ນກັນ ເມື່ອຖືກແຮງແຫ່ງກາມະຂັບດັນ ໄດ້ໄປຮອດນະຄອນລັງກາ ແລະໃຫ້ນໍາສີຕາໄປພັກໃນວິຫານອັນງາມດັ່ງນັນທະນະ (ສວນສຸກຂອງອິນທຣະ).
Verse 42
अशोकवनिकाशभ्याशे तापसाश्रमसंनिभे | भर्त॒स्मरणतन्वड्री तापसीवेषधारिणी
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ໃກ້ປ່າອະໂສກ ໃນບ່ອນທີ່ສົງົບດັ່ງອາສຣົມຂອງນັກບໍາເນັດ, ນາງ—ຜອມບາງເນື່ອງຈາກລະລຶກເຖິງສາມີຢູ່ເລື້ອຍໆ—ໄດ້ຢູ່ທີ່ນັ້ນໃນຄຣາບຂອງນາງບໍາເນັດ.
Verse 43
उपवासतपः:शीला तत्रास पृथुलेक्षणा । उवास दुःखवसतिं फलमूलकृताशना,उपवास और तपस्या करनेका उनका स्वभाव-सा बन गया था। विशाल नेत्रोंवाली जानकी वहाँ फल-मूल खाकर बड़े दुःखसे दिन बिताती थीं
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ນາງຜູ້ມີດວງຕາໃຫຍ່—ຜູ້ຄຸ້ນຊິນກັບການອົດອາຫານແລະການບໍາເນັດດັ່ງເປັນທໍາມະຊາດ—ໄດ້ຢູ່ຕໍ່ໃນທີ່ພັກແຫ່ງຄວາມທຸກ ໂດຍດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍຜົນໄມ້ແລະຮາກໄມ້ເທົ່ານັ້ນ.
Verse 44
दिदेश राक्षसीस्तत्र रक्षणे राक्षसाधिप: । प्रासासिशूलपरशुमुद्गरालातधारिणी:
Mārkaṇḍeya said: There the lord of the Rākṣasas stationed Rākṣasī women as guards. Bearing spears, swords, tridents, axes, maces, and flaming brands, they kept watch—an image of coercive power set against the vulnerability of the captive, underscoring how adharma relies on intimidation and force rather than righteousness.
Verse 45
द्यक्षीं त्र्यक्षीं ललाटाक्षीं दीर्घजिल्वामजिद्विकाम् । त्रिस्तनीमेकपादां च त्रिजटामेकलोचनाम्
Mārkaṇḍeya said: “Among them, some had two eyes, some three; some bore an eye upon the forehead. Some had an exceedingly long tongue, while others were tongueless. Some had three breasts, some only a single foot; some wore three matted locks upon the head, and some had but one eye.”
Verse 46
एताश्षान्याश्च दीप्ताक्ष्य: करभोत्कटमूर्द्धजा: । परिवायसिते सीतां दिवारात्रमतन्द्रिता:
Verse 47
तास्तु तामायतापाजुं पिशाच्यो दारुणस्वरा: । तर्जयन्ति सदा रौद्रा: परुषव्यज्जनस्वरा:
But those piśācī-women, dreadful to behold and harsh-voiced, continually threatened her. Fierce and cruel, the very sounds and syllables that issued from their mouths were hard and cutting—so they kept scolding and intimidating the wide-eyed lady without respite.
Verse 48
खादाम पाटयामैनां तिलश: प्रविभज्य ताम् | येयं भर्तारमस्माकमवमन्येह जीवति,“अरी! यह हमारे स्वामीकी अवहेलना करके अबतक यहाँ जीवित कैसे है? हम इसे चीर डालें। इसे तिल-तिल काटकर खा जाया
Mārkaṇḍeya said: “Let us eat her. Tear her apart, divide her into tiny pieces. How is this woman still alive here after showing contempt for our lord? Come—split her open; cut her bit by bit and devour her.”
Verse 49
इत्येवं परिभर्त्सन्तीस्त्रास्यमाना पुन: पुनः । भर्तशोकसमाविष्टा नि:श्वस्येदमुवाच ता:
Thus, while they kept reproaching her and repeatedly trying to frighten her, she—overwhelmed by grief for her husband—heaved a sigh and spoke these words to them.
Verse 50
इस तरह कठोर वचनोंद्वारा डराने-धमकानेवाली उन राक्षसियोंसे बार-बार डरायी जाती हुई सीता पतिवियोगके शोकसे संतप्त हो लंबी साँसें खींचती हुई बोलीं-- ।।
Markandeya said: Thus, repeatedly terrified by those rākṣasī women who tried to cow her with harsh threats, Sītā—burning with grief at separation from her husband—drew long sighs and spoke: “Noble ladies, devour me at once; I have no desire to live. For without him, the lotus-eyed one with dark, curling hair, life holds no attraction for me.”
Verse 51
अप्येवाहं निराहारा जीवितप्रियवर्जिता । शोषयिष्यामि गात्राणि व्याली तालगता यथा
“Even so, I too—without food, and having renounced all attachment to life—will wither my limbs away, like a female serpent that has entered the hollow of a palmyra tree.”
Verse 52
न त्वन्यमभिगच्छेयं पुमांसं राघवादृते । इति जानीत सत्य मे क्रियतां यदनन्तरम्
“But I would not approach any other man except Rāghava. Know this to be my truth; now do whatever must be done next.”
Verse 53
“बहिनो! तुमलोग शीघ्र मुझे मारकर खा जाओ। अब इस जीवनके लिये मुझे तनिक भी लोभ नहीं है। मैं काले घुँधघराले केश-कलापसे सुशोभित अपने स्वामी कमलनयन भगवान् श्रीरामके बिना जीना ही नहीं चाहती। प्राणवल्लभ रघुनाथजीके दर्शनसे वंचित होनेके कारण निराहार ही रहकर ताड़के पेड़पर रहनेवाली नागिनकी तरह मैं अपने शरीरको सुखा डालूँगी; परंतु श्रीरामके सिवा दूसरे किसी पुरुषका सेवन कदापि नहीं करूँगी। मेरी इस बातको सत्य समझो और इसके बाद जो कुछ करना हो
“Sisters! Kill me quickly and eat me. I have not the slightest desire to cling to this life anymore. Without my lord—Lord Śrī Rāma, lotus-eyed and adorned with dark, curling locks—I do not wish to live at all. Deprived of the sight of my beloved Raghunātha, I will remain without food and wither this body away, like a she-serpent dwelling on a palmyra tree; but I will never, ever yield myself to any man other than Śrī Rāma. Know my words to be true; then do whatever you must.” Hearing Sītā’s statement, those harsh-voiced rākṣasīs went respectfully to report everything to the lord of the rākṣasas, Rāvaṇa.
Verse 54
गतासु तासु सर्वासु त्रिजटा नाम राक्षसी । सान्त्वयामास वैदेहीं धर्मज्ञा प्रियवादिनी
ເມື່ອນາງຣາກຊະສີອື່ນໆທັງໝົດໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ ເຫຼືອພຽງແຕ່ຣາກຊະສີຊື່ ຕຣິຈະຕາ ເທົ່ານັ້ນ. ນາງເປັນຜູ້ຮູ້ທາງທຳ (ທັມມະ) ແລະເວົ້າຈາອ່ອນໂຍນ ໄດ້ປອບໃຈ ວາຍເດຮີ (ສີຕາ) ໃຫ້ມີຄວາມອົບອຸ່ນໃຈທ່າມກາງຄວາມຢ້ານກົວແລະຄວາມໂດດດ່ຽວ.
Verse 55
सीते वक्ष्यामि ते किंचिद् विश्वासं कुरु मे सखि । भयं त्वं त्यज वामोरु शृणु चेदं वचो मम,“सखी सीते! मैं तुमसे एक बात कहूँगी। तुम मुझपर विश्वास करो। वामोरु! तुम भय छोड़ो और मेरी यह बात सुनो
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສີຕາ, ຂ້າຈະບອກເຈົ້າບາງຢ່າງ—ຈົ່ງໄວ້ໃຈຂ້າ ເພື່ອນເອີຍ. ໂອ ຜູ້ມີຂາອ່ອນງາມ, ຈົ່ງລະຄວາມຢ້ານ ແລະຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງຂ້າ».
Verse 56
अविन्ध्यो नाम मेधावी वृद्धो राक्षसपुड़व: । स रामस्य हितान्वेषी त्वदर्थे हि स मावदत्
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ມີຣາກຊະສະຜູ້ໜຶ່ງຊື່ ອະວິນທະຍາ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ເຖົ້າແກ່ ແລະເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນບັນດາຣາກຊະສະ. ລາວມຸ່ງຫາປະໂຫຍດແກ່ຣາມະຢູ່ເສມອ ແລະເພາະເຈົ້ານີ້ແຫຼະ ລາວໄດ້ກ່າວກັບຂ້າ—ສົ່ງຂໍ້ຄວາມນີ້ໃຫ້ຂ້ານຳມາບອກເຈົ້າ».
Verse 57
सीता मद्वचनाद् वाच्या समाश्चास्य प्रसाद्य च । भर्ता ते कुशली रामो लक्ष्मणानुगतो बली
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຕາມຄຳຂອງຂ້າ ຈົ່ງໄປກ່າວກັບສີຕາ—ປອບໃຈນາງ ແລະເຮັດໃຫ້ນາງສະຫງົບ. ຈົ່ງບອກນາງວ່າ: ‘ຜົວຂອງເຈົ້າ ຣາມະ—ຜູ້ກ້າແຂງ—ພ້ອມດ້ວຍລັກຊະມະນະ ປອດໄພ ແລະສະບາຍດີ’».
Verse 58
सख्यं वानरराजेन शक्रप्रतिमतेजसा । कृतवान् राघव: श्रीमांस्त्वदर्थे च समुद्यत:
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຣາຄະວະຜູ້ສົງ່າງາມ ໄດ້ຜູກມິດຕະພາບກັບກະສັດແຫ່ງວານະຣາ ຜູ້ມີຣັດສະໝີດັ່ງພຣະອິນທຣາ; ແລະເພື່ອເຈົ້າ ລາວໄດ້ລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໝັ້ນໃນການພະຍາຍາມ».
Verse 59
मा च ते3स्तु भयं भीरु रावणाल्लोकगर्लहितात् । नलकूबरशापेन रक्षिता हासि नन्दिनि
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຢ່າຢ້ານເລີຍ ນາງຜູ້ຂີ້ຢ້ານ ຕໍ່ຣາວະນະ—ຜູ້ຖືກໂລກຕິຕຽນ. ໂດຍຄຳສາບຂອງນະລະກູບະຣະ ເຈົ້າຖືກປົກປ້ອງ ໂອ ນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ».
Verse 60
शप्तो होष पुरा पापो वधू रम्भां परामृशन् । न शव्नोत्यवशां नारीमुपैतुमजितेन्द्रिय:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຄົນບາບນັ້ນເຄີຍຖືກສາບມາແຕ່ດົນ ເພາະໄດ້ລ່ວງລະເມີດຣັມພາ ຜູ້ເປັນດັ່ງລູກສະໄພຂອງເຂົາ. ເຖິງຈະບໍ່ຮູ້ຈັກຂົນຂວາຍຕົນ ແຕ່ກໍບໍ່ອາດເຂົ້າໄປຫາຍິງທີ່ບໍ່ຍິນຍອມ ແລະບໍ່ໄດ້ເຮັດໂດຍຈິດໃຈອິດສະລະ».
Verse 61
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सुग्रीवेणाभिरक्षित: । सौमित्रिसहितो धीमांस्त्वां चेतो मोक्षयिष्यति
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຜົວຂອງເຈົ້າຈະມາເຖິງໄວໆນີ້ ໂດຍມີສຸກຣີວະຄຸ້ມຄອງ. ຜູ້ມີປັນຍາ ພ້ອມດ້ວຍ ເສົາມິຕຣິ (ລັກສະມະນະ) ຈະປົດປ່ອຍເຈົ້າ ໃຫ້ໃຈເຈົ້າໄດ້ພົ້ນທຸກ ແລະນຳເຈົ້າອອກຈາກການຈັບກຸມ».
Verse 62
स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मेडनिष्टदर्शना: । विनाशायास्य दुर्बुद्धे: पौलस्त्यकुलघातिन:
«ແທ້ແລ້ວ ຂ້ອຍໄດ້ເຫັນຄວາມຝັນອັນນ່າຢ້ານຢິ່ງ—ເປັນນິມິດຮ້າຍ—ທີ່ບອກລ່ວງໜ້າເຖິງຄວາມພິນາດຂອງຜູ້ມີປັນຍາຊົ່ວນັ້ນ ຜູ້ທຳລາຍວົງສາຂອງປຸລັດສະຕະ».
Verse 63
दारुणो होष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचर: । स्वभावाच्छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धन:,“यह दारुण दुष्टात्मा तथा क्षुद्रकर्म करनेवाला निशाचर अपने स्वभाव और शीलदोषसे सब लोगोंका भय बढ़ा रहा है
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວຍາມຄ່ຳຄືນນັ້ນ ໂຫດຮ້າຍ ໃຈຊົ່ວ ແລະກະທຳການຕ່ຳຊ້າ; ໂດຍສັນດານ ແລະດ້ວຍຕຳໜິໃນອຸປະນິໄສ ມັນເພີ່ມພູນຄວາມຢ້ານໃຫ້ແກ່ທຸກຄົນ».
Verse 64
स्पर्धते सर्वदेवैर्य: कालोपहतचेतन: । मया विनाशलिड्जनि स्वप्रे दृष्टानि तस्य वै
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ຈິດໃຈຖືກເວລາ (ກາລະ) ທຳລາຍ ຍ່ອມເກີດຄວາມປະທັດປະທານ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ເທວະທັງປວງ. ສ່ວນເຂົານັ້ນ ນິມິດແຫ່ງຄວາມພິນາດໄດ້ປາກົດໃຫ້ຂ້ອຍເຫັນໃນຄວາມຝັນ—ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັນພະຍາກອນການທຳລາຍຂອງເຂົາຢ່າງແນ່ນອນ»។
Verse 65
तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जन् पड़के दशानन: । असकृत् खययुक्ते तु रथे नृत्यन्निव स्थित:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນຄວາມຝັນ ຂ້ອຍເຫັນ ທະສານະນະ (ຣາວະນະ) ຖືກຊະໂລມນ້ຳມັນ ໂກນຫົວ ແລະກຳລັງຈົມລົງໃນຕົມ. ອີກຄັ້ງແລ້ວອີກຄັ້ງ ຂ້ອຍເຫັນເຂົາຢືນຢູ່ເທິງລົດທີ່ເທົ່າກັບຖືກຜູກດ້ວຍລາ ດັ່ງກຳລັງຟ້ອນລຳ»។
Verse 66
कुम्भकर्णादयश्नेमे नग्ना: पतितमूर्धजा: । गच्छन्ति दक्षिणामाशां रक्तमाल्यानुलेपना:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຣາກສະສະເຫຼົ່ານີ້—ເລີ່ມຈາກ ກຸມພະກັນນະ—ກຳລັງໄປສູ່ທິດໃຕ້ ໂປ່ເປືອຍ ໂກນຫົວ ທາຂີ້ຜຶ້ງ/ຂີ້ຫອມສີແດງ ແລະສວມພວງດອກໄມ້ສີແດງ»។
Verse 67
श्वेतातपत्र: सोष्णीष: शुक्लमाल्यानुलेपन: । श्वेतपर्वतमारूढ एक एव विभीषण:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ມີແຕ່ ວິພີສະນະ ຜູ້ດຽວທີ່ປາກົດ—ຖືຮົ່ມຂາວ ສວມຜ້າໂພກຫົວຂາວ ປະດັບພວງດອກໄມ້ຂາວ ແລະທາຈັນທະນາຂາວ—ຂຶ້ນຢູ່ເທິງພູຂາວ»។
Verse 68
सचिवाश्नलास्य चत्वार: शुक्लमाल्यानुलेपना: । श्वेतपर्वतमारूढा मोक्ष्यन्तेडस्मान्महाभयात्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ແລະລັດຖະມົນຕີທັງສີ່ຂອງເຂົາດ້ວຍ—ປະດັບພວງດອກໄມ້ຂາວ ແລະທາຈັນທະນາ—ນັ່ງຢູ່ເທິງຍອດພູຂາວ ຈະຖືກປົດປ່ອຍຈາກຄວາມຫວາດກົວອັນໃຫຍ່ທີ່ກຳລັງຄືບຄານມາ. ດັ່ງນັ້ນ ພ້ອມກັບ ວິພີສະນະ ພວກເຂົາກໍຈະພົ້ນຈາກພິບັດທີ່ກຳລັງຈະມາເຖິງ»។
Verse 69
रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा | यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पति:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນນິມິດຂອງຂ້າ ຂ້າເຫັນແຜ່ນດິນທັງປວງ—ພ້ອມທະເລທີ່ລ້ອມຮອບ—ຖືກອາວຸດຂອງພຣະຣາມາປົກຄຸມ. ດັ່ງນັ້ນແນ່ນອນວ່າ ສາມີຂອງເຈົ້າຈະເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງເຕັມໄປດ້ວຍກຽດຊື່ຂອງທ່ານ».
Verse 70
अस्थिसंचयमारूढो भुञ्जानो मधुपायसम् | लक्ष्मणश्न मया दृष्टो दिधक्षु: सर्वतोी दिशम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຂ້າກໍເຫັນລັກສະມະນະ—ນັ່ງຢູ່ເທິງກອງກະດູກ ກິນຂ້າວນົມຫວານປົນນ້ຳເຜິ້ງ—ແລະດູປານວ່າປາດຖະໜາຈະເຜົາໄໝ້ທຸກທິດທາງ».
Verse 71
रुदती रुधिरार्द्राज़ी व्याप्रेण परिरक्षिता । असकृत् त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशमुत्तराम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນຄວາມຝັນ ຂ້າເຫັນເຈົ້າຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ—ອະວະທັງປວງຊຸ່ມເລືອດ ຮ້ອງໄຫ້ ແລະເຄື່ອນໄປສູ່ທິດເໜືອ; ໃນຂະນະນັ້ນ ເສືອໂຕໜຶ່ງຢືນປົກປ້ອງເຈົ້າ».
Verse 72
हर्षमेष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भरत्रां समन्विता । राघवेण सह भ्रात्रा सीते त्वमचिरादिव
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ໄວເດຮີ ທິດາແຫ່ງວິເດຫະ! ໃນໄວໆນີ້ ເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບຄວາມປິຕິ ເມື່ອໄດ້ກັບຄືນພົບສາມີ. ໂອ ສີຕາ! ອີກບໍ່ດົນ ເຈົ້າຈະໄດ້ພົບຣາຄະວະ (ພຣະຣາມາ) ຢ່າງແນ່ນອນ ແລະພົບນ້ອງຊາຍຂອງພຣະອົງດ້ວຍ».
Verse 73
इत्येतन्मृगशावाक्षी तच्छुत्वा त्रिजटावच: । बभूवाशावती बाला पुनर्भतृसमागमे,त्रिजटाकी यह बात सुनकर मृगशावक-से नेत्रोंवाली सीताको पुनः पतिदेवसे मिलनेकी आशा बँध गयी
ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງທຣິຈະຕາ ສີຕາຜູ້ຍັງໜຸ່ມ—ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງລູກກວາງ—ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຫວັງໃໝ່ວ່າ ນາງຈະໄດ້ກັບຄືນພົບສາມີອີກຄັ້ງ.
Verse 74
यावदशभ्यागता रौद्रा: पिशाच्यस्ता: सुदारुणा: । ददृशुस्तां त्रिजटया सहासीनां यथा पुरा
ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ນາງຣັກສະສີທັງຫຼາຍຜູ້ນ່າຢ້ານ ແລະໂຫດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ກັບມາຈາກສະພາຂອງຣາວະນະ. ເມື່ອມາຮອດ ພວກນາງເຫັນສີຕານັ່ງຢູ່ບ່ອນເກົ່າດັ່ງເກົ່າ ມີຕຣິຈະຕານັ່ງຄຽງຂ້າງ—ໝັ້ນຄົງ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ໂດຍອາໄສການຄ້ຳຈຸນຂອງມິດຜູ້ມີເມດຕາ.
Verse 280
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि त्रिजटाकृतसीतासान्त्वने अशीत्यधिकद्वधिशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນສຣີມະຫາພາຣະຕະ ໃນວະນະປະຣະວະ ໃນພາກທີ່ເລົ່າເລື່ອງຣາມ (ຣາມໂອປາຂະຍານ) ໃນຕອນທີ່ຕຣິຈະຕາປອບໃຈສີຕາ ຈົບບົດທີ 280. ນີ້ແມ່ນຄໍາລົງທ້າຍ (colophon) ບອກການປິດຈົບຂອງຫນ່ວຍເລື່ອງ ທີ່ເນັ້ນຄວາມໝັ້ນຄົງໃນຄວາມທຸກຍາກ ແລະພະລັງຄ້ຳຈຸນຂອງຄໍາແນະນໍາອັນຖືກທໍາ.
Frequently Asked Questions
Sāvitrī faces the conflict between compliance with Yama’s command to return and her articulated duty to accompany her husband; the chapter tests whether dharma is passive obedience or principled constancy grounded in vow and truth.
The episode models dharma as reasoned, truthful, and compassionate speech-act: steadfastness coupled with ethical rhetoric can transform outcomes without coercion, aligning personal devotion with broader social goods (elders’ welfare, just rule, lineage continuity).
A formal phalaśruti is not stated here; instead, the narrative embeds its meta-commentary through Yama’s repeated commendation of Sāvitrī’s well-formed, meaningful speech and the tangible restoration it achieves, positioning the chapter as an exemplum of dharma’s efficacy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.