Adhyaya 24
वनप्रस्थानम् (Departure for the Forest) — Āraṇyaka-parva, Adhyāya 24
Upa-parva: Pāṇḍava-Vanapravēśa (Departure and Entry into Exile) — contextual unit for Book 3, Chapter 24
Vaiśaṃpāyana reports that, after the Daśārhādhipati (Kṛṣṇa) has departed, Yudhiṣṭhira sets out for the forest with Bhīma, Arjuna, the twins (Nakula and Sahadeva), Draupadī, and the household priest, mounting valuable chariots yoked with excellent horses (1). The party proceeds with a dignified, martial readiness; gifts—gold ornaments, garments, and cattle—are distributed to specialists in phonetics, letters, and mantra-knowledge, marking a formal ritualized transition (2). Attendants go ahead bearing weapons, bows, armor, arrows, bowstrings, devices, and missiles, while Indrasena follows with Draupadī’s apparel and ornaments (3–4). Citizens and leading Brahmins of Kuru-jāṅgala approach, circumambulate, and offer greetings; the scene records collective grief and a paternal bond between Yudhiṣṭhira and the populace, who lament his departure and condemn the agents of injustice (5–12). Arjuna addresses the assembled dvija-leaders, advising engagement with ascetics and dharma-competent counselors so that the exile yields successful ends and the king’s aims are fulfilled; the Brahmins respond with approval and pradakṣiṇā (13–15). Having taken leave, the groups return to their respective homes, joy diminished, with Yudhiṣṭhira’s consent, while the Pandavas continue their forest-bound course (16).
Chapter Arc: वैशम्पायन कहते हैं—जब पाण्डव वन-मार्ग पर चल पड़े, तब सत्यसंकल्प धर्मराज युधिष्ठिर ने भाइयों से कहा: अब बारह वर्ष निर्जन वन में रहना है, इसलिए ऐसा देश चुनो जो सुरक्षित, रमणीय और जीवन-निर्वाह से भरपूर हो। → वनवास की दीर्घ प्रतिज्ञा सामने है—भूख, असुरक्षा, अनजान भूभाग और साथ चल रहे ब्राह्मणों की जिम्मेदारी। युधिष्ठिर ‘बहुमृग-द्विज’ और ‘बहुपुष्प-फल’ वाले स्थान की खोज का आग्रह करते हैं, ताकि तप और जीवन दोनों निभ सकें। → पाण्डव अनेक ब्राह्मणों सहित पुण्य ‘द्वैतवन’ में प्रवेश करते हैं। युधिष्ठिर तमाल-ताल-आम्र-मधूक-नीप-कदम्ब आदि पुष्पित वृक्षों से भरे उस महावन को देखते हैं; भोगवती (सरस्वती) में स्नान कर चीर-जटा-धारी सिद्धर्षियों के दर्शन होते हैं—मानो वन स्वयं धर्म का आश्रय बन गया हो। → राजा युधिष्ठिर रथ से उतरकर भाइयों और जनों सहित वन में प्रविष्ट होते हैं; तपस्वी धर्मपरायण मुनि उनका सत्कार करते हैं। पुष्प-भार से झुके महावृक्ष के मूल में युधिष्ठिर बैठते हैं; भीम, द्रौपदी, अर्जुन, नकुल-सहदेव और अनुचर वाहन खोलकर वहीं उपस्थित रहते हैं—निवास का प्रथम ठहराव स्थापित होता है। → द्वैतवन में आश्रय तो मिल गया, पर बारह वर्षों की परीक्षा अभी आरम्भ है—यह पुण्य वन आगे किन संकटों और धर्म-संकटों का द्वार बनेगा?
Shlokas
Verse 1
#2:8 #:23:.:7 (0) हि २ 7 चतुर्विशो$ध्याय: पाण्डवोंका द्वैतवनमें जाना वैशम्पायन उवाच ततस्तेषु प्रयातेषु कौन्तेय: सत्यसंगर: । अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातृन् सर्वान् युधिष्ठिर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ້ ຈະນະເມໄຈ! ເມື່ອຝູງຊົນນັ້ນໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ ຍຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດຈະປະຕິຍານ ແລະມີໃຈຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ໄດ້ເວົ້າກັບພີ່ນ້ອງທັງຫມົດຂອງຕົນ.
Verse 2
द्वादशेमानि वर्षाणि वस्तव्यं निर्जने वने । समीक्षध्वं महारण्ये देशं बहुमृगद्धिजम्
«ອີກສິບສອງປີຂ້າງໜ້າ ພວກເຮົາຈະຕ້ອງພຳນັກຢູ່ໃນປ່າອັນວິເວກ ໄຮ້ຜູ້ຄົນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນປ່າໃຫຍ່ນີ້ ຈົ່ງສຳຫຼວດຫາຖິ່ນທີ່ຄວນແກ່ການຢູ່ ທີ່ອຸດົມດ້ວຍສັດປ່າແລະນົກ».
Verse 3
बहुपुष्पफलं रम्यं शिवं पुण्यजनावृतम् । यत्रेमा: शरद: सर्वा: सुखं प्रतिवसेमहि
«(ຈົ່ງຫາ) ຖິ່ນທີ່ອຸດົມດ້ວຍດອກໄມ້ແລະໝາກໄມ້ ງາມນ່າຊົມ ເປັນມົງຄຸນ ແລະໃຫ້ຄວາມສຸກສະຫງົບ ມີຜູ້ມີຄຸນທຳເຂົ້າອາໄສຢູ່ເປັນນິດ—ບ່ອນນັ້ນແຫຼະທີ່ພວກເຮົາຈະຢູ່ຢ່າງສະບາຍຕະຫຼອດທຸກລະດູ».
Verse 4
एवमुक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनंजय: । गुरुवन्मानवगुरुं मानयित्वा मनस्विनम्,धर्मराजके ऐसा कहनेपर अर्जुनने उन मनस्वी मानवगुरु युधिष्ठिरका गुरुतुल्य सम्मान करके उनसे इस प्रकार कहा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພະຣາຊາແຫ່ງທຳ (ຍຸທິສຖິຣະ) ເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ກໍຕອບກັບ. ກ່ອນອື່ນເຂົາໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ຜູ້ນຳມະນຸດຜູ້ໃຈສູງນັ້ນ ດັ່ງໃຫ້ກຽດແກ່ຄູອາຈານ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຕອບພະຣາຊາແຫ່ງທຳ.
Verse 5
अजुन उवाच भवानेव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता । अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किंचन
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ! ທ່ານໄດ້ຄອຍຮັບໃຊ້ ແລະ ຄົບຫາມະຫາຣິຊີຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ອັນນ່າເຄົາລົບມາດົນ. ໃນໂລກມະນຸດນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເລີຍທີ່ຈະຢູ່ນອກຄວາມຮູ້ຂອງທ່ານ»។
Verse 6
त्वया हुपासिता नित्यं ब्राह्मणा भरतर्षभ । द्वैपायनप्रभूतयो नारदश्च॒ महातपा:,भरतश्रेष्ठी आपने सदा द्वैपायन आदि बहुत-से ब्राह्मणों तथा महातपस्वी नारदजीकी उपासना की है
ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພັນພາຣະຕະ, ທ່ານໄດ້ສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຮັບໃຊ້ດ້ວຍໃຈສັດຊື່ຕໍ່ພຣາຫມະນະຣິຊີຢູ່ເປັນນິດ—ໂດຍມີ ທະວີປາຍະນະ (ວະຍາສະ) ເປັນຜູ້ເດັ່ນ—ແລະຕໍ່ມະຫາຕະປະສະວີ ນາຣະດະ ດ້ວຍ. ດ້ວຍການນັບຖືຜູ້ຮູ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຄ້ຳຈຸນລະບຽບແຫ່ງທຳມະ ອັນຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມຖ່ອມຕົນ ຄວາມຮູ້ ແລະ ການເຄົາລົບອຳນາດທາງວິນຍານ.
Verse 7
य: सर्वलोकद्वाराणि नित्यं संचरते वशी । देवलोकाद् ब्रह्मलोक॑ गन्धर्वाप्सरसामपि
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຄອບຄອງຈິດໃຈ ແລະ ອິນທຣີຍະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມເດີນທາງຢ່າງເສຣີຜ່ານປະຕູແຫ່ງທຸກໂລກຢູ່ເປັນນິດ—ເຖິງແມ່ນຈະເຂົ້າເຖິງໂລກເທວະດາຈົນຮອດໂລກພຣະພຣະຫມາ ແລະ ໂລກຂອງຄັນທະວະ ແລະ ອັບສະຣາ ກໍຍັງໄດ້»។
Verse 8
अनुभावांश्व॒ जानासि ब्राह्मणानां न संशय: । प्रभावांश्वैव वेत्थ त्वं सर्वेषामेव पार्थिव,राजन! आप सभी ब्राह्मणोंके अनुभाव और प्रभावको जानते हैं, इसमें संशय नहीं है
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ຂໍຖວາຍພຣະພອນ ພຣະຣາຊາ, ພຣະອົງຍ່ອມຮູ້ຈັກສະຖານະອັນແທ້ ແລະ ຄຸນຄ່າທີ່ຜ່ານການພິສູດຂອງພຣາຫມະນະທັງຫຼາຍ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ແທ້ຈິງ ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຜ່ນດິນ, ພຣະອົງຍັງຮູ້ຊັດເຖິງອຳນາດ ແລະ ອິດທິພົນຂອງພວກເຂົາທີ່ແຜ່ຄອບຄຸມທົ່ວທັງ. ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ປະພຶດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມສຳລວມຕໍ່ພວກເຂົາ; ເພາະການນັບຖືຜູ້ຮູ້ ແລະ ຜູ້ຄວບຄຸມຕົນເອງ ຍ່ອມຄ້ຳຈຸນລະບຽບແຫ່ງທຳມະ»។
Verse 9
त्वमेव राजन् जानासि श्रेय:कारणमेव च । यत्रेच्छसि महाराज निवासं तत्र कुर्महे,राजन! आप ही श्रेय (मोक्ष)-के कारणका ज्ञान रखते हैं। महाराज! आपकी जहाँ इच्छा हो वहीं हमलोग निवास करेंगे
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ຂໍຖວາຍພຣະພອນ ພຣະຣາຊາ, ພຣະອົງແຕ່ຜູ້ດຽວທີ່ຮູ້ວ່າສິ່ງໃດນຳໄປສູ່ຄວາມດີສູງສຸດ—ແມ່ນກະທັ້ງເຫດແຫ່ງໂມກສະ. ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ທີ່ໃດທີ່ພຣະອົງປາດຖະໜາ ພວກເຮົາຈະຕັ້ງຖິ່ນພຳນັກຢູ່ທີ່ນັ້ນ»។
Verse 10
इदं द्वैतवनं नाम सर: पुण्यजलोचितम् | बहुपुष्पफलं रम्यं नानाद्विजनिषेवितम्
ອາຣຊຸນກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນປ່າທີ່ເອີ້ນວ່າ ດວຍຕະວະນະ ມີທະເລສາບເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳອັນສັກສິດ ແລະຊໍາລະມົນທິນ. ບ່ອນນີ້ງາມນ່າຊົມ ມີດອກໄມ້ແລະໝາກໄມ້ຫຼາຍຫຼວງ ແລະມີດວິຊະ—ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້—ຈໍານວນຫຼາຍມາພັກອາໄສເພື່ອຮຽນຮູ້ ບູຊາ ແລະດໍາລົງຊີວິດຢ່າງມີວິໄນ».
Verse 11
अत्रेमा द्वादश समा विहरेमेति रोचये । यदि तेडनुमतं राजन् किमन्यन्मन्यते भवान्
ອາຣຊຸນກ່າວວ່າ: «ຄວາມປາຖະໜາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແມ່ນໃຫ້ພວກເຮົາຢູ່ທີ່ນີ້ຕະຫຼອດສິບສອງປີແຫ່ງການລະເຫຼີຍ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຖ້າພຣະອົງອະນຸຍາດ ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາພັກຢູ່ໃກ້ດວຍຕະວະນະ. ຫຼືຖ້າພຣະອົງເຫັນວ່າບ່ອນອື່ນດີກວ່າ ພຣະອົງຄິດຢ່າງໃດ?»
Verse 12
युधिछिर उवाच ममाप्येतन्मतं पार्थ त्वया यत् समुदाह्मतम् । गच्छाम: पुण्यविख्यातं महद् द्वैतवनं सर:
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ, ທັດສະນະທີ່ເຈົ້າໄດ້ກ່າວ ກໍເປັນທັດສະນະຂອງຂ້າພະເຈົ້າເຊັ່ນກັນ. ພວກເຮົາຈົ່ງໄປຫາທະເລສາບໃຫຍ່ໃນດວຍຕະວະນະ ທີ່ໂດ່ງດັງດ້ວຍຄວາມສັກສິດ».
Verse 13
वैशम्पायन उवाच ततस्ते प्रययु: सर्वे पाण्डवा धर्मचारिण: । ब्राह्मणैर्बहुभि: सार्ध पुण्यं द्वैतवनं सर:
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ປານດະວະທັງຫມົດ ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນການປະພຶດທຳ ໄດ້ອອກເດີນທາງພ້ອມກັນ. ມີພຣາຫມັນຈໍານວນຫຼາຍຕິດຕາມ ພວກເຂົາໄດ້ໄປຫາທະເລສາບອັນສັກສິດໃນປ່າດວຍຕະວະນະ—ການເຄື່ອນໄຫວທີ່ສະທ້ອນການດໍາລົງທຳ ຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ສະຖານທີ່ສັກສິດ ແລະການຮັບຟັງຄໍາຊີ້ນໍາທາງຈິດວິນຍານໃນຍາມລະເຫຼີຍ.
Verse 14
ब्राह्मणा: साम्निहोत्राश्न तथैव च निरग्नय: । स्वाध्यायिनो भिक्षवश्ष॒ तथैव वनवासिन:
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ພຣາຫມັນຈໍານວນຫຼາຍ—ບາງພວກຮັກສາໄຟພິທີອັກນິໂຫຕຣະ, ບາງພວກດໍາລົງຊີວິດໂດຍບໍ່ມີໄຟ—ພ້ອມດ້ວຍນັກຮຽນເວດະຜູ້ອຸທິດໃຈໃນການສະວາດຍາຍະ, ນັກບວດຂໍທານ, ແລະຜູ້ຢູ່ປ່າ ໄດ້ມາຊຸມນຸມລ້ອມຮອບພຣະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະ. ການປາກົດຕົວຂອງພວກເຂົາສະທ້ອນນ້ໍາໜັກຂອງທຳ: ພຣະຣາຊາຖືກລ້ອມບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອາວຸດ ແຕ່ເປັນດ້ວຍຕະປະ, ຄວາມຮູ້, ແລະອໍານາດແຫ່ງການປະພຶດທາງຈິດວິນຍານ.
Verse 15
बहवो ब्राद्मणास्तत्र परिवद्रुर्युधिष्ठिरम् । तपःसिद्धा महात्मान: शतश: संशितव्रता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ພຣະຍຸດິສຖິຣະ ຖືກພຣາຫມັນຈໍານວນຫຼາຍລ້ອມຮອບ—ເປັນມະຫາຕະມະຜູ້ສໍາເລັດຜົນດ້ວຍຕະປະສະຍາ ມີເປັນຮ້ອຍໆ ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະອັນມີວິໄນດີ.
Verse 16
ते यात्वा पाण्डवास्तत्र ब्राह्मणैर्बहुभि: सह । पुण्यं द्वेतवनं रम्यं विविशुर्भरतर्षभा:,वहाँ पहुँचकर भरतश्रेष्ठ पाण्डवोंने बहुत-से ब्राह्मणोंके साथ पवित्र एवं रमणीय द्वैतवनमें प्रवेश किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄປຮອດທີ່ນັ້ນ ພານດະວະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ—ໄດ້ເຂົ້າສູ່ດວຍຕະວະນະ ອັນສັກສິດ ແລະ ງາມຮື່ນເລີງ ພ້ອມກັບພຣາຫມັນຈໍານວນຫຼາຍ.
Verse 17
तमालतालाम्रमधूकनीप- कदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारै: । तपात्यये पुष्पधथरैरुपेतं महावनं राष्ट्रपतिर्ददर्श
ພຣະຍຸດິສຖິຣະ ກະສັດໃຫຍ່ ໄດ້ເຫັນປ່າໃຫຍ່ອັນອຸດົມ ມີຕົ້ນຕາມານ, ຕານ, ໝາກມ່ວງ, ມະດູກ, ນີປ, ກະດຳບະ, ສານ, ອາຣຊຸນ ແລະ ກັນນິກາຣ ເປັນຕົ້ນ; ເມື່ອລະດູຮ້ອນຜ່ານໄປ ກໍອອກດອກສະພັ່ງພ້ອມ.
Verse 18
महाद्रुमाणां शिखरेषु तस्थु- मनोरमां वाचमुदीरयन्त: । मयूरदात्यूहचकोरसड्घा- स्तस्मिन् वने बर्हिणकोकिलाश्न
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນປ່ານັ້ນ ຝູງນົກ—ນົກຢູງ, ດາຕະຢູຫະ, ຈະໂກຣະ, ບາຣຫິນ ແລະ ນົກກຸກກູ—ນັ່ງຢູ່ເທິງຍອດສູງຂອງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ຂັບຂານສຽງຫວານຊື່ນ ໃຫ້ປ່າທັງປວງກ້ອງກັງວານ.
Verse 19
करेणुयूथै: सह यूथपानां मदोत्कटानामचलप्रभाणाम् | महान्ति यूथानि महाद्विपानां तस्मिन् वने राष्ट्रपतिर्ददर्श
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນປ່ານັ້ນ ກະສັດຍຸດິສຖິຣະ ໄດ້ເຫັນຝູງຊ້າງໃຫຍ່ຫຼາຍຝູງ—ຊ້າງພະຍາທີ່ເປັນຫົວໜ້າຝູງ ມຶນເມົາດ້ວຍມັດຕະ (ລະດູມັດ)—ເດີນໄປກັບຝູງຊ້າງເພດຍິງ ດູດັ່ງພູເຂົາອັນໃຫຍ່ແລະໝັ້ນຄົງ.
Verse 20
मनोरमां भोगवतीमुपेत्य पूतात्मनां चीरजटाधराणाम् | तस्मिन् वने धर्मभूतां निवासे ददर्श सिद्धर्षिगणाननेकान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາໄດ້ໄປເຖິງແມ່ນ້ຳສະຣັສວະຕີອັນງາມສະຫງ່າ ແລະໃຫ້ຄວາມສຸກ ແລ້ວອາບນ້ຳຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ໃນປ່ານັ້ນ—ອັນເປັນທີ່ພັກອາໄສທີ່ຖືກທຳໃຫ້ສັກສິດໂດຍທຳ—ພະອົງໄດ້ເຫັນຫມູ່ຄະນະຂອງສິດທະຣິຊີຜູ້ສຳເລັດຫຼາຍຫມູ່. ນັກບຳເນັດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃຈພາຍໃນບໍລິສຸດ ນຸ່ງເຄື່ອງຈາກເປືອກໄມ້ ແລະມັດຜົມເປັນກອງ ດຳລົງຊີວິດໃນວິໄນ ແລະຄວາມທຳມະທຳມະດາ.
Verse 21
ततः स यानादवरुह्यु राजा सभ्रातृक: सजन: काननं तत् । विवेश धर्मात्मवतां वरिष्ठ- स्त्रिविष्टपं शक्र इवामितौजा:
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພະຣາຊາໄດ້ລົງຈາກລົດສົງຄາມ ພ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງ ແລະຜູ້ຕິດຕາມ ແລ້ວເຂົ້າໄປໃນປ່ານັ້ນ. ພະອົງ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ດຳລົງທຳ ແລະມີພະລັງອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້—ເຂົ້າໄປດັ່ງພຣະອິນທຣາໃນສະຫວັນ.
Verse 22
त॑ सत्यसंधं सहसाभिपेतु- दिंदृक्षवश्चारणसिद्धसड्घा: । वनौकससश्षापि नरेन्द्रसिंहं मनस्थविनं तं परिवार्य तस्थु:
ໃນເວລານັ້ນ ເພາະປາດຖະນາຈະໄດ້ເຫັນ ພະຣາຊາສິງຫາຢຸທິສຖິຣະ—ຜູ້ມີໃຈແນ່ວແນ່ ແລະຮັກສາສັດຈະ—ຫມູ່ຈາຣະນະ, ສິດທະ ແລະມະຫາຣິຊີຜູ້ຢູ່ປ່າຈຳນວນຫຼາຍ ໄດ້ພາກັນມາຢ່າງກະທັນຫັນ ແລະຢືນລ້ອມພະອົງໄວ້.
Verse 23
स तत्र सिद्धानभिवाद्य सर्वान् प्रत्यर्चितो राजवद् देववच्च । विवेश सर्व: सहितो द्विजाग्रयै: कृताञ्जलि।धर्धर्म भृतां वरिष्ठ:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພະອົງໄດ້ນົບນ້ອມຄຳນັບສິດທະທັງປວງທີ່ມາຮອດ. ຢຸທິສຖິຣະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ຖືທຳ—ກໍໄດ້ຮັບການບູຊາຕອບຄືນຈາກພວກເຂົາ ດັ່ງບູຊາພະຣາຊາ ແລະດັ່ງບູຊາເທວະ. ດ້ວຍຝາມືປະນົມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ພະອົງໄດ້ເຂົ້າໄປໃນປ່າ ພ້ອມກັບພຣາຫມະນະຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 24
स पुण्यशील: पितृवन्महात्मा तपस्विभिर्धर्मपरैरुपेत्य । प्रत्यर्चित: पुष्पधरस्य मूले महाद्रुमस्पोपविवेश राजा
ພະຣາຊາຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນຄຸນງາມຄວາມດີ ໄດ້ຮັບການເຂົ້າມາຫາຈາກນັກບຳເນັດຜູ້ຍຶດທຳ ແລະພວກເຂົາໄດ້ໃຫ້ກຽດພະອົງດັ່ງໃຫ້ກຽດບິດາ. ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບການຕ້ອນຮັບ ແລະການບູຊາຢ່າງສົມຄວນ ພະອົງໄດ້ນັ່ງຢູ່ໃກ້ຮາກຂອງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍດອກໄມ້—ເປັນຂະນະແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ ແລະຄວາມເຄົາລົບ ທ່າມກາງຫມູ່ຄະນະແຫ່ງທຳໃນປ່າ.
Verse 25
भीमश्न कृष्णा च धनंजयश्न यमौ च ते चानुचरा नरेन्द्रम् । विमुच्य वाहानवशाश्न सर्वे तत्रोपतस्थुर्भरतप्रबर्हा:
ພີມ, ກຣິສນາ (ດຣໍປະດີ) ແລະ ທະນັນຊະຍະ (ອາຈຸນ), ພ້ອມດ້ວຍຝາແຝດຍະມະທັງສອງ (ນະກຸນ ແລະ ສະຫະເທວ) ແລະບໍລິວານທັງຫຼາຍ ໄດ້ປ່ອຍພາຫະນະແລ້ວລົງຈາກການຂີ່, ແລະເຂົ້າໄປຢືນຮັບໃຊ້ຢູ່ທີ່ນັ້ນໃກ້ພະຣາຊາ. ຕໍ່ມາ ພີມ, ດຣໍປະດີ, ອາຈຸນ, ນະກຸນ, ສະຫະເທວ ແລະບໍລິວານ—ຜູ້ຕົກຢູ່ໃນສະພາບພຶ່ງພາຜູ້ອື່ນ—ໄດ້ລົງຈາກພາຫະນະ ແລ້ວເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ພຣະຍຸທິສຖິຣ ວີຣະບຸດຜູ້ປະເສີດແຫ່ງພົງສາບາຣະຕະ.
Verse 26
लतावतानावनतः: स पाण्डवै- महाद्रुम: पठचभिरेव धन्विभि: । बभौ निवासोपगतैर्महात्मभि- महागिरिवारिणयूथपैरिव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ນັ້ນ ທີ່ໂຄ້ງຕໍ່າລົງເນື່ອງຈາກກຸ່ມເຄືອໄມ້ຫຼາຍຫຼາຍ ໄດ້ງາມສະຫງ່າຂຶ້ນ ເມື່ອພວກປານດະວະ—ຫ້າມະຫາອາດສະຫຼາດຜູ້ຖືຄັນທະນູ—ຜູ້ມາເພື່ອຕັ້ງຖິ່ນຖານ ໄດ້ເຂົ້າໄປພັກພິງຢູ່ໃຕ້ມັນ; ດັ່ງພູໃຫຍ່ທີ່ສະຫງ່າເມື່ອຖືກປະດັບດ້ວຍຝູງຊ້າງຈ່າຝູງອັນອົງອາດ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how a rightful ruler responds to dispossession: whether to prioritize immediate retaliation or to uphold disciplined exile as a dharmically structured interval, maintaining public legitimacy and ethical conduct despite communal grief and provocation.
Dharma is sustained through institutions and relationships: orderly preparation, dāna to knowledge-bearers, respectful public rites, and reliance on dharma-competent counsel (tapasvins) together form a practical ethics for navigating political injustice.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the meta-function is archival—recording the social validation of Yudhiṣṭhira’s character and framing exile as a legitimate, community-witnessed dharmic course within the larger epic trajectory.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.