Adhyaya 19
Book 3, Āraṇyaka-parva — Adhyāya 19: Pradyumna’s Reproach of Withdrawal and the Ethics of Kṣātra Reputation
Upa-parva: Śālva–Pradyumna Saṃvāda (Dāruka-sārathyopākhyāna context)
The chapter opens with Vāsudeva’s report that Pradyumna, struck by Śālva’s arrows, becomes disoriented, unsettling the Vṛṣṇi-Andhaka forces while opponents react with renewed confidence (1–2). Observing Pradyumna’s impaired state, the trained charioteer Dāruka rapidly draws the chariot away from the immediate engagement to protect the warrior (3). Regaining awareness, Pradyumna questions the retreat, asserting that turning away is not the proper conduct (dharma) for Vṛṣṇi heroes in engagement and asks whether the driver is confused or fearful (4–6). Dāruka denies fear and frames the withdrawal as protective duty: Śālva is powerful, Pradyumna is momentarily compromised, and a charioteer must preserve the rathī, especially when outnumbered (7–10). Pradyumna then commands the chariot to return, forbidding withdrawal while he lives, and articulates a code of honorable restraint: one should not abandon engagement, nor strike certain protected categories (women, the aged, children, the dismounted, the scattered, the weapon-broken) (11–16). He intensifies the argument through reputational consequences, anticipating censure from senior kin (including Baladeva) and peers, and even from the women of the Vṛṣṇis, claiming that ridicule is worse than death (17–23). He adds a responsibility dimension: Kṛṣṇa has entrusted him with a burden while attending another rite; he recalls having restrained Kṛtavarman from departing, and fears the moral embarrassment of abandoning the field before other renowned warriors (24–28). Concluding, he insists that being carried away under fire would make continued life intolerable and orders an immediate return to the battlefield, rejecting retreat even under crisis (29–33).
Chapter Arc: वायुदेव के कथन में द्वारका-रण का दृश्य खुलता है—सूतपुत्र दारुक का पुत्र (सारथि) रौक्मिणेय प्रद्युम्न से कहता है कि उसे संग्राम में भय नहीं, वह घोड़ों की बागडोर संभालते हुए युद्ध-नीति जानता है। → सारथि-धर्म का उपदेश उभरता है—‘सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यः’; रथी की रक्षा ही सारथि का प्रथम व्रत। इसी बीच शाल्व के आक्रमण की तीव्रता बढ़ती है और प्रद्युम्न के बाण-प्रहारों से रणभूमि सघन हो उठती है। → शाल्व बाणों से पीड़ित होकर गिरता है; प्रद्युम्न शत्रुनाशक ‘परं बाणं’ संधान करते हैं—वह बाण यादव-समुदाय द्वारा पूजित, अग्नि-सा ज्वलंत प्रतीत होता है और आकाश में ‘हाहाकार’ उठता है। तभी दिव्य चेतावनी आती है—‘संहरस्व पुनर्बाणम्… अवध्योऽयं त्वया रणे’—यह शाल्व प्रद्युम्न के द्वारा वध्य नहीं। → प्रद्युम्न दिव्य वचन मानकर उस उत्तम बाण को लौटा लेते हैं और तरकश में रख देते हैं; शाल्व उठकर, मन से अत्यंत खिन्न, सेना सहित पीछे हटता है। → शाल्व द्वारका छोड़ ‘सौभ’ विमान/नगर का आश्रय लेकर आकाशमार्ग से निकल जाता है—युद्ध का अंत नहीं, केवल अगला प्रपंच और प्रतिशोध दूर क्षितिज पर टल जाता है।
Shlokas
Verse 1
#:73:.8 #:23:.7 (0) हि २ 7 एकोनविशो< ध्याय: प्रद्युम्नके द्वारा शाल्वकी पराजय वायुदेव उवाच एवमुक्तस्तु कौन्तेय सूतपुत्रस्ततो<ब्रवीत् । प्रद्युम्नं बलिनां श्रेष्ठ मधुरं श्लक्ष्णमज्जसा
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ບຸດແຫ່ງສາຣະຖີກໍໄດ້ກ່າວຕໍ່ປຣະດຸມນະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ມີກຳລັງ—ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳສັ້ນໆ ອ່ອນໂຍນ ແລະໄພເພາະ»។
Verse 2
न मे भयं रौक्मिणेय संग्रामे यच्छतो हयान् । युद्धज्ञो5स्मि च वृष्णीनां नात्र किंचिदतोडन्यथा
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງຣຸກມິນີ, ໃນສະໜາມຮົບ ໃນຂະນະທີ່ຂ້າຄວບຄຸມແລະຂັບມ້າ ຂ້າບໍ່ມີຄວາມຢ້ານເລີຍ. ຂ້າຮູ້ດີເຖິງວິທີຮົບ ແລະທຳນຽມນັກຮົບຂອງວຣິສນີ; ດັ່ງນັ້ນ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຈົ້າເວົ້າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດຜິດເລີຍ»។
Verse 3
आमुष्मन्नुपदेशस्तु सारथ्ये वर्ततां स्मृत: । सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यस्त्वं चापि भूशपीडित:
«ໂອ ຜູ້ມີອາຍຸຍືນ, ຂ້າໄດ້ລະລຶກເຖິງຄຳສອນທີ່ຖືກຮັກສາໄວ້ໃນຫມູ່ຜູ້ອຸທິດຕົນໃນວຽກສາຣະຖີ: ໃນທຸກສະພາບການ ຕ້ອງປົກປ້ອງນັກຮົບເທິງລົດຮົບ. ໃນເວລານັ້ນ ເຈົ້າເອງກໍຖືກທຸກທົນຫນັກ ແລະຖືກກົດດັນຢ່າງແຮງ»។
Verse 4
त्वं हि शाल्वप्रयुक्तेन शरेणाभिहतो भृशम् | कश्मलाभिहतो वीर ततो5हमपयातवान्,“वीर! शाल्वके चलाये हुए बाणोंसे अधिक घायल होनेके कारण आपको मूर्च्छा आ गयी थी, इसीलिये मैं आपको लेकर रणभूमिसे हटा था
«ເພາະເຈົ້າຖືກລູກສອນທີ່ຊາລວະຍິງມາຕີຢ່າງຫນັກ. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ເຈົ້າຖືກຄວາມມືດມົນແລະຄວາມສັບສົນຄອບງຳ ຈົນໝົດສະຕິ; ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າຈຶ່ງຖອນອອກຈາກສະໜາມຮົບ ພ້ອມພາເຈົ້າໄປ»។
Verse 5
स त्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया । पश्य मे हयसंयाने शिक्षां केशवनन्दन
ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຊາດສາດວະຕະ, ໂອ ບຸດແຫ່ງເກສະວະ! ເພາະການຫັນຜັນຂອງຊະຕາ ບັດນີ້ທ່ານໄດ້ຄືນສະຕິແລ້ວ; ຈົ່ງເບິ່ງການຝຶກຝົນທີ່ຂ້ອຍໄດ້ຮັບໃນສິລະປະແຫ່ງການຄວບຄຸມ ແລະ ຂັບມ້າ.
Verse 6
दारुकेणाहमुत्पन्नो यथावच्चैव शिक्षित: । वीतभी: प्रविशाम्येतां शाल्वस्य प्रथितां चमूम्
ຂ້ອຍເກີດມາແຕ່ດາຣຸກະ ແລະ ທ່ານນັ້ນແຫຼະໄດ້ຝຶກຂ້ອຍຢ່າງຖືກຕ້ອງໃນໜ້າທີ່ຂອງສາຣະຖີ. ຈົ່ງເບິ່ງບັດນີ້: ຂ້ອຍຈະເຂົ້າໄປໃນກອງທັບອັນລືຊື່ຂອງພະຣາຊາຊາລະວະ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ.
Verse 7
वायुदेव उवाच एवमुक््त्वा ततो वीर हयान् संचोद्य संगरे । रश्मिभिस्तु समुद्यम्य जवेनाभ्यपतत् तदा
ວາຍຸເທວະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ເຂົາໄດ້ກະຕຸ້ນມ້າຢູ່ກາງສົງຄາມ. ຈັບສາຍບັງຄັບໃຫ້ແນ່ນຫນາ ແລ້ວພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວ ແລະ ໄປຮອດສະໜາມຮົບນັ້ນ.”
Verse 8
मण्डलानि विचित्राणि यमकानीतराणि च । सव्यानि च विचित्राणि दक्षिणानि च सर्वश:,उसने समान-असमान और वाम-दक्षिण आदि सब प्रकारकी विचित्र मण्डलाकार गतिसे रथका संचालन किया
ວາຍຸເທວະກ່າວວ່າ: “ເຂົາຂັບລົດສົງຄາມໄດ້ທຸກຮູບແບບ—ວາດເສັ້ນທາງເປັນວົງມົນອັນພິສດ, ປະຕິບັດການເຄື່ອນໄຫວແບບຄູ່ ແລະ ກົນລະຍຸດຊັບຊ້ອນອື່ນໆ, ພ້ອມທັງຫັນໄປທຸກທິດ ທັງຊ້າຍແລະຂວາ.”
Verse 9
प्रतोदेनाहता राजन् रश्मिभिश्च समुद्यता: । उत्पतन्त इवाकाशे व्यचरंस्ते हयोत्तमा:,राजन! वे श्रेष्ठ घोड़े चाबुककी मार खाकर बागडोर हिलानेसे तीव्र गतिसे दौड़ने लगे, मानो आकाशमें उड़ रहे हों
ວາຍຸກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ມ້າອັນດີເລີດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຖືກຟາດດ້ວຍແສ້ ແລະ ຖືກກະຕຸ້ນໂດຍການສັ່ນສາຍບັງຄັບ, ກໍພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫຼາຍ, ດັ່ງກັບກຳລັງກະໂດດຂຶ້ນສູ່ຟ້າ.”
Verse 10
ते हस्तलाघवोपेतं विज्ञाय नृप दारुकिम् | दहामाना इव तदा नास्पृशंश्वरणैर्महीम्
ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ! ເມື່ອມ້າເຫຼົ່ານັ້ນຮູ້ແຈ້ງເຖິງຄວາມຄ່ອງແຄ່ວ ແລະຝີມືອັນຊ່ຽວຊານຂອງບຸດດາຣຸກາ ພວກມັນກໍພາກັນພຸ່ງໄປດັ່ງໄຟລຸກໂຊນ—ໄວຍິ່ງນັກ ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ! ຈົນເຫັນຄືວ່າກີບຂອງມັນບໍ່ແຕະພື້ນດິນເລີຍ.
Verse 11
सो<5पसव्यां चमूं तस्य शाल्वस्य भरतर्षभ । चकार नातियत्नेन तदद्भुतमिवाभवत्,भरतकुलभूषण! दारुकके पुत्रने अनायास ही शाल्वकी उस सेनाको अपस्व्य (दाहिने) कर दिया। यह एक अदभुत बात हुई
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງພາຣະຕະ! ລາວໄດ້ຫັນກອງທັບຂອງຊາລະວາໃຫ້ໄປທາງຂວາ (ອະປະສະວະ) ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອອກແຮງຫຼາຍ; ມັນປານດັ່ງສິ່ງອັດສະຈັນ».
Verse 12
अमृष्यमाणो<5पसव्यं प्रद्युम्नेन च सौभराट् । यन्तारमस्य सहसा त्रिभि्बाणै: समार्दयत्
ຊາລະວາ ເຈົ້າແຫ່ງເມືອງສາວພະ ທົນບໍ່ໄດ້ທີ່ປຣັດຍຸມນະບັງຄັບໃຫ້ກອງຂອງຕົນຫັນໄປທາງອະປະສະວະ; ລາວຈຶ່ງຍິງລູກສອນສາມດອກຢ່າງກະທັນຫັນ ທຳຮ້າຍສາຣະຖີຂອງປຣັດຍຸມນະ.
Verse 13
दारुकस्य सुतस्तत्र बाणवेगमचिन्तयन् । भूय एव महाबाहो प्रययावपसव्यत:
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໃນທີ່ນັ້ນ ບຸດດາຣຸກາບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈຕໍ່ຄວາມໄວຂອງລູກສອນ; ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຮງ! ລາວຂັບລົດຮົບໄປຂ້າງໜ້າອີກຄັ້ງ ໂດຍຮັກສາໃຫ້ຂ້າສຶກຢູ່ທາງຂວາ—ເດີນຕາມທາງອະປະສະວະ.»
Verse 14
ततो बाणान् बहुविधान् पुनरेव स सौभराट् । मुमोच तनये वीर मम रुक्मिणिनन्दने
ແລ້ວນັ້ນ ຊາລະວາ ເຈົ້າແຫ່ງສາວພະ ກໍປ່ອຍລູກສອນຫຼາຍຊະນິດອີກຄັ້ງ ໃສ່ບຸດຂອງຂ້າ ປຣັດຍຸມນະ ຜູ້ມີແຂນແຮງ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນໃຈຂອງຣຸກມິນີ. ແຕ່ປຣັດຍຸມນະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວຕໍ່ແຮງບຸກນັ້ນ; ລາວຍັງຂັບລົດຮົບພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າ ພ້ອມທັງຫັນກອງຂ້າສຶກໃຫ້ເບື້ອງອອກ ແລະດ້ວຍມືອັນວ່ອງໄວ ກໍຕັດລູກສອນທີ່ພຸ່ງເຂົ້າມາໃຫ້ຂາດກ່ອນຈະຮອດຕົວ—ສະແດງຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະຝີມືຂອງນັກຮົບຜູ້ຖືທຳ ທ່າມກາງຄວາມຄຸກຄາມແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 15
तानप्राप्ताज्छितैर्बाणैश्षिच्छेद परवीरहा । रौक्मिणेय: स्मितं कृत्वा दर्शयन् हस्तलाघवम्
ກ່ອນທີ່ລູກສອນຂອງ Śālva ຈະທັນມາຮອດ, Pradyumna—ຜູ້ປາບວິລະຊົນຂອງສັດຕູ—ໄດ້ຕັດມັນລົງດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າ. ພ້ອມກັບຮອຍຍິ້ມ, ບຸດແຫ່ງ Rukmiṇī ໄດ້ສະແດງຄວາມຊໍານານຂອງມືແລະອາວຸດຢ່າງບໍ່ຕ້ອງຝືນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວິໄນຂອງນັກຮົບ: ຝີມືບໍ່ແມ່ນແຕ່ກໍາລັງ, ແຕ່ແມ່ນຄວາມແມ່ນຍໍາທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ ເພື່ອຢັບຢັ້ງຄວາມຮຸນແຮງກ່ອນຈະກະທົບ. ເມື່ອເຫັນລູກສອນຂອງຕົນຖືກທໍາລາຍ, Śālva ຈະຫັນໄປພຶ່ງກົນລະຍຸດມືດມົນ, ສະທ້ອນວ່າຄວາມຄັບແຄ້ນໃນສົງຄາມອາດຜັກດັນໃຫ້ຄົນຈາກການຕໍ່ສູ້ຕົງໆໄປສູ່ວິທີຫລອກລວງ.
Verse 16
छिन्नान् दृष्टवा तु तान् बाणान प्रद्युम्नेन च सौभराट् | आसुरीं दारुणीं मायामास्थाय व्यसृजच्छरान्
ເມື່ອເຫັນລູກສອນຂອງຕົນຖືກ Pradyumna ຕັດແຕກເປັນຊິ້ນ, ຈອມເມືອງ Saubha ຄື Śālva ຈຶ່ງອາໄສມາຍາອາສຸຣະອັນດຸຮ້າຍ ແລະ—ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ປ່ອຍລູກສອນຊຸດໃໝ່ອອກມາອີກ. ຕອນນີ້ຍ້ຳເນັ້ນຄວາມຕ່າງທາງຈັນຍາບັນໃນສົງຄາມ: ຄວາມເກັ່ງກ້າຂອງນັກຮົບຢູ່ທີ່ຝີມື, ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ແລະຈິດໃຈທີ່ແຈ້ງ; ແຕ່ການຫັນໄປພຶ່ງອໍານາດຫລອກລວງເກີດຂຶ້ນເມື່ອຝີມືຕົງໆລົ້ມເຫຼວ.
Verse 17
प्रयुज्यमानमाज्ञाय दैतेयास्त्र महाबलम् । ब्रह्मास्त्रेणान्तराच्छित्त्वा मुमोचान्यान् पतत्रिण:
ເມື່ອຮູ້ວ່າອາວຸດແຫ່ງ Daitya ອັນມີພະລັງຫນັກໜ່ວງຖືກໃຊ້ງານ, ລາວກໍຕັດຂັດມັນກາງທາງດ້ວຍ Brahmāstra ແລະຕັດມັນລົງ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງປ່ອຍລູກສອນອື່ນໆອີກຫຼາຍ. ຕອນນີ້ຊີ້ວ່າ ພະລັງອັນລົ້ນເຫຼືອຄວນຖືກຮັບມື ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມໂກດບໍ່ຍັ້ງຄິດ, ແຕ່ດ້ວຍປັນຍາແຍກແຍະ ແລະການຕອບໂຕທີ່ພອດຄວນ ອັນນໍາໂດຍຝີມືແລະຄວາມສະຫງົບອົດກັ້ນ.
Verse 18
ते तदस्त्रं विधूयाशु विव्यधू रुधिराशना: । शिरस्युरसि वक््त्रे च स मुमोह पपात च
ລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ—ທີ່ເວົ້າກັນວ່າ “ດື່ມເລືອດສັດຕູ”—ໄດ້ທໍາລາຍອາວຸດນັ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ ແລ້ວຈຶ່ງທະລຸຫົວ, ອົກ, ແລະໃບໜ້າຂອງເຂົາ. ຖືກຕີດັ່ງນັ້ນ ເຂົາກໍມືດສະຕິແລະລົ້ມລົງ, ສະທ້ອນວ່າອໍານາດໃນສົງຄາມ ເມື່ອພົບພະລັງທີ່ເຫນືອກວ່າ ສາມາດກັບຄືນຄວາມຫຍິ່ງຍໂສ ແລະແຮງສົ່ງໃນສະໜາມຮົບໄດ້ໃນພິບຕາ.
Verse 19
तस्मिन् निपतिते क्षुद्रे शाल्वे बाणप्रपीडिते । रौक्मिणेयो परं बाणं संदधे शत्रुनाशनम्
ເມື່ອ Śālva ຜູ້ມີໃຈຄັບແຄບ ຖືກລູກສອນກົດຂີ່ແລະລົ້ມລົງສູ່ພື້ນ, Pradyumna ບຸດແຫ່ງ Rukmiṇī ກໍສຽບລູກສອນອັນສູງສຸດໃສ່ຄັນທະນູ—ລູກສອນທີ່ມຸ່ງໝາຍຈະທໍາລາຍສັດຕູໃຫ້ສິ້ນ. ພາບນີ້ຍ້ຳເນັ້ນຄວາມແນ່ວແນ່ຂອງນັກຮົບ: ເມື່ອຄວາມຮຸນແຮງຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ຖືກຢັບຢັ້ງແລ້ວ, ການຢຸດການຮຸກຮານໃຫ້ຂາດສິ້ນຄືຄວາມຕັ້ງໃຈອັນແຂງກ້າ.
Verse 20
तमर्चितं सर्वदशार्हपूगै- राशीविषाग्निज्वलनप्रकाशम् । दृष्टवा शरं ज्यामभिनीयमानं बभूव हाहाकृतमन्तरिक्षम्
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ລູກທະນູນັ້ນ—ທີ່ຖືກບູຊາແລະຍົກຍ້ອງໂດຍຝູງດະສາຣຫະ (ຕະກູນຢາດະວະ) ທີ່ຊຸມນຸມກັນ—ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງໄຟລຸກໂຊນ ແລະຮ້າຍກາດດັ່ງງູພິດ. ເມື່ອຟ້າສະຫວັນເຫັນມັນຖືກວາງໃສ່ສາຍຄັນທະນູ ສຽງຮ້ອງຕົກໃຈກໍ່ດັງຂຶ້ນທົ່ວອາກາດ».
Verse 21
ततो देवगणाः: सर्वे सेन्द्रा: सहधनेश्वरा: । नारदं प्रेषयामासु: श्वसनं च मनोजवम्,तब इन्द्र और कुबेरसहित सम्पूर्ण देवताओंने देवर्षि नारद तथा मनके समान वेगवाले वायुदेवको भेजा
ຕໍ່ມາ ຝູງເທວະທັງປວງ—ພ້ອມດ້ວຍພະອິນທຣາ ແລະ ທະເນສະວະຣະ (ກຸເບຣະ)—ໄດ້ສົ່ງດວງິສີນາຣະດະ ແລະພະວາຍຸ ຜູ້ໄວດັ່ງໃຈ ໄປ.
Verse 22
तौ रौक्मिणेयमागम्य वचोडब्रूतां दिवौकसाम् | नैष वध्यस्त्वया वीर शाल्वराज: कथंचन
ທັງສອງໄດ້ເຂົ້າໄປຫາປຣະດະຍຸມນະ ບຸດຂອງນາງຣຸກມິນີ ແລະຖ່າຍທອດຂໍ້ຄຳຂອງເທວະວ່າ: «ໂອ້ ວີຣະບຸລຸດ! ກະສັດຊາລວະນີ້ ບໍ່ຄວນຖືກສັງຫານໂດຍເຈົ້າໃນສົງຄາມເດັດຂາດ».
Verse 23
संहरस्व पुनर्बाणमवध्यो<यं त्वया रणे । एतस्य च शरस्याजौ नावध्यो<स्ति पुमान् क्वचित्
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຖອນລູກທະນູຂອງເຈົ້າຄືນ ແລະນຳມັນກັບໄປອີກຄັ້ງ. ຊາລວະນີ້ ບໍ່ອາດຖືກເຈົ້າສັງຫານໃນສົງຄາມໄດ້. ແລະເມື່ອອາວຸດລູກນີ້ຖືກປ່ອຍໃນສະໜາມຮົບ ບໍ່ມີຊາຍຄົນໃດຢູ່ໃສຈະຢູ່ລອດຕໍ່ໜ້າມັນໄດ້».
Verse 24
मृत्युरस्य महाबाहो रणे देवकिनन्दन: । कृष्ण: संकल्पितो धात्रा तन्मिथ्या न भवेदिति
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ! ຜູ້ຈັດສັນຊະຕາ (ທາຕຣະ) ໄດ້ກຳນົດແລ້ວວ່າ ຄວາມຕາຍຂອງຊາຍນີ້ໃນສົງຄາມ ຈະເກີດຈາກມືຂອງກຣິສນະ ບຸດແຫ່ງເທວະກີ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະປະສົງນັ້ນຢ່າໃຫ້ກາຍເປັນຄຳລວງ».
Verse 25
ततः परमसंदृष्ट: प्रद्युम्न: शरमुत्तमम् । संजहार धनुःश्रेष्ठात् तूणे चैव न्यवेशयत्,यह सुनकर प्रद्युम्न बड़े प्रसन्न हुए। उन्होंने अपने श्रेष्ठ धनुषसे उस उत्तम बाणको उतार लिया और पुन: तरकसमें रख दिया
ຕໍ່ມາ ປຣັດຍຸມນະ ຜູ້ປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍຕໍ່ສິ່ງທີ່ເພິ່ງເຫັນ ໄດ້ຖອນລູກສອນອັນປະເສີດນັ້ນອອກຈາກຄັນທະນູອັນດີເລີດຂອງຕົນ ແລ້ວວາງຄືນໃສ່ກະບອກລູກສອນຢ່າງລະມັດລະວັງ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການສຳລວມລະວັງ: ແມ່ນແຕ່ໃນທ່າມກາງການຮົບ ນັກຮົບຜູ້ຄວນຄ່າກໍຮັກສາອາວຸດດ້ວຍຄວາມສະຫງົບ ບໍ່ຮີບຮ້ອນ ບໍ່ອວດອ້າງ ແຕ່ຄວບຄຸມດ້ວຍສະຕິ.
Verse 26
तत उत्थाय राजेन्द्र शाल्व: परमदुर्मना: । व्यपायात् सबलस्तूर्ण प्रद्युम्नशरपीडित:
ຕໍ່ມາ ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ຊາລະວະ ລຸກຂຶ້ນດ້ວຍໃຈທີ່ເສົ້າໝອງຢ່າງຫນັກ. ຖືກບາດເຈັບ ແລະຖືກກົດດັນໂດຍລູກສອນຂອງປຣັດຍຸມນະ ລາວຈຶ່ງຖອນທັບຢ່າງຮວດເລັວ ໜີໄປພ້ອມກອງກຳລັງຂອງຕົນ. ຕອນນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມອວດດີ ແລະເຈດຕະນາຮ້າຍ ເມື່ອປະສົບກັບວິລະກຳອັນຖືກທຳ ຍ່ອມພັງທະລາຍເປັນຄວາມຢ້ານ ແລະການຖອນຫນີ.
Verse 27
स द्वारकां परित्यज्य क्रूरो वृष्णिभिरार्दित: । सौभमास्थाय राजेन्द्र दिवमाचक्रमे तदा
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ! ໃນເວລານັ້ນ ຊາລະວະ ຜູ້ມີນິໄສໂຫດຮ້າຍ ແລະຖືກວຣິສນິທັງຫຼາຍກົດດັນ ໄດ້ລະທິ້ງເມືອງດວາຣະກາ. ລາວຂຶ້ນອາໄສຍານບິນຊື່ “ສໍພະ” ແລ້ວລອຍຂຶ້ນສູ່ຟ້າ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a temporary tactical withdrawal—undertaken to protect an impaired warrior—constitutes a breach of kṣātra honor, or whether it is justified as sārathyadharma aimed at preserving life and restoring capacity.
The chapter teaches that dharma can be role-dependent and plural: a warrior’s identity is regulated by public norms of courage and reputation, while a charioteer’s duty emphasizes care, risk assessment, and continuity of agency under adversity.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter functions as normative exemplum, embedding ethical criteria (honor, duty, protected categories) into narrative to guide interpretation of conduct within the epic’s broader moral economy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.