Adhyaya 150
Hanūmān’s Embrace, Counsel, and Promise to Amplify Bhīma’s Battle-Roar (Gandhamādana Continuation)
Upa-parva: Saugaṅdhika-āharaṇa / Hanūmad-bhīma-saṃvāda episode (Gandhamādana sequence)
Vaiśaṃpāyana recounts how the vānara (Hanūmān) withdraws his magically augmented form and embraces Bhīmasena, after which Bhīma’s fatigue dissipates and circumstances become favorable. With tears and affectionate speech, Hanūmān instructs Bhīma to return to his camp and to remember him when needed, adding that his presence should not be disclosed. He references the appropriate timing and locale for celestial women released from Kubera’s domain, reinforcing the episode’s setting near Gandhamādana. Hanūmān then invites Bhīma to request a boon grounded in fraternal regard; Bhīma responds with deference, apology, and confidence that the Pāṇḍavas will overcome adversaries through Hanūmān’s radiance. Hanūmān promises concrete battlefield support: when Bhīma roars amid hostile forces, Hanūmān will magnify that roar and, stationed upon the victory-banner, emit terrifying cries that sap enemy vitality. After Hanūmān disappears, Bhīma continues through Gandhamādana, reflecting on Hanūmān’s splendor and Rāma’s greatness, searching the forests and river-lotus landscapes until he sights the great Saugaṅdhika grove and inwardly turns toward Draupadī, the proximate cause of his quest.
Chapter Arc: हनुमान के दिव्य वचनों से अभिभूत भीम, कपीश्वर के चरणों में विनयपूर्वक कहता है कि आज वह धन्य हो गया—ऐसे आर्य को प्रत्यक्ष देखकर उसका जीवन सफल हुआ। → भीम की जिज्ञासा युगों के बदलते धर्म और आचरण पर टिकती है; हनुमान समय-चक्र की कठोरता बताते हैं—कृत, त्रेता, द्वापर और अब कलि में धर्म का स्वरूप और मनुष्यों की शक्ति-प्रकृति बदल जाती है। शास्त्र-भेद और कर्म-मार्गों की बहुलता से प्रजा की प्रवृत्ति राजसी होती जाती है। → हनुमान कलियुग/प्रध्वंसन-काल का निर्णायक चित्र खींचते हैं: सत्य से च्युत होने पर रोग, काम-उपद्रव और दैव-आश्रितता बढ़ती है; युगानुसार भूमि, नदियाँ, पर्वत, सिद्ध, देव, महर्षि—सब काल के साथ रूप बदलते हैं। → हनुमान भीम की जिज्ञासा का सम्यक उत्तर देकर युग-संख्या और युग-धर्म का सार समेटते हैं, और भीम को ‘स्वस्ति’—कल्याण के साथ आगे बढ़ने का संकेत देते हैं: जो पूछा गया, वह कह दिया गया।
Shlokas
Verse 1
#:73:.8 #::3:.7 (0) हि 2 7 एकोनपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: हनुमानजीके द्वारा चारों युगोंके धर्मोंका वर्णन वैशम्पायन उवाच एवमुक्तो महाबाहुर्भीमसेन: प्रतापवान् । प्रणिपत्य ततः प्रीत्या भ्रातरं हृष्टमानस:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮະນຸມານໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພີມະເສນະ ຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ ແລະກ້າຫານມີລິດເດດ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ. ດ້ວຍໃຈທີ່ຊື່ນບານ ລາວໄດ້ກົ້ມກາບດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມເຄົາລົບ ຕໍ່ພີ່ຊາຍຂອງຕົນ ແລ້ວຈຶ່ງຕຽມຈະເວົ້າດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນຫວານ—ສຳນຶກໃນພອນອັນຫາຍາກທີ່ໄດ້ພົບພີ່ໃຫຍ່ ແລະແບບຢ່າງແຫ່ງທັມມະ.
Verse 2
उवाच श्लक्ष्णया वाचा हनूमन्तं कपीश्वरम् । मया धन्यतरो नास्ति यदार्य दृष्टवानहम्
ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນນ້ອມແລະເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ ພີມະໄດ້ກ່າວຕໍ່ຮະນຸມານ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງວານອນ: «ບໍ່ມີໃຜໂຊກດີກວ່າຂ້າ, ໂອ ທ່ານຜູ້ສູງສົ່ງ, ເພາະວັນນີ້ຂ້າໄດ້ເຫັນທ່ານ»। ໃນກອບເລື່ອງ ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ເລົ່າໃຫ້ຊະນະເມຊະຍະຟັງວ່າ: ຫຼັງຈາກຖ້ອຍຄຳຂອງຮະນຸມານ ຄວາມປິຕິອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງພີມະເສນະ; ລາວກົ້ມກາບຕໍ່ພີ່ໃຫຍ່ຮະນຸມານ ແລ້ວເວົ້າດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຫວານ ສະແດງຄວາມກະຕັນຍູແລະຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ເຖົ້າແລະຜູ້ຄວນບູຊາ.
Verse 3
अनुग्रहो मे सुमहांस्तृप्तिश्न तव दर्शनात् । एकं तु कृतमिच्छामि त्वयाद्य प्रियमात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະກຸນທີ່ທ່ານໄດ້ໂຜດໃຫ້ຂ້າ ນັ້ນໃຫຍ່ຫຼວງຍິ່ງ; ແມ່ນແຕ່ໄດ້ເຫັນທ່ານກໍເຮັດໃຫ້ຂ້າອິ່ມໃຈແລ້ວ. ແຕ່ໃນວັນນີ້ ຂ້າຍັງປາຖະໜາໃຫ້ທ່ານເຮັດຄວາມເມດຕາອີກປະການໜຶ່ງ—ສິ່ງທີ່ຮັກຍິ່ງໃນໃຈຂ້າ»។
Verse 4
“आर्य! आपने मुझपर बड़ी कृपा की है। आपके दर्शनसे मुझे बड़ा सुख मिला है। अब मैं पुन: आपके द्वारा अपना एक और प्रिय कार्य पूर्ण करना चाहता हूँ ।।
ພີມເສນາກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ສູງສົ່ງ! ທ່ານໄດ້ເຮັດຄຸນອັນໃຫຍ່ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ; ການໄດ້ເຫັນທ່ານນຳຄວາມປິຕິຍິນດີອັນເລິກຊຶ້ງມາໃຫ້. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະສຳເລັດກິດອັນເປັນທີ່ຮັກອີກປະການໜຶ່ງໂດຍອາໄສທ່ານ. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ! ເມື່ອທ່ານໂດດຂ້າມທະເລ—ຖິ່ນສະຖິດຂອງມະກະຣາ—ທ່ານໄດ້ຮັບຮູບອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະໄດ້ເຫັນຮູບນັ້ນ. ການໄດ້ເຫັນຈະບໍ່ພຽງແຕ່ເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈ ແຕ່ຍັງຈະຢືນຢັນສັດທາຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕໍ່ຄຳຂອງທ່ານອີກດ້ວຍ».
Verse 5
एवं तुष्टो भविष्यामि श्रद्धास्यामि च ते वच: । एवमुक्त: स तेजस्वी प्रहस्य हरिरब्रवीत्
«ເຊັ່ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະພໍໃຈ ແລະຈະມີສັດທາຕໍ່ຄຳຂອງທ່ານ» ເມື່ອເຂົາເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຮາຣິຜູ້ສະຫວ່າງໄສ (ຮະນຸມານ) ກໍຍິ້ມແລະຕອບກັບ.
Verse 6
न तच्छक्यं त्वया द्रष्टं रूपं नान्येन केनचित् । कालावस्था तदा हान्या वर्तते सा न साम्प्रतम्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ຮູບນັ້ນ ເຈົ້າບໍ່ອາດເຫັນໄດ້—ແລະບໍ່ມີຜູ້ໃດອື່ນຈະເຫັນໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ເງື່ອນໄຂແຫ່ງເວລາໃນຄາວນັ້ນແຕກຕ່າງ; ສະພາບເກົ່ານັ້ນໄດ້ຜ່ານພົ້ນໄປ ແລະບໍ່ມີຢູ່ໃນບັດນີ້».
Verse 7
अन्य: कृतयुगे कालस्त्रेतायां द्वापरे पर: । अयं प्रध्वंसन: कालो नाद्य तद् रूपमस्ति मे
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໃນກຣິຕະຍຸກ (ກະຣະຕະ) ເວລາມີລັກສະນະຢ່າງໜຶ່ງ; ໃນເຕຣຕາຍຸກ ກໍອີກຢ່າງ; ໃນດວາປະຣະຍຸກ ກໍແຕກຕ່າງອີກ. ເວລາໃນບັດນີ້ເປັນເວລາແຫ່ງການທຳລາຍ ແລະຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ມີຮູບເກົ່ານັ້ນອີກແລ້ວ. ແຜ່ນດິນ, ແມ່ນ້ຳ, ຕົ້ນໄມ້, ພູເຂົາ, ສິດທະ, ເທວະດາ, ແລະມະຫາຣິສີ—ທັງໝົດລ້ວນດຳເນີນຕາມກະແສແຫ່ງເວລາ. ໃນແຕ່ລະຍຸກ ຮ່າງກາຍ, ກຳລັງ, ແລະອິດທິພົນຂອງສັດແລະສິ່ງທັງປວງ ຍ່ອມເພີ່ມຫຼືຫຼຸດຕາມຍຸກ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປະເສີດແຫ່ງກຸຣຸ, ຢ່າຍືນຍັນຈະເຫັນຮູບເກົ່ານັ້ນເລີຍ. ຂ້າພະເຈົ້າເອງກໍດຳເນີນຕາມຍຸກ, ເພາະການລ້ຳເກີນເວລານັ້ນ ຍາກຢ່າງຍິ່ງສຳລັບຜູ້ໃດກໍຕາມ».
Verse 8
भूमिर्नद्यो नगा: शैला: सिद्धा देवा महर्षय: । कालं॑ समनुवर्तन्ते यथा भावा युगे युगे
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ແຜ່ນດິນ, ແມ່ນ້ຳ, ພູເຂົາແລະຍອດຜາ, ສິດທະ, ເທວະດາ, ແລະມະຫາຣິສີ—ທັງໝົດລ້ວນດຳເນີນຕາມເວລາ, ດັ່ງທີ່ສະພາບທັງປວງປ່ຽນໄປໃນແຕ່ລະຍຸກ. ໃນແຕ່ລະຍຸກ ຮ່າງກາຍ, ກຳລັງ, ແລະອິດທິພົນ ຍ່ອມເພີ່ມຫຼືຫຼຸດຕາມນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປະເສີດແຫ່ງກຸຣຸ, ຢ່າຍືນຍັນຈະເຫັນຮູບເກົ່ານັ້ນ; ຂ້າພະເຈົ້າເອງກໍດຳເນີນຕາມຍຸກ, ເພາະການລ້ຳເກີນເວລານັ້ນ ຍາກຢ່າງຍິ່ງສຳລັບຜູ້ໃດກໍຕາມ».
Verse 9
बलवर्ष्मप्रभावा हि प्रहीयन्त्युद्धवन्ति च । तदलं बत तदू रूपं द्रष्ट कुरुकुलोद्वह । युगं समनुवर्तामि कालो हि दुरतिक्रम:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ ກຳລັງກາຍ ຄວາມສູງສົມບູນ ແລະອຳນາດອິດທິພົນ ຍ່ອມຫຼຸດລົງ—ແລະບາງຄັ້ງກໍເພີ່ມຂຶ້ນ—ຕາມແຕ່ລະຍຸກ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງວົງສາກຸຣຸ ຢ່າຍືນຍັນຈະເຫັນຮູບເກົ່ານັ້ນຂອງຂ້າເລີຍ. ຂ້າເອງກໍເຄື່ອນໄຫວຕາມຍຸກ ເພາະ “ກາລະ” ຫຼືເວລາ ແມ່ນຍາກຢ່າງຍິ່ງທີ່ໃຜຈະກ້າຂ້າມພົ້ນ».
Verse 10
भीम उवाच युगसंख्यां समाचक्ष्व आचारं च युगे युगे । धर्मकामार्थभावांश्ष कर्मवीर्ये भवाभवौ
ພີມ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນຫມູ່ວານອນ (ລີງ), ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຈຳນວນ ແລະລຳດັບຂອງຍຸກທັງຫຼາຍ ພ້ອມທັງຈາຣິດປະເພນີ (ອາຈາຣ) ທີ່ຄວນປະພຶດໃນແຕ່ລະຍຸກ. ຂໍໃຫ້ອະທິບາຍດ້ວຍເຖິງແນວໂນ້ມຕໍ່ ທັມມະ, ອັດຖະ, ແລະ ກາມະ; ກຳດີແລະກຳຊົ່ວ; ອຳນາດຂອງກຳເຫຼົ່ານັ້ນ; ແລະຂະບວນການທີ່ສັດທັງຫຼາຍ ແລະສະພາບຕ່າງໆ ເກີດຂຶ້ນ ແລະດັບສູນໄປ».
Verse 11
हनूमानुवाच कृतं नाम युगं तात यत्र धर्म: सनातन: । कृतमेव न कर्तव्यं तस्मिन् काले युगोत्तमे
ຮານູມານ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຍຸກທຳອິດເອີ້ນວ່າ ກຣິຕະຍຸກ (Kṛta Yuga) ໃນຍຸກນັ້ນ ທັມມະອັນອະມະຕະ (Sanātana Dharma) ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງເຕັມກຳລັງ. ໃນຍຸກອັນສູງສຸດນັ້ນ ທຸກສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ ໄດ້ຖືກສຳເລັດແລ້ວ; ບໍ່ມີໜ້າທີ່ໃດເຫຼືອຄ້າງ—ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ກຣິຕະ” ແມ່ນ “ຍຸກທີ່ສຳເລັດສົມບູນ”».
Verse 12
न तत्र धर्मा: सीदन्ति क्षीयन्ते न च वै प्रजा: । ततः कृतयुगं नाम कालेन गुणतां गतम्
ພີມ ກ່າວວ່າ: «ໃນຍຸກນັ້ນ ທັມມະທັງຫຼາຍບໍ່ເຄີຍຕົກຕ່ຳ ແລະປະຊາຊົນກໍບໍ່ເສື່ອມສູນ; ລູກຫຼານບໍ່ເຄີຍຕາຍໃນຂະນະທີ່ພໍ່ແມ່ຍັງມີຊີວິດ. ແຕ່ຕໍ່ມາ ເມື່ອເວລາເຄື່ອນໄປ ຍຸກທີ່ເອີ້ນວ່າ ກຣິຕະຍຸກ ນັ້ນ ກໍເສຍຄວາມດີສົມບູນເດີມ ແລະກາຍເປັນຍຸກທີ່ຄຸນນະພາບຫຼຸດລົງ».
Verse 13
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगा: । नासन् कृतयुगे तात तदा न क्रयविक्रय:
ພີມ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ໃນກຣິຕະຍຸກ ບໍ່ມີການແຍກພວກເປັນເທວະ, ດານະວະ, ຄັນທັບພະ, ຢັກ, ຣາກຊະສະ, ຫຼືນາກ—ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກ ຫຼືຄວາມປະທະກັນຕາມຊົນພັນ. ໃນຍຸກນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ການຊື້ຂາຍກໍບໍ່ມີ».
Verse 14
न सामकरग्यजुर्वर्णा: क्रिया नासीच्च मानवी | अभिध्याय फल तत्र धर्म: संन्यास एव च
ພີມະກ່າວວ່າ: «ໃນຍຸກນັ້ນ ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກບົດມົນວິເທດ ຣິກ (Ṛk), ສາມັນ (Sāman), ແລະ ຢະຈຸຣ (Yajus) ແບບແຕກຕ່າງ; ບໍ່ມີອາຊີບຂອງມະນຸດເຊັ່ນ ກະສິກຳ. ພຽງແຕ່ຕັ້ງໃຈ ຫຼື ຄິດພິຈາລະນາ ກໍໄດ້ຮັບຜົນທີ່ປາດຖະໜາ. ໃນກຣິຕະ (ສັດຕະຍຸກ) ມີທຳມະພຽງຢ່າງດຽວ—ສັນຍາສ, ການລະທິ້ງຄວາມເຫັນແກ່ຕົນ»។
Verse 15
न तस्मिन् युगसंसर्गे व्याधयो नेन्द्रियक्षय: । नासूया नापि रुदितं न दर्पो नापि वैकृतम्
ພີມະກ່າວວ່າ: «ໃນຍຸກນັ້ນ ເມື່ອຜູ້ຄົນດຳລົງຊີວິດກົງກັບຈິດວິນຍານຂອງຍຸກ ບໍ່ມີໂລກໄພ ແລະບໍ່ມີການເສື່ອມຖອຍຂອງອິນຊີ. ບໍ່ມີໃຜຈົ່ງໃຈຈັບຜິດ ຫຼື ອິດສາຄຸນຄ່າຂອງຜູ້ອື່ນ. ບໍ່ມີໃຜຕ້ອງຮ້ອງໄຫ້ເນື່ອງຈາກຄວາມໂສກ; ບໍ່ມີຄວາມຈອງຫອງ ແລະບໍ່ມີຄວາມຜິດປົກກະຕິອື່ນໆເກີດຂຶ້ນ»។
Verse 16
न विग्रह: कुतस्तन्द्री न द्वेघो न च पैशुनम् न भयं नापि संतापो न चेष्या न च मत्सर:,कहीं लड़ाई-झगड़ा नहीं था, आलसी भी नहीं थे। द्वेष, चुगली, भय, संताप, ईर्ष्या और मात्सर्य भी नहीं था-
ພີມະກ່າວວ່າ: «ບໍ່ມີການທະເລາະ ຫຼື ການຂັດແຍ່ງແຕ່ຢ່າງໃດ; ແລ້ວຄວາມຂີ້ຄ້ານຈະມາແຕ່ໃສ? ບໍ່ມີຄວາມພະຍາບາດ ແລະບໍ່ມີການນິນທາ—ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ, ບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນໃຈພາຍໃນ, ບໍ່ມີຄວາມອິດສາ, ແລະບໍ່ມີຄວາມອິດສາຮ້າຍ»។
Verse 17
ततः परमकं ब्रह्म सा गतियोंगिनां परा । आत्मा च सर्वभूतानां शुक्लो नारायणस्तदा,उस समय योगियोंके परम आश्रय और सम्पूर्ण भूतोंकी अन्तरात्मा परब्रह्मस्वरूप भगवान् नारायणका वर्ण शुक्ल था
ແລ້ວຈຶ່ງເຫັນວ່າ ນາຣາຍະນະ (Nārāyaṇa)—ພຣະບຣະຫມັນອັນສູງສຸດ, ເປັນທີ່ພຶ່ງພາສູງສຸດ ແລະເປົ້າໝາຍສຸດທ້າຍຂອງຜູ້ປະຕິບັດໂຍຄະ, ແລະເປັນອາດຕະພາຍໃນຂອງສັດທັງປວງ—ໃນເວລານັ້ນມີສີຂາວສະຫວ່າງຮຸ່ງໂຮງ.
Verse 18
ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्राश्न॒ कृतलक्षणा: । कृते युगे समभवन् स्वकर्मनिरता: प्रजा:
ພີມະກ່າວວ່າ: «ໃນກຣິຕະ (ສັດຕະ) ຍຸກ ພຣາຫມັນ, ກະສັດຕຣິຍະ, ໄວສະຍະ, ແລະ ຊູດຣະ—ທຸກພວກລ້ວນມີຄຸນລັກສະນະມົງຄຸນອັນຖືກຕ້ອງ ເຊັ່ນ ສະມະ ແລະ ດະມະ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຍຸກນັ້ນ ປະຊາທັງປວງຕັ້ງໃຈປະກອບກຳຫນ້າທີ່ຂອງຕົນ ແຕ່ລະຄົນໝັ້ນຄົງໃນການງານທີ່ເໝາະກັບສະຖານະຂອງຕົນ»។
Verse 19
समाश्रयं समाचारं समज्ञानं च केवलम् । तदा हि समकर्माणो वर्णा धर्मानवाप्तुवन्
ພີມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຍຸກເກົ່ານັ້ນ ພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ (Brahman) ແຕ່ພຽງອົງດຽວເປັນທີ່ພຶ່ງພາອັນດຽວ. ເພື່ອເຂົ້າເຖິງພຣະອົງ ຜູ້ຄົນຮັກສາຄວາມປະພຶດດີ; ພວກເຂົາແສວງຫາແຕ່ປັນຍາອັນດຽວ ບໍ່ແບ່ງແຍກ ຂອງອົງສູງສຸດ. ໃນເວລານັ້ນ ຜູ້ຄົນທຸກວັນນະ (varṇa) ປະຕິບັດໜ້າທີ່ດ້ວຍໃຈສະເໝີພາບ ແລະກົງກັນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງທຳ»។
Verse 20
एकदेवसदायुक्ता एकमन्त्रविधिक्रिया: । पृथग्धर्मास्त्विकवेदा धर्ममेकमनुव्रता:
ພີມະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາອຸທິດໃຈໃຫ້ແກ່ພຣະເຈົ້າອົງດຽວ; ແລະປະຕິບັດພິທີກຳຕາມມົນຕຣາອັນດຽວ ແລະວິທີການທີ່ກຳນົດໄວ້ອັນດຽວ. ແມ່ນແທ້ວ່າໜ້າທີ່ຕາມຈາຣີດຂອງເຂົາອາດເບິ່ງຄືຈະແຕກຕ່າງ ແຕ່ພວກເຂົາເປັນຜູ້ຕາມວີດາ (Veda) ອັນດຽວ ແລະຍຶດໝັ້ນໃນທຳອັນດຽວ»។
Verse 21
सब लोग सदा एक परमात्मदेवमें ही चित्त लगाये रहते थे। सब लोग एक परमात्माके ही नामका जप और उन्हींकी सेवा-पूजा किया करते थे। सबके वर्णाश्रमानुसार पृथक्- पृथक् धर्म होनेपर भी वे एकमात्र वेदको ही माननेवाले थे और एक ही सनातनधर्मके अनुयायी थे ।।
ພີມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຍຸກແຫ່ງຄວາມຈິງ (Satya Yuga) ຜູ້ຄົນຕັ້ງໃຈໝັ້ນຢູ່ໃນພຣະເຈົ້າສູງສຸດອົງດຽວ. ພວກເຂົາສະເໝີສະເຫມີສວດນາມພຣະອົງ ແລະປະກອບການຮັບໃຊ້ ແລະບູຊາ. ແມ່ນແທ້ວ່າໜ້າທີ່ແຕກຕ່າງຕາມວັນນະ (varṇa) ແລະອາສຣະມະ (āśrama) ແຕ່ພວກເຂົາຍອມຮັບວີດາອັນດຽວ ແລະດຳເນີນຕາມທຳອັນນິລັນດອນອັນດຽວ. ໂດຍປະຕິບັດໃນເວລາອັນຄວນ ກິດດີທີ່ບັນຍັດໄວ້ສຳລັບອາສຣະມະທັງສີ່ ແລະເນື່ອງຈາກບໍ່ມີຄວາມປາຖະໜາ ຫຼືຄວາມຍຶດຕິດໃນຜົນຂອງກຳ ພວກເຂົາຈຶ່ງບັນລຸສະພາບສູງສຸດ»។
Verse 22
आत्मयोगसमायुक्तो धर्मोड्यं कृतलक्षण: । कृते युगे चतुष्पादश्चातुर्वण्यस्य शाश्वत:
ພີມະ ກ່າວວ່າ: «ທຳນີ້ມີລັກສະນະໂດຍວິໄນທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ໂຍຄະ’—ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ຄວາມເຄື່ອນໄຫວຂອງໃຈຖືກສະຖາປະນາໃນອາຕະມັນສູງສຸດ ແລະບັນລຸການຫຼວມຮວມ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ຂອງກຣິຕະຍຸກ (Kṛta/Satya Yuga). ໃນຍຸກນັ້ນ ລະບຽບນິລັນດອນຂອງວັນນະທັງສີ່ ສົມບູນຄົບຖ້ວນ ດັ່ງມີ ‘ສີ່ຕີນ’ ຄ້ຳຈຸນຢູ່ຄົບທຸກດ້ານ»។
Verse 23
एतत् कृतयुगं नाम त्रैगुण्यपरिवर्जितम् त्रेतामपि निबोध त्वं यस्मिन् सत्र प्रवर्तते
ພີມະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ກຣິຕະຍຸກ (Kṛta/Satya Yuga) — ປອດພົ້ນຈາກອຳນາດແຫ່ງຄຸນທັງສາມ (triguṇa). ແລະຈົ່ງເຂົ້າໃຈດ້ວຍເຖິງ ເຕຣຕາຍຸກ (Tretā Yuga) ທີ່ໃນນັ້ນ ພິທີບູຊາແບບສັດຣະ (satra) ເລີ່ມດຳເນີນຢ່າງຄືກຄື້ນ»។
Verse 24
यह तीनों गुणोंसे रहित सत्ययुगका वर्णन हुआ। अब त्रेताका वर्णन सुनो, जिसमें यज्ञ- कर्मका आरम्भ होता है ।।
ດັ່ງນັ້ນ ໄດ້ພັນລະນາແລ້ວເຖິງສັດຕະຍຸກ ອັນບໍ່ປົກປົນດ້ວຍຄຸນທັງສາມ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຄໍາພັນລະນາເຖິງເຕຣຕາຍຸກ ທີ່ການປະກອບພິທີຍັດ (ຍັດຍະ) ແລະກຳມະບູຊາເລີ່ມຕົ້ນ. ໃນຍຸກນັ້ນ ທຳມະຫຼຸດລົງໜຶ່ງສ່ວນສີ່ ແລະພຣະອະຈຸຕະ (ຜູ້ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ) ປາກົດດ້ວຍສີແດງ. ຜູ້ຄົນຍັງຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມຈິງ ແລະມຸ່ງໝັ້ນໃນພິທີຍັດຕາມຄຳພີ ພ້ອມທັງການຮັກສາໜ້າທີ່ທາງທຳມະ.
Verse 25
ततो यज्ञा: प्रवर्तन्ते धर्माक्ष विविधा: क्रिया: । त्रेतायां भावसंकल्पा: क्रियादानफलोपगा:
ຕໍ່ມາ ໃນເຕຣຕາຍຸກ ພິທີຍັດ, ທຳມະ ແລະກິດດີຫຼາຍປະການ ກໍເລີ່ມເກີດຂຶ້ນ. ຜູ້ຄົນໄດ້ຮັບຜົນທີ່ປາຖະໜາ ຕາມຄວາມຮູ້ສຶກແລະຈິດຕັ້ງໃຈຂອງຕົນ ໂດຍການປະກອບກຳມະຕາມວິທີວິດາ ແລະການໃຫ້ທານເປັນຕົ້ນ.
Verse 26
प्रचलन्ति न वै धर्मात् तपोदानपरायणा: । स्वधर्मस्था: क्रियावन्तो नरास्त्रेतायुगे5डभवन्
ໃນເຕຣຕາຍຸກ ຜູ້ຄົນທີ່ມຸ່ງໝັ້ນໃນຕະປະ (ການບຳເນັດ) ແລະການໃຫ້ທານ ບໍ່ເຄີຍເບື້ອນອອກຈາກທຳມະ. ພວກເຂົາຕັ້ງຢູ່ໃນສະວະທຳມະ (svadharma) ຂອງຕົນ ແລະເປັນຜູ້ກະທຳກິດຕາມທີ່ກຳນົດ—ໝັ້ນຄົງ, ມີວິໄນ, ແລະມີຮາກຖານແຫ່ງຈັນຍາບັນ.
Verse 27
द्वापरे च युगे धर्मो द्विभागोन: प्रवर्तते । विष्णुवैं पीततां याति चतुर्धा वेद एव च
ໃນດວາປະຣະຍຸກ ທຳມະດຳເນີນໄປໂດຍເຫຼືອພຽງສອງສ່ວນ. ໃນເວລານັ້ນ ພຣະວິສນຸ (Viṣṇu) ປາກົດດ້ວຍສີເຫຼືອງ ແລະວິດາອັນເຄີຍເປັນໜຶ່ງດຽວ ຖືກແບ່ງອອກເປັນສີ່—Ṛg, Yajus, Sāman, ແລະ Atharvan.
Verse 28
ततो<न््ये च चतुर्वेदास्त्रिवेदाश्व॒ तथापरे । दविवेदाश्वैकवेदाश्वाप्पनचश्व॒ तथापरे
ໃນເວລານັ້ນ ໃນບັນດາດວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ບາງຄົນເປັນຜູ້ຮູ້ວິດາທັງສີ່; ບາງຄົນຊ່ຽວຊານສາມວິດາ; ບາງຄົນຮູ້ສອງ; ບາງຄົນຮູ້ພຽງໜຶ່ງ; ແລະບາງຄົນກໍຫາຄວາມຮູ້ເຖິງບົດສັນລະເສີນ (ṛc) ໃນວິດາບໍ່ໄດ້ເລີຍ.
Verse 29
एवं शास्त्रेषु भिन्नेषु बहुधा नीयते क्रिया । तपोदानप्रवृत्ता च राजसी भवति प्रजा
ເມື່ອຄຳສອນໃນຄຳພີ (śāstra) ແຕກອອກແລະຂັດແຍ້ງກັນ ການປະຕິບັດທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ກໍຖືກນຳໄປຫຼາຍທິດທາງ. ດັ່ງນັ້ນ ປະຊາຊົນທີ່ມຸ່ງແຕ່ຕະປະ (tapas) ແລະທານ (dāna) ເປັນຫຼັກ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຄຸນລັກສະນະຣາຊະສ (rājasa)—ຄືຄວາມຄຶກຄື້ນພາຍນອກ ແລະການຊອກຫາການໂຊວ໌ ຫາກບໍ່ແມ່ນຄວາມແຈ້ງໃນໃຈ.
Verse 30
एकवेदस्य चाज्ञानाद् वेदास्ते बहव: कृता: । सत्त्वस्य चेह विश्रंशात् सत्ये कश्चिदवस्थित:
ພີມະໄດ້ກ່າວວ່າ: “ເນື່ອງຈາກບໍ່ເຂົ້າໃຈວິເທດ (Veda) ອັນດຽວໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ຈຶ່ງແບ່ງອອກເປັນວິເທດຫຼາຍສາຂາ. ແລະໃນຍຸກນີ້ ເມື່ອຄວາມແຈ້ງຂອງສັດຕະວະ (sattva) ຖອຍລົງ ຜູ້ທີ່ຕັ້ງມັ່ນຢູ່ໃນສັດຈະ (satya) ມີແຕ່ຜູ້ຫາຍາກ.”
Verse 31
सत्यात् प्रच्यवमानानां व्याधयो बहवो5भवन् । कामाश्षोपद्रवाश्वैव तदा वै दैवकारिता:
ເພາະຫຼຸດອອກຈາກສັດຈະ (satya) ໃນຍຸກດວາປະຣະ (Dvāpara) ໂລກພະຍາດຫຼາຍຢ່າງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນມະນຸດ. ຄວາມປາຖະໜາ (kāma) ຫຼາຍຮູບແບບກໍເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງເຂົາເຈົ້າ ແລະຍັງຖືກທຸກທໍລະມານດ້ວຍໄພພິບັດອັນເກີດແຕ່ເທວະ (daiva) ຫຼາຍປະການອີກດ້ວຍ.
Verse 32
यैर््यमाना: सुभृशं तपस्तप्यन्ति मानवा: । कामकामा: स्वर्गकामा यज्ञांस्तन्वन्ति चापरे,उन सबसे अत्यन्त पीड़ित होकर लोग तप करने लगते हैं। कुछ लोग भोग और स्वर्गकी कामनासे यज्ञोंका अनुष्ठान करते हैं
ເມື່ອຖືກຂັບດັນແລະຖືກທໍລະມານຢ່າງໜັກຈາກສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ມະນຸດຈຶ່ງປະພຶດຕະປະ (tapas) ຢ່າງເຂັ້ມງວດ. ບາງຄົນອື່ນ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາໃນຄວາມສຸກສົມບູນ (bhoga) ແລະຄວາມປາຖະໜາສະຫວັນ (svarga) ກໍຈັດຕັ້ງແລະປະກອບພິທີຍັດ (yajña).
Verse 33
एवं द्वापरमासाद्य प्रजा: क्षीयन्त्यधर्मत: । पादेनैकेन कौन्तेय धर्म: कलियुगे स्थित:
ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຍຸກດວາປະຣະ (Dvāpara) ມາຮອດ ປະຊາຊົນກໍເລີ່ມຫຼຸດຖອຍເນື່ອງຈາກອະທັມ (adharma). ແລ້ວຍຸກກະລິ (Kali) ກໍມາຮອດ; ໂອ ລູກແຫ່ງກຸນຕີ (Kuntī)! ໃນຍຸກກະລິ ທັມມະ (dharma) ຍືນຢູ່ໄດ້ພຽງແຕ່ໜຶ່ງສ່ວນສີ່—ອ່ອນແອ ແລະບໍ່ໝັ້ນຄົງ.
Verse 34
तामसं युगमासाद्य कृष्णो भवति केशव: । वेदाचारा: प्रशाम्यन्ति धर्मयज्ञक्रियास्तथा
ພີມະເວົ້າວ່າ: «ເມື່ອຍຸກອັນມືດມົນ (ຕາມະສິກ) ມາຮອດ ເກສະວະ (ວິສນຸ) ຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ກຣິສນະ’—ມືດດຳໃນສີກາຍ. ໃນເວລານັ້ນ ຈັນຍາບັນຕາມພຣະເວດຈະຈາງລົງ ແລະພ້ອມກັນນັ້ນ ທຳມະ ແລະພິທີຍັດຍາ ກັບກິດການທາງສາສະໜາກໍຕົກຕ່ຳລົງ».
Verse 35
ईतयो व्याधयस्तन्द्री दोषा: क्रोधादयस्तथा । उपद्रवा: प्रवर्तन्ते आधय: क्षुद्धयं तथा,ईति, व्याधि, आलस्य, क्रोध आदि दोष, मानसिक रोग तथा भूख-प्यासका भय--ये सभी उपद्रव बढ़ जाते हैं
ພີມະເວົ້າວ່າ: «ໄພພິບັດແລະໂລກໄພ, ຄວາມເຉື່ອຍຊາແລະຄວາມຂີ້ຄ້ານ, ຄວາມຜິດພາດເຊັ່ນຄວາມໂກດ—ພ້ອມທັງຄວາມວຸ້ນວາຍນານາ—ຈະເລີ່ມເກີດຂຶ້ນ; ທັງທຸກຂ໌ໃນໃຈ ແລະຄວາມທຸກທໍລະມານຈາກຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍ. ເມື່ອທຸກຂ໌ເຫຼົ່ານີ້ພອງພູນ ຄວາມໝັ້ນຄົງແລະຄວາມປະພຶດຖືກຕ້ອງຂອງຄົນຈະຖືກກົດດັນ.»
Verse 36
युगेष्वावर्तमानेषु धर्मो व्यावर्तते पुन: । धर्मे व्यावर्तमाने तु लोको व्यावर्तते पुन:
ພີມະເວົ້າວ່າ: «ເມື່ອຍຸກທັງຫຼາຍໝຸນວຽນສືບຕໍ່ກັນ ທຳມະກໍຫັນເບນ—ຕົກຕ່ຳລົງຕາມຍຸກທີ່ກຳລັງມາ. ແລະເມື່ອທຳມະຕົກຕ່ຳແລ້ວ ໂລກເອງກໍຕົກຕ່ຳອີກ: ລະບຽບ, ຄວາມຜາສຸກ, ແລະເງື່ອນໄຂທີ່ຫຼ້ຽງຊີວິດມະນຸດ ກໍຫຼຸດຖອຍຕາມມັນ.»
Verse 37
लोके क्षीणे क्षयं यान्ति भावा लोकप्रवर्तका: । युगक्षयकृता धर्माः प्रार्थनानि विकुर्वते
ເມື່ອໂລກຕົກຕ່ຳ ແຮງຜັກດັນແລະນິໄສທີ່ເຮັດໃຫ້ສັງຄົມເຄື່ອນໄຫວກໍຫຼຸດຫາຍໄປ. ແລະເມື່ອຍຸກໜຶ່ງເຖິງການສິ້ນສຸດ ຮູບແບບຂອງທຳມະທີ່ເກີດຈາກຄວາມເສື່ອມນັ້ນ ຈະບິດເບືອນຄວາມປາດຖະໜາຂອງມະນຸດ—ໃຫ້ຜົນກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ຄົນຫາວັງ.
Verse 38
एतत् कलियुगं नाम अचिराद् यत् प्रवर्तते । युगानुवर्तनं त्वेतत् कुर्वन्ति चिरजीविन:,यह कलियुगका वर्णन किया गया, जो शीघ्र ही आनेवाला है। चिरजीवीलोग भी इस प्रकार युगका अनुसरण करते हैं
ພີມະເວົ້າວ່າ: «ນີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ຍຸກກາລີ ຊຶ່ງຈະເຂົ້າມາໃນໄວໆນີ້. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີອາຍຸຍືນຍາວກໍຍັງດຳເນີນຕາມລຳດັບຂອງຍຸກທັງຫຼາຍ ໃນທຳນອງນີ້.»
Verse 39
यच्च ते मत्परिज्ञाने कौतूहलमरिंदम । अनर्थकेषु को भाव: पुरुषस्य विजानतः
ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ! ຄວາມຢາກຮູ້ຂອງເຈົ້າເພື່ອຈະຈຳແນກຮູບເກົ່າອັນບູຮານຂອງຂ້າ ບໍ່ຄວນເລີຍ. ສຳລັບຜູ້ມີປັນຍາທີ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ຄວນ ຈະມີຄວາມຍຶດຕິດຕໍ່ສິ່ງທີ່ໄຮ້ປະໂຫຍດໄປເພື່ອຫຍັງ?
Verse 40
एतत् ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । युगसंख्यां महाबाहो स्वस्ति प्राप्तुहि गम्यताम्
ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ! ສິ່ງທັງໝົດທີ່ເຈົ້າຖາມຂ້າເກືອບກ່ຽວກັບການນັບຍຸກ ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ໝົດແລ້ວ. ຂໍໃຫ້ຄວາມສຸກສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ເຈົ້າ—ບັດນີ້ ຈົ່ງກັບໄປ ແລະດຳເນີນທາງຂອງເຈົ້າຕໍ່ໄປ.
Verse 149
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां कदलीषण्डे हनुमद्धीमसंवादे एकोनपञ्चाशदधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ຈົບລົງແລ້ວ ບົດທີ 149 ໃນວະນະປະຣະວ (Vana Parva) ຂອງມະຫາພາຣະຕະ ໃນພາກທີ່ກ່ຽວກັບການເດີນທາງໄປສະຖານທີ່ສັກສິດ—ການບັນຍາຍຂອງໂລມະສະ—ໃນປ່າກະດະລີ ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ຮະນຸມານ ແລະ ພີມະ.
Frequently Asked Questions
The tension is between capability and propriety: Bhīma’s potential for immediate violent resolution versus the dharmic requirement to act with restraint, confidentiality, and correct timing under guidance from a revered elder-figure.
Strength attains legitimacy when governed by humility and relational duty; true aid is not merely physical power but disciplined counsel that aligns action with situational dharma and long-term purpose.
No formal phalaśruti appears in this unit; its meta-function is narrative and ethical—authorizing Bhīma’s confidence through Hanūmān’s conditional support and reinforcing the epic’s theme that dharmic success is mediated by restraint and right alliances.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.