Adhyaya 131
Śibi’s Weighing of Dharma (The Hawk and the Dove Trial) — शिबेर्धर्मतुला (श्येन-कपोतोक्तिः)
Upa-parva: Śibi–Śyena–Kapotopākhyāna (Dharma-Testing Episode of King Śibi)
Chapter 131 presents a tightly argued ethical dialogue framed as a dharma-sankat (moral dilemma). A hawk (śyena) challenges King Śibi’s reputation for righteousness by asserting the necessity of food: all beings depend on āhāra, and renouncing nourishment is unsustainable. The king counters with the royal duty to protect a terrified dove (kapota) that has sought refuge, stating that abandoning a supplicant constitutes grave adharma. The hawk introduces a key hermeneutic: a “dharma” that obstructs dharma becomes kudharma; one should select a course where duties do not mutually injure, weighing relative gravity (guru-lāghava). The king proposes alternative offerings (livestock), but the hawk insists that the dove is its divinely allotted prey and refuses substitutes. The resolution is formalized through equivalence: the king offers his own flesh, measured on a scale against the dove’s weight; when insufficient, he mounts the scale himself. The hawk reveals itself as Indra and the dove as Agni (Havyavāhana), declaring the event a deliberate test that generates enduring renown (kīrti). Lomāśa then marks the locale as a sanctified site where devas and ancient sages are perceived by the meritorious.
Chapter Arc: लोमश ऋषि युधिष्ठिर को तीर्थ-यात्रा के रहस्य बताते हैं—कुछ स्थान ऐसे हैं जहाँ देह-त्याग भी स्वर्ग-प्राप्ति का द्वार बन जाता है, इसलिए असंख्य लोग वहाँ निवास कर मृत्यु की प्रतीक्षा करते हैं। → सरस्वती के ‘विनशन’ (जहाँ वह पृथ्वी में लुप्त होती है) का कारण-प्रसंग आता है—निषादों के दोष से नदी का धरती में प्रवेश; फिर वसिष्ठ के पुत्र-शोक का उल्लेख, जहाँ वे आत्म-विनाश की ओर झुकते हैं पर पुनः उठ खड़े होते हैं। तीर्थों की श्रृंखला (मानसरोवर का द्वार, वितस्ता का पावन प्रवाह) कथा को व्यापक धर्म-भूगोल में फैलाती है। → उशीनर राजा की परीक्षा—इन्द्र श्येन (बाज) बनकर और अग्नि कपोत (कबूतर) बनकर आते हैं; भयभीत कपोत राजा की गोद में शरण लेता है और श्येन ‘धर्म’ के नाम पर अपना आहार माँगता है, जिससे शरणागत-रक्षा बनाम न्याय/भोजन-धर्म का तीखा संघर्ष खड़ा होता है। → राजा उशीनर शरणागत की रक्षा का व्रत निभाने को तत्पर होता है—कथा का निष्कर्ष यह स्थापित करता है कि राजधर्म का शिखर शरणागत-पालन और करुणा है; देवता परीक्षा द्वारा उसकी कीर्ति को प्रकाशित करते हैं।
Shlokas
Verse 1
लोमशजी कहते हैं--भारत! यहाँ शरीर छूट जानेपर मनुष्य स्वर्गलोकमें जाते हैं; इसलिये हजारों इस तीर्थमें मरनेके लिये आकर निवास करते हैं
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ! ໃນບ່ອນນີ້ ເມື່ອຮ່າງກາຍຖືກປະຖິ້ມ ມະນຸດຈະໄດ້ເຖິງໂລກສະຫວັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຄົນນັບພັນຈຶ່ງມາພັກອາໄສຢູ່ທີ່ທ່ານ້ຳສັກສິດນີ້ ເພື່ອປາດຖະນາຈະຕາຍຢູ່ນີ້».
Verse 2
एवमाशी: प्रयुक्ता हि दक्षेण यजता पुरा । इह ये वै मरिष्यन्ति ते वै स्वर्गजितो नरा:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນການກ່ອນການ ເມື່ອພຣະປຣາຊາປະຕິ ດັກສະ ກຳລັງປະກອບພິທີບູຊາຍັດ ພອນນີ້ໄດ້ຖືກປະກາດວ່າ: «ຜູ້ຊາຍໃດຕາຍຢູ່ນີ້ ຈະໄດ້ຊະນະໂລກສະຫວັນແທ້ໆ»។ ຖ້ອຍຄຳນີ້ຊູ້ຊີ້ວ່າ ບ່ອນນີ້ແມ່ນຕີຣະຖະອັນສັກສິດ ທີ່ຄວາມຕາຍບໍ່ແມ່ນການສູນເສຍລ້ວນໆ ແຕ່ເປັນການຂ້າມຜ່ານທີ່ຖືກຮັບປະກັນໂດຍການອຸທິດຍັດ ແລະບຸນທາງທຳມະ.
Verse 3
एषा सरस्वती रम्या दिव्या चौधवती नदी । एतद् विनशनं नाम सरस्वत्या विशाम्पते
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນແມ່ນ້ຳສະຣັສວະຕີອັນງາມ—ເປັນແມ່ນ້ຳທິບ ແລະໄຫຼແຮງວ່ອງໄວ. ແລະນີ້ ໂອ ທ່ານເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ ແມ່ນທ່ານ້ຳສັກສິດຊື່ ‘ວິນາຊະນະ’ ຢູ່ເທິງສະຣັສວະຕີ».
Verse 4
द्वारं निषादराष्ट्रस्य येषां दोषात् सरस्वती । प्रविष्टा पृथिवीं वीर मा निषादा हि मां विदु:
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນປະຕູເຂົ້າສູ່ດິນແດນຂອງນິສາດ. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ເນື່ອງຈາກການຄົບຄ້າສົມາຄົມກັບພວກເຂົາ (ອັນນຳມາຊຶ່ງມົນທິນ) ແມ່ນ້ຳສະຣັສວະຕີຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃນພື້ນດິນຢູ່ນີ້ ເພື່ອໃຫ້ພວກນິສາດບໍ່ຮູ້ຈັກຂ້າ».
Verse 5
एष वै चमसोद्धेदो यत्र दृश्या सरस्वती । यत्रैनामभ्यवर्तन्त सर्वा: पुण्या: समुद्रगा:
ນີ້ແມ່ນທ່ານ້ຳສັກສິດຊື່ ຈະມະໂສດເດດ (Camasoddheda) ບ່ອນທີ່ແມ່ນ້ຳສະຣັສວະຕີປາກົດໃຫ້ເຫັນອີກຄັ້ງ. ທີ່ນີ້ ເຂົາເວົ້າກັນວ່າ ແມ່ນ້ຳອັນບໍລິສຸດທັງຫມົດທີ່ສຸດທ້າຍໄຫຼລົງສູ່ທະເລ ໄດ້ມາພົບນາງຢູ່ຕໍ່ໜ້ານີ້.
Verse 6
एतत् सिन्धोर्महत् तीर्थ यत्रागस्त्यमरिंदम । लोपामुद्रा समागम्य भर्तारमवृणीत वै,शत्रुमन! यह सिन्धुका महान् तीर्थ है; जहाँ जाकर लोपामुद्राने अपने पति अगस्त्यमुनिका वरण किया था
ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ! ນີ້ແມ່ນທີ່ຂ້າມນ້ຳອັນສັກສິດອັນໃຫຍ່ຂອງແມ່ນ້ຳສິນທຸ (Sindhu)؛ ທີ່ນີ້ແຫຼະ ລໂປປາມຸດຣາ (Lopāmudrā) ໄດ້ມາພົບ ແລະເລືອກພຣະລິສີ ອະກັສຕະຍະ (Agastya) ເປັນສາມີ.
Verse 7
एतत् प्रकाशते तीर्थ प्रभासं भास्करद़्ुते । इन्द्रस्य दयितं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງອາທິດ! ບັດນີ້ ທີ່ຂ້າມນ້ຳອັນສັກສິດຊື່ ປຣະພາສະ (Prabhāsa) ປາກົດແລ້ວ. ເປັນທີ່ຮັກຂອງອິນດຣະ (Indra), ເປັນບຸນກຸສົນ ແລະບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ມີຊື່ສຽງວ່າທຳລາຍບາບ”។
Verse 8
एतदू विष्णुपद॑ं नाम दृश्यते तीर्थमुत्तमम् । एषा रम्या विपाशा च नदी परमपावनी
“ທີ່ນີ້ປາກົດເຫັນທີ່ຂ້າມນ້ຳອັນສູງສຸດ ຊື່ ວິສນຸປະດະ (Viṣṇupada). ແລະນີ້ແມ່ນແມ່ນ້ຳ ວິປາຊາ (Vipāśā) ອັນງາມ ແລະບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ. ທີ່ນີ້ ພຣະລິສີ ວະສິດຖະ (Vasiṣṭha) ຜູ້ຖືກທຸກຂ໌ເພາະໂສກລູກ ໄດ້ມັດກາຍຕົນດ້ວຍບ່ວງ/ບ່ວງມັດ ແລ້ວໂດດລົງ; ແຕ່ກໍຖືກປົດພັນ ແລະຂຶ້ນຈາກນ້ຳອີກຄັ້ງ”។
Verse 9
अत्र वै पुत्रशोकेन वसिष्ठो भगवानृषि: । बद्ध्वा55त्मानं निपतितो विपाश: पुनरुत्थित:
ທີ່ນີ້ແຫຼະ ພຣະລິສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ວະສິດຖະ (Vasiṣṭha) ຖືກໂສກເພາະລູກຄອບງຳ ໄດ້ມັດກາຍຕົນດ້ວຍບ່ວງ ແລ້ວຕົກລົງໃນແມ່ນ້ຳ; ແຕ່ແມ່ນ້ຳນັ້ນກໍກາຍເປັນ ‘ວິປາຊາ’—ຜູ້ພົ້ນຈາກພັນທະ—ສຳລັບທ່ານ ແລະທ່ານກໍລຸກຂຶ້ນ ອອກຈາກນ້ຳອີກຄັ້ງ.
Verse 10
काश्मीरमण्डलं चैतत् सर्वपुण्यमरिंदम । महर्षिभिश्नाध्युषितं पश्येदं भ्रातृभि: सह
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ! ນີ້ແມ່ນແດນ ກາສມີຣະ (Kāśmīra) ອັນເປັນບຸນທັງປວງ. ເປັນຖິ່ນພຳນັກຂອງມະຫາລິສີທັງຫຼາຍ. ຈົ່ງເບິ່ງມັນພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າ.”
Verse 11
शत्रुदमन! यह पुण्यमय काश्मीरमण्डल है, जहाँ बहुत-से महर्षि निवास करते हैं। तुम भाइयोंसहित इसका दर्शन करो। भारत! यह वही स्थान है जहाँ उत्तरके समस्त ऋषि, नहुषकुमार ययाति, अग्नि और काश्यपका संवाद हुआ था
ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ! ນີ້ແມ່ນແດນສັກສິດແຫ່ງກາສະມີຣ ທີ່ມີມະຫາຣິສີຫຼາຍອົງພຳນັກຢູ່. ຈົ່ງໄປເບິ່ງມັນພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣາຕະ! ນີ້ແມ່ນສະຖານທີ່ດຽວກັນ ທີ່ບັນດາລິສີທາງເໜືອໄດ້ຊຸມນຸມ ແລະທີ່ມີການສົນທະນາລະຫວ່າງ ອັກນິ ແລະ ກາສະຍະປະ ອັນເກີດຂຶ້ນເນື່ອງຈາກ ຢະຍາຕິ ບຸດຂອງ ນະຫຸສະ.
Verse 12
एतद् द्वारं महाराज मानसस्य प्रकाशते । वर्षमस्य गिरेर्मध्ये रामेण श्रीमता कृतम्,महाराज! यह मानससरोवरका द्वार प्रकाशित हो रहा है। इस पर्वतके मध्यभागमें परशुरामजीने अपना आश्रम बनाया था
ໂອ ມະຫາກະສັດ, ນີ້ແມ່ນປະຕູເຂົ້າສູ່ ມານະສະໂຣວະຣາ ທີ່ກຳລັງປາກົດໃຫ້ເຫັນ. ໃນພາກກາງຂອງພູນີ້ ພຣະຣາມຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ (ປະຣະຊຸຣາມ) ໄດ້ສ້າງອາສຣົມຂອງພຣະອົງໄວ້.
Verse 13
यत्रोत्तराणां सर्वेषामृषीणां नाहुषस्य च । अम्नेश्लैवात्र संवाद: काश्यपस्य च भारत
ໂລມະສະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຕະ, ນີ້ແມ່ນເຂດອາສຣົມອັນລືຊື່ ທີ່ບັນດາລິສີທາງເໜືອພຳນັກຢູ່ ແລະທີ່ປະເພນີກັບຄຳສົນທະນາຂອງ ກາສະຍະປະ ແລະ ນະຫຸສະ ຖືກຮັກສາໄວ້. ພາຍຸລົມຫມຸນນີ້ຂື້ນຊື່ວ່າມີພະລັງບໍ່ເຄີຍຜິດພາດ; ແຕ່ມັນກໍບໍ່ອາດກ້າວຂ້າມປະຕູອາສຣົມຂອງ ປະຣະຊຸຣາມ ທີ່ຢູ່ທາງເໜືອຂອງ ວິເທຫະ. ຖ້າແມ່ນແຕ່ພາຍຸຍັງຂ້າມບໍ່ໄດ້ ຈະໃຫ້ສັດທົ່ວໄປຂ້າມໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 14
इदमाश्चर्यमपरं देशेडस्मिन् पुरुषर्षभ । क्षीणे युगे तु कौन्तेय शर्वस्य सह पार्षदै:
“ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາບຸລຸດ, ໃນແດນນີ້ຍັງມີອັດສະຈັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ໂອ ບຸດແຫ່ງ ກຸນຕີ, ເມື່ອຍຸກໄດ້ອ່ອນລົງ ສະຣະວະ (ພຣະສິວະ) ໄດ້ປາກົດພ້ອມກັບບໍລິວານຂອງພຣະອົງ.”
Verse 15
सहोमया च भवति दर्शनं कामरूपिण: । अस्मिन् सरसि सम्रैवैं चैत्रे मासि पिनाकिनम्
“ແລະພ້ອມກັບ ສະໂຫມາ ກໍມີນິມິດເຫັນຜູ້ທີ່ປ່ຽນຮູບໄດ້. ໃນສະຣະນີ້ເອງ ໃນເດືອນ ໄຈຕຣະ ອາດໄດ້ເຫັນ ປິນາກິນ—ພຣະສິວະ ຜູ້ຖືຄັນທະນູ ປິນາກະ.”
Verse 16
यजन्ते याजका: सम्यक् परिवारं शुभार्थिन: । अन्रोपस्पृश्य सरसि श्रद्दधानो जितेन्द्रिय:
ໂລມະສະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເພື່ອຫວັງຜົນມົງຄຸນ ພຣາຫມະນ໌ຜູ້ປະກອບພິທີຍັດຍະ ກະທຳການບູຊາໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ແລະ ສິ່ງຂອງຈຳເປັນຄົບຖ້ວນ. ເມື່ອອາບນ້ຳໃນສະຫຼອງ ແລະ ສຳຜັດນ້ຳຕາມພິທີອັນຄວນ ຜູ້ມີສັດທາ—ຜູ້ຄວບຄຸມອິນທຣີ—ກໍ່ດຳເນີນພິທີຕໍ່ໄປ.»
Verse 17
क्षीणपाप: शुभाल्लोंकान प्राप्तुते नात्र संशय: । एष उज्जानको नाम पावकिर्यत्र शान्तवान् | अरुन्धतीसहायश्व वसिष्ठो भगवानृषि:
ໂລມະສະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ບາບກຳໄດ້ຖືກຊຳລະຈົນໝົດ ຍ່ອມໄດ້ເຖິງໂລກອັນມົງຄຸນ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ນີ້ແມ່ນສະຖານທີ່ສັກສິດຊື່ ອຸຈຈານະກະ (Ujjānaka) ທີ່ພຣະຣິສີວະສິດຖະ ຜູ້ສະງົບສຸກ ພຳນັກຢູ່ຮ່ວມກັບ ອະຣຸນທະຕີ.»
Verse 18
नरश्रेष्ठ) इस देशमें दूसरी आश्वर्यकी बात यह है कि यहाँ निवास करनेवाले साधकको युगके अन्तमें पार्षदों तथा पार्वतीसहित इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले भगवान् शंकरका प्रत्यक्ष दर्शन होता है। इस सरोवरके तटपर चैत्र मासमें कल्याणकामी याजक पुरुष अनेक प्रकारके यज्ञोंद्वारा परिवारसहित पिनाकधारी भगवान् शिवकी आराधना करते हैं। इस तालाबमें श्रद्धापूर्वक स्नान एवं आचमन करके पापमुक्त हुआ जितेन्द्रिय पुरुष शुभ लोकोंमें जाता है; इसमें संशय नहीं है। यह सरोवर उज्जानक नामसे प्रसिद्ध है। यहाँ भगवान् स्कन्द तथा अरुन्धतीसहित महर्षि वसिष्ठने साधना करके सिद्धि एवं शान्ति प्राप्त की है ।। १४-- १७ || हृदश्न कुशवानेष यत्र पद्म॑ कुशेशयम् | आश्रमश्चैव रुक्मिण्या यत्राशाम्यदकोपना
«ໂອ ນະຣະເສດ! ໃນດິນແດນນີ້ຍັງມີສິ່ງອັນນ່າອັດສະຈັນອີກປະການໜຶ່ງ: ຜູ້ປະພຶດສາທະນາທີ່ພຳນັກຢູ່ນີ້ ໃນທ້າຍຍຸກ ຈະໄດ້ເຫັນພຣະສັງກະຣະ (Śaṅkara) ດ້ວຍຕາຕົນເອງ—ຜູ້ສາມາດຮັບຮູບຕາມປະສົງ—ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ແລະ ພຣະປາຣະວະຕີ (Pārvatī). ທີ່ຝັ່ງສະຫຼອງນີ້ ໃນເດືອນໄຈຕຣະ (Caitra) ບຸລຸດຜູ້ປາດຖະນາຄວາມມົງຄຸນ ບູຊາພຣະສິວະ (Śiva) ຜູ້ຖືປິນາກະ (Pināka) ດ້ວຍຍັດຍະຫຼາຍປະເພດ ພ້ອມບໍລິວານ. ຜູ້ໃດອາບນ້ຳດ້ວຍສັດທາ ແລະ ອາຈະມະນະ (ācaman) ໃນສະຫຼອງນີ້ ຈົນພົ້ນບາບ—ຜູ້ຄວບຄຸມອິນທຣີ—ຍ່ອມໄປສູ່ໂລກອັນມົງຄຸນ; ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ສະຫຼອງນີ້ມີນາມວ່າ ອຸຈຈານະກະ (Ujjānaka). ທີ່ນີ້ ພຣະສະກັນດະ (Skanda) ແລະ ມະຫາຣິສີ ວະສິດຖະ ພ້ອມອະຣຸນທະຕີ ໄດ້ປະພຶດສາທະນາ ແລະ ບັນລຸສິດທິ ກັບຄວາມສະງົບ. «ນີ້ແມ່ນສະຫຼອງ ແລະ ປ່າຫຍ້າກຸສະ (kuśa) ທີ່ດອກບົວ—ອາໄສຢູ່ທ່າມກາງກຸສະ—ບານສະພັ່ງ. ທີ່ນີ້ຍັງມີອາສຣົມຂອງ ຣຸກມິນີ (Rukmiṇī) ທີ່ນາງຜູ້ອ່ອນໂຍນ ປາສຈາກໂທສະ ໄດ້ພົບຄວາມສະງົບ.»
Verse 19
यह कुशवान् नामक हृद है
«ນີ້ແມ່ນສະຫຼອງຊື່ ກຸສະວານ (Kuśavān) ທີ່ດອກບົວຊື່ ກຸສະເສຍະ (Kuśeśaya) ບານຢູ່ເປັນນິດ. ທີ່ນີ້ຍັງມີອາສຣົມຂອງ ນາງຣຸກມິນີ ທີ່ນາງໄດ້ຊະນະໂທສະ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມສະງົບ. ແລະບັດນີ້ ໂອ ລູກແຫ່ງປານດຸ, ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ເຈົ້າຈະໄດ້ເຫັນພູໃຫຍ່ຊື່ ພຣຶກຸຕຸງກະ (Bhṛgutunga) ທີ່ເຈົ້າເຄີຍໄດ້ຍິນວ່າ ເປັນຮູບສະຫຼຸບອັນກະທັດຮັດຂອງຜົນສຳເລັດແຫ່ງສະມາທິ—ພຽງແຕ່ເຫັນກໍ່ວ່າໄດ້ຜົນແຫ່ງການດຳດິ່ງສະມາທິ.»
Verse 20
वितस्तां पश्य राजेन्द्र सर्वपापप्रमोचनीम् । महर्षिभिश्चाध्युषितां शीततोयां सुनिर्मलाम्
ໂລມະສະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ຈົ່ງເບິ່ງແມ່ນ້ຳ ວິຕັສຕາ (Vitastā)—ນາງຜູ້ປົດປ່ອຍຈາກບາບທັງປວງ. ນ້ຳຂອງນາງເຢັນສະບາຍ ແລະ ໃສສະອາດຢ່າງຍິ່ງ; ແລະຕາມຝັ່ງຂອງນາງ ມີມະຫາຣິສີຫຼາຍອົງພຳນັກຢູ່.»
Verse 21
जलां चोपजलां चैव यमुनामभितो नदीम् | उशीनरो वै यत्रेष्टवा वासवादत्यरिच्यत
ຈົ່ງເບິ່ງແມ່ນ້ຳ «ຊະລາ» ແລະ «ອຸປະຊະລາ» ຢູ່ສອງຝັ່ງຂອງແມ່ນ້ຳຍະມຸນາ. ທີ່ນີ້ແຫຼະ ພຣະຣາຊາ ອຸຊີນະຣະ ໄດ້ປະກອບພິທີຍັດ ແລະດ້ວຍບຸນກຸສົນນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ບັນລຸສະຖານະທີ່ສູງກວ່າແມ່ນແຕ່ ວາສະວະ (ອິນທຣະ) ອີກດ້ວຍ.
Verse 22
तां देवसमितिं तस्य वासवश्न विशाम्पते । अभ्यागच्छन्नपवरं ज्ञातुमग्निश्च भारत,महाराज भरतनन्दन! नृपश्रेष्ठ उशीनरके महत्त्वको समझनेके लिये किसी समय इन्द्र और अग्नि उनकी राजसभामें गये
ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ, ເພື່ອຮູ້ໃຫ້ແນ່ຊັດເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະຣາຊາ ອຸຊີນະຣະ, ວາສະວະ (ອິນທຣະ) ແລະ ອັກນິ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາສະພາຣາຊະສຳນັກອັນດຸຈດັ່ງເທວະສະພາຂອງພຣະອົງ ໂດຍປາດຖະໜາຈະທົດສອບວ່າຄຸນທຳແລະທານບາຣະມີຂອງກະສັດນັ້ນມີເທົ່າໃດ.
Verse 23
जिज्ञासमानौ वरदौ महात्मानमुशीनरम् । इन्द्र: श्येन: कपोतो<ग्निर्भूत्वा यज्ञेडभिजग्मतु:
ເທວະຜູ້ປະທານພອນທັງສອງ ປາດຖະໜາຈະທົດສອບພຣະຣາຊາ ອຸຊີນະຣະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ອິນທຣະ ໄດ້ແປງຮູບເປັນນົກເຫຍື່ອ (hawk) ແລະ ອັກນິ ແປງຮູບເປັນນົກພິລາບ (dove); ແລ້ວພາກັນໄປຍັງລານພິທີຍັດຂອງພຣະຣາຊາ.
Verse 24
ऊरू राज्ञ: समासाद्य कपोत: श्येनजाद भयात् । शरणार्थी तदा राजन् निलिल्ये भयपीडित:,अपनी रक्षाके लिये आश्रय चाहनेवाला कबूतर बाजके भयसे डरकर राजाकी गोदीमें जा छिपा
ນົກພິລາບນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວຈາກນົກເຫຍື່ອ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໄປຫາຕັກຂອງພຣະຣາຊາ; ເປັນຜູ້ຂໍພຶ່ງພາ ມັນໄດ້ຫຼົບຊ່ອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວອັນຫນັກ.
Verse 130
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां श्येनकपोतीये त्रिंशदधिकशततमो< ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ພາຍໃນຕີຣະຖະຍາຕຣາປະຣະວະ ໃນຕອນການເດີນທາງໄປສັກກະສະຖານຂອງ ໂລມະສະ, ບົດທີ 130 ວ່າດ້ວຍນິທານ «ນົກເຫຍື່ອ–ນົກພິລາບ» ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
The king must reconcile two claims: the duty to protect a refugee dove seeking safety versus the hawk’s claim to sustenance and customary prey, with both framed as dharmically grounded obligations.
Dharma is presented as requiring avirodha (non-injury across duties) and deliberation by guru–lāghava: when norms conflict, one should choose the course that minimizes ethical harm and preserves higher obligations.
Yes: the divine disclosure (Indra and Agni testing) functions as validation, and the text explicitly states the king’s enduring kīrti and the sanctity of the site—linking comprehension of the episode to moral exemplarity and sacred geography.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.