Shloka 96
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
पाण्डवा: समबोध्यन्त बाल्यात् प्रभृति केशव । “केशव! बाल्यावस्थासे ही पाण्डव शंख और दुन्दुभियोंकी गम्भीर ध्वनिसे
Vaiśampāyana uvāca | pāṇḍavāḥ samabodhyanta bālyāt prabhṛti keśava | antaṃ dhīrā niṣevante madhyaṃ grāmyasukhapriyāḥ | uttamāṃś ca parikleśān bhogāṃś cātīva mānuṣān |
ໄວສັມປາຍນະກ່າວວ່າ: «ໂອ ເກສະວະ, ພວກປານດະວະຖືກປຸກຕື່ນຕັ້ງແຕ່ເດັກນ້ອຍ ດ້ວຍສຽງກັງວານອັນໜັກແນ່ນຂອງສັງຂ໌ ແລະ ດຸນດຸບີ, ດ້ວຍສຽງຫວານຂອງມຣິດັງ, ແລະດ້ວຍທຳນອງອັນໄພເພາະຂອງຂຸຍ.» ແລ້ວທ່ານໄດ້ກ່າວຫຼັກທຳທົ່ວໄປວ່າ: ຜູ້ມັ່ນຄົງຍ່ອມແສວງຫາ «ສະພາບສຸດທ້າຍ» ຂອງປະສົບການ—ອິດສະລະພາບທີ່ຢູ່ເຫນືອຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກທົ່ວໄປ—ແຕ່ຜູ້ທີ່ຕິດພັນກັບຄວາມເພີດເພີນຫຍາບໆແຫ່ງໂລກ ກໍຈະຖືກຈຳກັດຢູ່ແຕ່ «ຂັ້ນກາງ» ຂອງການເສບສຸກ. ຜູ້ກ້າຫານແທ້ ຖືກຖືວ່າຄວາມລຳບາກໃຫຍ່ຫຼວງເປັນຫນ້າທີ່ ແລະອົດທົນມັນດ້ວຍໃຈຍິນດີ; ໃນທ້າຍສຸດຈຶ່ງບັນລຸຄວາມເຕັມອິ່ມທີ່ເຫນືອກວ່າຄວາມເພີດເພີນຂອງມະນຸດ. ດັ່ງນັ້ນ ນັກປັນຍາຈຶ່ງກ່າວວ່າ ການເຖິງສະພາບສູງສຸດທີ່ພົ້ນຄູ່ຕົວຕົນແມ່ນຄວາມສຸກແທ້; ແຕ່ສະພາບກາງລະຫວ່າງສຸກແລະທຸກນັ້ນເອງແມ່ນຄວາມທຸກ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two orientations: the dhīra (steadfast) aim for the ‘final’ state—freedom beyond the swing of pleasure and pain—while those attached to grāmya (worldly) pleasures remain stuck in an intermediate, unstable satisfaction. True happiness is presented as the culmination beyond dualities, reached through disciplined endurance of duty-bound hardships.
Vaiśampāyana addresses Keśava (Kṛṣṇa) and refers to the Pāṇḍavas being awakened from childhood, then uses that setting to introduce a broader reflection on character: how the noble endure hardship for dharma and thereby reach a higher fulfillment than ordinary sensual enjoyment.