Shloka 17
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च | “मधुसूदन! जो भेरी एवं मृदंगके नादसे, शंख एवं वेणुकी ध्वनिसे तथा स्त्रियोंके गीतोंके मधुर शब्द तथा सूत, मागध एवं वन्दीजनोंद्वारा की हुई स्तुति सुनकर जागते थे, वे ही बड़े-बड़े जंगलोंमें हिंसक जन्तुओंके कठोर शब्द सुनकर किस प्रकार नींद तोड़ते रहे होंगे? ।।
vaiśampāyana uvāca | mahāvaneṣv abodhyanta śvāpadānāṃ rutena ca | “madhusūdana! ye bherī-mṛdaṅgaka-nādena śaṅkha-veṇukī-dhvaninā tathā strīṇāṃ gīta-madhura-śabdaiḥ sūta-māgadha-vandijanaiś ca kṛtāṃ stutiṃ śrutvā jāgrati sma, te eva mahā-vaneṣu hiṃsra-jantūnāṃ kaṭhora-śabdān śrutvā kathaṃ nidrāṃ vyucchedayiṣyanta? || hrīmān satyadhṛtir dānto bhūtānām anukampitaḥ | śrīkṛṣṇa! yaḥ kāma-dveṣau vaśīkṛtya satpuruṣa-mārgaṃ anusarati | yo ’mbarīṣa-māndhātṛ-yayāti-nahuṣa-bharata-dilīpa-uśīnaraputra-śibi-prabhṛtīnāṃ prācīna-rājarṣīṇāṃ sadācāra-pālanarūpaṃ durdharaṃ dharma-dhuram dhārayati | yasmin śīla-sadācāra-sampad pūrṇā | yo dharmajñaḥ satyapratijñaḥ sarvaguṇa-sampannaś ca, bhūmaṇḍalasya na kevalaṃ trayāṇām api lokānāṃ rājā bhavet | yasya manaḥ sadā dharme niviṣṭam | dharmaśāstra-jñāna-sadācāra-dṛṣṭyā sarveṣāṃ kauravāṇāṃ śreṣṭhaḥ | yasya aṅga-kāntiḥ śuddha-jāmbūnada-suvarṇa-samā gaurī, yaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ | sa mahābāhur ajātaśatrur yudhiṣṭhiraḥ idānīṃ kathaṃ vartate?”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນປ່າໃຫຍ່ເຂົາເຈົ້າຖືກປຸກດ້ວຍສຽງຮ້ອງຂອງສັດປ່າ. «ໂອ ມະທຸສູດະນະ! ຜູ້ທີ່ເຄີຍລຸກຂຶ້ນດ້ວຍສຽງກອງໃຫຍ່ແລະມຣິດັງກະ, ດ້ວຍສຽງສັງຂ໌ແລະຂຸ່ຍ, ດ້ວຍບົດຮ້ອງຫວານຂອງສະຕຣີ, ແລະດ້ວຍຄຳສັນລະເສີນຂອງສູຕະ, ມາກະທະ, ແລະບັນດາຜູ້ສັນລະເສີນ—ບັດນີ້ໃນປ່າກວ້າງໃຫຍ່ ຈະຕ້ອງຂາດນອນເພາະໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງອັນກະດ້າງຂອງສັດດຸຮ້າຍ ແນວໃດ? ໂອ ສຣີກຣິດສະນະ! ບັດນີ້ ຢຸທິສຖິຣະ ເປັນແນວໃດ—ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ໝັ້ນຄົງໃນສັດຈະ, ຄວບຄຸມຕົນເອງ, ແລະເມດຕາຕໍ່ສັດທັງປວງ; ຜູ້ຊະນະກາມະແລະທະເວສະ ແລະເດີນຕາມທາງຂອງຄົນດີ; ຜູ້ແບກຫາບພາລະອັນຫນັກຂອງທຳມະ ໂດຍຮັກສາຈັນຍາບັນຂອງຣາຊະຣິສີໂບຮານ ເຊັ່ນ ອັມບະຣີສະ, ມານທາຕຣິ, ຢະຢາຕິ, ນະຫຸສະ, ພະຣະຕະ, ດິລີປະ, ແລະ ສິບິ ບຸດແຫ່ງອຸສີນະຣະ; ຜູ້ອຸດົມດ້ວຍສີນແລະຄວາມປະພຶດດີ; ຜູ້ຮູ້ທຳມະ, ສັດຈະຕໍ່ປະຕິຍານ, ແລະຄົບຖ້ວນດ້ວຍຄຸນທັງປວງ—ສົມຄວນເປັນກະສັດບໍ່ແຕ່ແຜ່ນດິນ ແຕ່ທັງສາມໂລກ; ຈິດໃຈຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະເສມອ; ເປັນຜູ້ຍອດໃນຫມູ່ກອຣະວະ ທັງດ້ານຄວາມຮູ້ທຳມະສາດແລະຈັນຍາບັນ; ຜິວພັນສະຫວ່າງດັ່ງຄຳຈາມບູນະດະອັນບໍລິສຸດ ແລະເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຜູ້ເຫັນທັງຫມົດ—ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ແຂນແກ່ງ ແລະບໍ່ມີສັດຕູ ບັດນີ້ເປັນແນວໃດ?»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage presents the ethical ideal of kingship: a ruler should be grounded in truth, modesty, self-restraint, compassion for all beings, and mastery over desire and hatred, sustaining the demanding ‘yoke of dharma’ by following the exemplary conduct of ancient royal sages.
The speaker contrasts former royal comfort—waking to auspicious music and praise—with the present hardship of forest life, then asks Kṛṣṇa about Yudhiṣṭhira’s condition, praising him as the foremost among the Kauravas in dharma, vows, and virtue.