Shloka 69
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
त्वयोच्यमाना: कुरुषु राजमध्ये परंतप । “महामते केशव! जिन्होंने पुरातन देवासुरसंग्रामको भी अपनी आँखोंसे देखा है
tvayocyamānāḥ kuruṣu rājamadhye parantapa | “mahāmati keśava! ye purātana-devāsura-saṅgrāmaṃ api svacakṣuṣā dṛṣṭavantaḥ, te puṇyātmānaḥ devarṣayaḥ, aneka-śāstra-vidaḥ brahmarṣayaś ca, tava satkāra-kāriṇaḥ tapasvinaḥ rājarṣayaś ca, samantād diśaḥ samāgatā bhūmaṇḍalasya kṣatriya-nṛpān, sabhāyāṃ niṣaṇṇān bhūpālān, satyasvarūpaṃ ca bhagavantaṃ janārdanaṃ draṣṭum icchanti. etasya paramadarśanīyasya vastunaḥ darśanārtham eva vayaṃ hastināpuraṃ gacchāmaḥ. śatrūn santāpayituḥ mādhava! tatra kauravāṇāṃ anyeṣāṃ ca rājñāṃ maṇḍalyāṃ tvayā vaktavyāṃ dharmārtha-yuktāṃ vācam asmābhiḥ śrotum icchāmaḥ.”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ! ໃນທ່າມກາງບັນດາກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ ໄດ້ມີຄໍາເວົ້າຕໍ່ເຈົ້າດັ່ງນີ້: ‘ໂອ ເກສະວະ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ! ບັນດາເທວະຣິສີຜູ້ບໍລິສຸດ—ຜູ້ທີ່ເຄີຍເຫັນດ້ວຍຕາຕົນເອງສົງຄາມໂບຮານລະຫວ່າງເທວະແລະອະສຸຣ—ພ້ອມດ້ວຍບັນດາພຣະພຣະຫມະຣິສີຜູ້ຮູ້ຊໍານານໃນຊາສຕຣາຫຼາຍປະການ ແລະບັນດາຣາຊະຣິສີຜູ້ຖືຕະປະສະຍາ ຜູ້ເຄົາລົບບູຊາເຈົ້າ ໄດ້ຊຸມນຸມມາຈາກທຸກທິດ. ພວກເຂົາປາດຖະໜາຈະເຫັນບັນດາກະສັດກະສັດຕຣິຍະແຫ່ງພື້ນພິພົບທີ່ມາຊຸມນຸມກັນ ບັນດາພູບານທີ່ນັ່ງຢູ່ໃນສະພາ ແລະເຈົ້າເອງ—ພຣະຈະນາຣະດະນ—ຜູ້ມີສະພາບເປັນສັດຈະ. ເພື່ອໄດ້ເຫັນພາບອັນຄວນເຫັນຢ່າງຍິ່ງນີ້ແທ້ໆ ພວກເຮົາຈຶ່ງກໍາລັງໄປຫາສະຕິນາປຸຣ. ໂອ ມາທະວະ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ສັດຕູທຸກທໍລະມານ! ທີ່ນັ້ນ ໃນວົງປະຊຸມຂອງກອຣະວະ ແລະບັນດາກະສັດອື່ນໆ ພວກເຮົາປາດຖະໜາຈະຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງເຈົ້າທີ່ປະກອບດ້ວຍທັງທັມມະ ແລະອັດຖະ’».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames Kṛṣṇa’s role as a public moral authority: in a royal assembly, speech should be ‘dharma-artha-yukta’—ethically grounded yet politically practical. The presence of ṛṣis and kings underscores that legitimate governance is accountable to spiritual insight and truth.
Sages and ascetic royal seers from all directions have gathered and are traveling to Hastināpura to witness the great assembly of kings and to see Kṛṣṇa (Janārdana). They also wish to hear Kṛṣṇa’s counsel—words combining dharma and artha—spoken among the Kauravas and other rulers.