Shloka 66
यदि अपनेमें पुरुषार्थ है, तो पूर्ववैरको याद करके जो हृदयको पीड़ा देनेवाली प्रबल चिन्ता सदा बनी रहती है, उसे वैराग्यपूर्वक त्याग देनेसे ही शान्ति मिल सकती है; अथवा मर जानेसे ही उस चिन्ताका निवारण हो सकता है ।। अथवा मूलघातेन द्विषतां मधुसूदन । फलनिर्व त्तिरिद्धा स्यात् तन्नृशंसतरं भवेत्,अथवा शत्रुओंको समूल नष्ट कर देनेसे ही अभीष्ट फलकी सिद्धि हो सकती है। परंतु मधुसूदन! यह बड़ी क्रूरताका कार्य होगा
yudhiṣṭhira uvāca | yady ātmani puruṣārtho 'sti, pūrvavairaṃ smṛtvā hṛdaya-pīḍā-karī yā prabalā cintā sadā tiṣṭhati, sā vairāgya-pūrvakaṃ tyaktavyā—tata eva śāntiḥ; athavā maraṇād eva tasyāś cintāyā nivṛttiḥ syāt || athavā mūlaghātena dviṣatāṃ madhusūdana, phala-nirvṛttir iṣṭā syāt; tan nṛśaṃsataraṃ bhavet ||
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າໃນຕົນມີຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດຢ່າງແທ້ຈິງ ຄວາມກັງວົນອັນແຮງກ້າ ທີ່ຄົງຢູ່ເສມອ ແລະບາດໃຈເມື່ອລະລຶກຄວາມອາຄາດໃນອະດີດ ຈະສະງົບໄດ້ກໍ່ດ້ວຍການປ່ອຍວາງມັນດ້ວຍຄວາມບໍ່ຍຶດຕິດ; ບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ຄວາມກັງວົນນັ້ນຈະສິ້ນສຸດໄດ້ກໍ່ດ້ວຍຄວາມຕາຍເທົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກທາງໜຶ່ງ ໂອ ມະທຸສູດນະ ຜົນທີ່ປາດຖະໜາອາດສຳເລັດໄດ້ໂດຍຕີທຳລາຍສັດຕູໃຫ້ຮາກຖອນໂຄນ ກຳຈັດໃຫ້ໝົດສິ້ນ; ແຕ່ນັ້ນແມ່ນເສັ້ນທາງທີ່ໂຫດຮ້າຍຍິ່ງກວ່າ»។
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira frames a moral choice: peace comes from relinquishing the heart’s fixation on past enmity through detachment; the alternative routes—death or annihilating enemies at the root—may end anxiety or secure results, but the latter is ethically darker, marked as ruthless.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Yudhiṣṭhira speaks to Kṛṣṇa (Madhusūdana), confessing the torment of remembered hostility and weighing two paths: inner renunciation to gain peace, or decisive violent eradication of foes to achieve the desired political outcome—while condemning that option as cruel.