Shloka 15
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
अक्षौहिणीभिर्यान् देशान् यामि कार्येण केनचित् । तत्राश्वा मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये,“मैं किसी कार्यके उद्देश्यसे जिन-जिन देशोंमें अनेक अक्षौहिणी सेनाएँ लेकर जाता हूँ, उनमें जहाँ-जहाँ मेरी इच्छा होती है, उन सभी स्थानोंमें मेरे घोड़े (अप्रतिहत गतिसे) विचरते हैं
akṣauhīṇībhir yān deśān yāmi kāryeṇa kenacit | tatrāśvā me pravartante yatra yatrābhikāmaye ||
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໃດກໍຕາມ ດ້ວຍເຫດການບາງຢ່າງ ຂ້າພະເຈົ້າເດີນທາງໄປຍັງດິນແດນໃດໆ ພ້ອມກອງທັບອັກເສາຫິນີຫຼາຍກອງ, ທີ່ນັ້ນມ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍທ່ອງໄປຢ່າງເສຣີ—ບ່ອນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາ ມັນກໍໄປເຖິງບ່ອນນັ້ນໂດຍບໍ່ມີອັນໃດຂັດຂວາງ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the outward signs of sovereignty—armies and mobility—showing how power enables unrestricted movement. Ethically, it can be read as a caution: such freedom often reflects dominance and may feed pride, inviting reflection on whether strength is guided by dharma or mere ambition.
In Vaiśampāyana’s narration, a speaker (implicitly a powerful ruler/warrior) boasts of traveling across many regions with vast forces (akṣauhiṇīs), claiming that his horses can go wherever he wishes without obstruction—an assertion of control and military supremacy.